Volop kansen voor energieopwekking via water, dijken, stuwen en daken

Blog Monique Plantinga

Monique Plantinga: “Volop kansen voor energieopwekking via water, dijken, stuwen en daken. Grijp die kans, zet een extra stap, voor Fryslân!”

35.000 zonnepanelen. Dat is het aantal dat Wetterskip Fryslân plaatst op 13 van haar rioolwaterzuiveringen.  Het Wetterskip is inmiddels toe aan nummer 12: Warns. De op te wekken zonne-energie op al deze zuiveringen is bijna 9.000.000 kWh/jaar. Dat staat gelijk aan 3.000 huishoudens. Een goede stap. Er is echter nog zoveel meer energieopwekkingspotentieel bij Wetterskip Fryslân. Potentieel wat heel hard nodig is.  Friesland telt zo’n 290.000 huishoudens. Om die te voorzien van duurzame energie is een hele uitdaging. Eerst de daken maar eens vol met zonnepanelen. Dat is wat Water Natuurlijk Fryslân betreft een logische stap.

Maar er kan meer.  En er moet meer. Het waterschap heeft met al haar gebouwen en areaal de unieke mogelijkheid om hier veel in te betekenen voor Fryslân. Meer dan alleen het opwekken van energie voor eigen gebruik. Het waterschap wil energieneutraal zijn in 2025. Met haar water, kunstwerken, dijken en zuiveringsinstallaties is er echter een perspectief om de lat hoger te leggen. Om de blik te verruimen, te richten op Fryslân, dus verder dan de eigen organisatie.

Fryslân wil in 2050 onafhankelijk zijn van fossiele brandstoffen. Om dat te halen is er veel inzet nodig. Partijen met meer mogelijkheden kunnen hier een belangrijk positief verschil maken.

Steeds meer waterschappen gaan aan de slag met opwekken en opslaan van duurzame energie. Zo wordt er onderzoek gedaan naar de potentie van dijken voor zonne-energie. Op een binnendijk in Zeeland zijn onlangs voor het eerst in Nederland panelen geplaatst. Ook aquathermie, warmte uit oppervlaktewater, biedt kansen. Het is een bron van duurzame verwarming en koeling van huizen en andere gebouwen. Afgelopen jaar heeft het kenniscentrum van de waterschappen, het STOWA, de Aquathermie viewer gelanceerd. Deze viewer brengt de potenties van warmte uit oppervlaktewater (TEO) en afvalwater (TEA) op regionaal en lokaal niveau gedetailleerd in beeld. Voor het waterrijke Friesland zijn er mogelijkheden.  Uit onderzoek van STOWA blijkt dat zeker 50 procent van de gebouwen in Nederland in potentie verwarmd kan worden met aquathermie.

Ook gemalen en stuwen  kunnen bijdragen. Zo heeft  Waterschap Vallei en Veluwe een van haar stuwen uitgerust met een waterrad dat 21 huishoudens van energie kan voorzien. En Waterschap Aa en Maas heeft vier relatief grote stuwen op het oog voor energieopwekking.

En wat betreft de rioolzuiveringsinstallaties waar we dit verhaal mee begonnen: daar zijn meer kansen dan zon op dak. Slib van rioolwaterzuiveringsinstallaties kan gebruikt om biogas van te produceren.  Duurzame slibverwerking is een dubbelslag, want levert niet alleen energie op maar draagt ook bij aan het terugwinnen van waardevolle stoffen zoals cellulose, fosfaat en biomassa.

Kortom, veel kansen om te onderzoeken en te grijpen. Water Natuurlijk Fryslân onderstreept daarbij dat het ecologische, landschappelijke en omgevingsbelang uiterst zorgvuldig in de afweging moet worden meegenomen. 

Extra inzet op opwek en opslag kan waterschappen veel brengen. Denk daarbij aan maatschappelijke waardering of aan financiële baten. Vooral belangrijk is de impuls die hier vanuit gaat. Een geslaagde energietransitie – dat is de hoofdprijs voor elk waterschap. Immers, waterschappen ervaren als geen ander de effecten van klimaatverandering.

En  – er gaan geluiden rond – dat  meer inzet op aquathermie voor Fryslân een megabonus op kan leveren… Er wordt wel gezegd dat door toepassing van aquathermie het oppervlaktewater afkoelt. Daardoor wordt de kans op een Elfstedentocht vanzelf groter…

Kijk voor meer informatie op:

https://www.wetterskipfryslan.nl/news/wij-leggen-zonnepanelen-op-rioolwaterzuivering-warns

https://www.stowa.nl/nieuws/proef-met-zonnepanelen-op-knardijk-met-video

https://www.aaenmaas.nl/actueel/nieuws/2020/september/waterschap-gaat-stroom-opwekken-stuw-aa/

Coupures/Weingatten Slapersdijk/Alddyk nabij Anjum moeten Wetterskip zorg zijn

Water Natuurlijk Fryslân vindt dat het Wetterskip zijn verantwoordelijkheid voor het beheer en onderhoud van het cultuurhistorisch erfgoed, zoals dijkhuizen, poldergemalen, coupures, sluizen, watermolens, monumenten en historische ontginningspatronen moet nemen. (Verkiezingsprogramma WN maart 2019 p. 27)

Wij zijn duidelijk in hoe we de rol van het Wetterskip zien ten aanzien van cultuurhistorisch erfgoed. Daarom hebben we samen met de PvdA en de FNP opnieuw schriftelijke vragen gesteld over de coupures/weingatten* in de Slapersdijk bij Anjum. Nabij Anjum (NEF) bevindt zich de Slapersdijk, deels eigendom van Wetterskip Fryslân, maar inmiddels geen onderdeel meer van de zeekering. Een deel van de dijk is verpacht aan een schapenhouder, een ander deel is verkocht en een deel is eigendom van Wetterskip Fryslân. De Slapersdijk wordt genoemd in de Cultuurhistorische Atlas van Fryslân (www.fryslan.nl) als belangrijk voor de wordingsgeschiedenis van Fryslân. Sinds 1592 omdijkt hij de Anjumer en Lioessenser Polder.

Maar de wordingsgeschiedenis gaat nog verder terug; al in de tiende eeuw werd er land gewonnen op zee. Vandaag de dag vormt de Alddyk een kenmerkend cultuurhistorisch element in het landschap. Net als de Slachtedyk, die nu wordt beheerd door It Fryske Gea. De Slapersdijk/Alddyk met haar zo kenmerkende coupures is een mooi en gaaf voorbeeld van een dijk, waarbij de coupures goed laten zien hoe men zich vroeger verdedigde tegen hoog water en bij laag water de landaanwinning gebruikte om een boterham te verdienen. Een vrij uniek en mooi voorbeeld van waterschapserfgoed, waar we zuinig op moeten zijn.

We moeten helaas constateren dat er bij de Slapersdijk/Alddyk nogal wat aan schort. De coupures hebben veel schade. Ze worden aan gort gereden door landbouwverkeer. Vooral aan de laatste coupure richting Lioessens, die toegang geeft tot de plek waar bieten worden opgeslagen, staat er treurig bij.

In november 2018 hebben wij via schriftelijke vragen ook al aandacht voor deze situatie gevraagd. Omdat er geen voortgang in lijkt te zijn stellen wij samen met de PvdA en de FNP de volgende vragen aan het Dagelijks Bestuur:

1. Vindt u dat de Slapersdijk met haar coupures van cultuurhistorisch belang? Zo nee, waarom niet? Zo ja, waarom en heeft u, zoals de Unie van Waterschappen adviseert, een inventarisatie gemaakt van de waarde van de Slapersdijk/Alddyk;

2. Wat is/zijn de uitkomst(en) van de gesprekken over de Slapersdijk/Alddyk over de schade aan de coupures die u met het Gemeentebestuur van Noardeast Fryslân heeft gevoerd;

3. Heeft u er op aangedrongen dat de Gemeente Noardeast Fryslân niet alleen de cultuurhistorische waarde van de Slapersdijk/Alddyk in haar bestemmingsplan noemt, maar er ook een juridische status (bijvoorbeeld Gemeentelijk Monument) aan toekent;

4. Welke stappen gaat u verder ondernemen? Heeft u bijvoorbeeld overwogen de Slapersdijk, of de coupures onder te brengen bij de Stichting Waterschapserfgoed?

5. Wat is nodig om als Wetterskip Fryslân de cultuurhistorische waarde van de Slapersdijk met haar coupures te erkennen en (al dan niet samen met anderen) beleid te ontwikkelen om deze te verbeteren en in stand te houden?

6. Is de bestuurlijke afspraak binnen Wetterskip Fryslân over het beheer van de Slapersdijk/Alddyk in strijd met de eigen distelverordening en zo ja, wat gaat u daaraan doen? Is dat niet zo, waarom? En hoe communiceert het DB dat met de omwonenden?

Wij wachten nog op antwoorden.

Jelle Arjaans, Water Natuurlijk/Geborde Natuur
Henni van Asten, PvdA
Bram Bonnema, FNP

*Een coupure, bij dijken ook dijkgat, is in de waterbouwkunde een onderbreking in een waterkering.

Als op de plek waar een weg een waterkering kruist een verlaging van de waterkering wordt aangebracht, spreekt men van een coupure. In geval van een calamiteit moet deze plek op de kerende hoogte worden gebracht. Aan de zijkanten van de coupure zijn hiervoor muren aangebracht, met daarbij de mogelijkheid om ruimte tussen de muren te sluiten met behulp van een of twee rijen schotbalken of met behulp van een zware deur. Als extra veiligheid worden tussen de balken of tegen de gesloten deuren zandzakken geplaatst. Tussen de balken werd van oudsher ook wel paardenmest gestort.

Monique Plantinga: ‘Vasthouden, dat kostbare water!’

‘Zonnigste aprilmaand ooit gemeten’
‘Droogte nekt weidevogels, vogelbond vraagt om plasdras’
‘Veel buitenbrandjes bij toenemende droogte in natuur’
‘Droge periode speelt boeren (weer) parten’
‘Na extreem natte winter lijkt natuur nu al weer gortdroog’
‘Zomer 2020 wordt opnieuw heet en droog’

Zomaar een paar koppen uit het nieuws van de afgelopen weken.

Wie de grafieken van het KNMI bekijkt, ziet dat het neerslagtekort dit voorjaar bijzonder hoog is, zelfs extremer dan in andere droge lentes. Er is een reĂŤel risico dat 2020 de boeken ingaat als het derde zeer droge jaar op rij.

Dit ondanks een zeer natte februarimaand, waarin zelfs het Woudagemaal enkele malen werd aangezet om overtollig water af te voeren. Water waar we nu weer behoefte aan hebben.

Het grillige gezicht van klimaatverandering laat zich hier zien: we krijgen steeds meer te maken met extremen, zoals stortbuien en langdurige droogte

De droogte vraagt om maatregelen voor de kortere termijn. Het is belangrijk dat water dat nog valt in de komende maanden maximaal wordt vastgehouden. Voor de langere termijn noodt klimaatverandering om structureel ander waterbeheer. Beheer waarin opvangen, bufferen en hergebruiken van water een grotere rol krijgt. Waarbij natuur wordt benut als kans om water vast te houden, om C02 op te slaan,  om hittestress te verminderen. Waar de landbouw nog meer inzet op vergroting van sponswerking. Waar we het gesprek opnieuw aangaan over ontwatering.  Recent kaartte dijkgraaf Luzette Kroon in een interview met de Leeuwarder Courant al aan dat de landbouw er aan zal moeten wennen dat functionele drooglegging en het u-vraagt-wij-leveren bij de watervraag ter discussie kan komen te staan. “Je moet onderzoeken of je peil-volgt-functie soms niet beter kunt omdraaien.” Belangrijk, vindt de Fractie van Water Natuurlijk Fryslân. Goed dat dit wordt benoemd.

 

Het is hoogste tijd om de handschoen voor een lange termijn strategie op  te pakken.

Water in natte tijden vasthouden voor drogere periodes moet een nieuw normaal worden. Vasthouden, dat kostbare water!