Klimaatverandering wacht niet

25 november 2021

Water heeft ruimte nodig. Extreme buien moeten worden opgevangen en er zijn buffers nodig om droge tijden te overbruggen. In de bebouwde kommen zijn het vooral de gemeenten die verantwoordelijk zijn. In het landelijk gebied moet het waterschap Hollandse Delta zorgen voor droge voeten. Het waterschap worstelt met de zogenaamde wateropgave. Twintig jaar “niks doen” heeft het huidige bestuur opgezadeld met een schier onmogelijke taak.

Klimaatscenario’s

Vanaf de eeuwwisseling hebben we te maken met klimaatscenario’s. Het “Intergovernmental Panel on Climate Change”, onderdeel van de Verenigde Naties, komt ongeveer iedere zes jaar met een rapport over de stand van het klimaat wereldwijd en met scenario’s. In deze scenario’s worden met computermodellen uitgevoerde berekeningen geschetst. Ze geven de verwachting voor de toekomst, en dienen voor beleidsmakers om gefundeerde besluiten te nemen.

Het KNMI vertaalt het mondiale rapport naar de Nederlandse situatie en het nationale beleid speelde daar op in. Er kwam een Nationaal Bestuursakkoord Water. Het rijk, de provincies, de gemeenten en de waterschappen kwamen overeen om het watersysteem te toetsen aan de hand van het Middenscenario van het KNMI. In 2015 moest de wateropgave die dit opleverde gerealiseerd zijn. De wateropgave is de ruimte die nodig is om extreme buien op te vangen. Het plan was dat het watersysteem in 2015 op orde zou zijn,  en dat het daarna op orde zou worden gehouden.

Helaas besloot het bestuur van het waterschap Hollandse Delta anders. Er werd niet gekozen voor een toekomstbestendig watersysteem. Het toetsen van het systeem en het vaststellen van de opgave baseerde men op ‘huidig klimaat’, een term die wordt gebruikt voor de neerslaggegevens uit het verleden. In dit geval de periode van 1975 tot 2005. Ons waterschap ging dus aan de slag om in 2015 de “zorg voor droge voeten” op het niveau voor die periode te hebben. Maar ja, de klimaatverandering ging gewoon door.

Alarmbel

In 2006 was er een nieuw rapport van het internationale klimaatpanel en het KNMI bracht nieuwe scenario’s uit. De afspraken tussen de overheden in ons land werden aangescherpt in een “Nationaal Bestuursakkoord Water actueel”. Voor het bestuur van de Hollandse Delta was dit geen aanleiding om van koers te veranderen. De nationale afspraken werden terzijde geschoven en men ging door op de ingeslagen weg: het watersysteem geschikt maken voor de verleden tijd.

De Randstedelijke Rekenkamer bracht in 2008 het rapport “Puzzelen met de wateropgave” uit. Hierin deed de Rekenkamer verslag van hoe waterschappen in de randstad omgaan met de wateropgave. Het werd duidelijk dat het bestuur van het waterschap Hollandse Delta een onverstandig besluit had genomen door de kiezen voor “huidig klimaat” als basis voor deze opgave. De Rekenkamer waarschuwde ook voor een extra grote opgave na 2015. Ook deze waarschuwing was niet besteed aan het toenmalige bestuur van ons waterschap.

Andere wind

Besturen en bestuurders volgen elkaar op. De klimaatverandering zette door. De gevolgen daarvan worden duidelijker en indringender. Het doel van het waterschap om in 2015 een watersysteem te hebben dat geschikt was voor de neerslaggegevens uit het verleden, werd niet gehaald en nog steeds is dit doel niet gerealiseerd. In 2014 ziet een nieuw klimaatrapport het licht en het KNMI komt met de 3e generatie klimaatscenario’s. De toon wordt alarmerender en eindelijk neemt ons waterschap het klimaatprobleem serieus. Tenminste daar lijkt het op. Het watersysteem wordt getoetst op basis van de nieuwe scenario’s.

Het zou nog tot november 2019 duren voordat een besluit in het algemeen bestuur van het waterschap aan de orde zou komen om de nieuwe wateropgave vast te stellen. Er waaide duidelijk een andere bestuurlijke wind. Een amendement van ChristenUnie en Water Natuurlijk werd overgenomen. Er moest voortvarend gewerkt worden aan een toekomstbestendig watersysteem. Het college van dijkgraaf en heemraden kreeg opdracht om hiermee aan de slag te gaan. De wateropgave en de wijze van invulling zou een plek krijgen in het Waterbeheerprogramma 2022-2027.

Helaas gebeurde dat allemaal niet. Het Waterbeheerprogramma en de begroting voor 2022 zijn deze maand vastgesteld. Niks over de nieuwe wateropgave. Het amendement lijkt in het vergeetboek te zijn terecht gekomen. Het waterschap is nog aan het rekenen. Concrete getallen blijven uit, ondanks herhaalde vragen. Dat kan eigenlijk alleen maar betekenen dat de opgave te groot is om te overzien. Een bijna onmogelijke erfenis van twintig jaar niks doen.

Inmiddels is er nieuw rapport van het klimaatpanel van de Verenigde Naties. Een volgende alarmfase is ingegaan. De 4e generatie klimaatscenario’s is in aantocht. De hele wereld praat er over, maar wat ons waterschap gaat doen, is in nevelen gehuld.

Klimaatverandering gaat door. Het laat zich aanzien dat het klimaat sneller verandert dan het beleid van het waterschap Hollandse Delta.

Joost Kievit MSc

VRIEND WORDEN!

KreekLogo 'Samen voor Biodiversiteit'

 

Symposium Leidse Biologen Club

21 november 2021

Afgelopen vrijdag mocht ik als voorzitter van Water Natuurlijk Hollandse Delta een presentatie geven op het symposium van de Leidse Biologen Club. Het thema was “contrast” en ik koos voor een verhaal over “Grasland, toen en nu”. En wat kan het waterschap doen om dat contrast wat te verminderen. Studenten konden het symposium gedeeltelijk fysiek en via de stream volgen.

Leidse Biologen Club

De Leidse Biologenclub is een bijna 100 jarige studievereniging voor biologiestudenten en promovendi van de Universiteit van Leiden. Voor hun leden organiseert de vereniging tal van,  vooral studiegerelateerde, activiteiten. Zo ook een symposium met dit jaar als thema “contrast”.
Het contrast tussen het grasland in mijn jeugd en het grasland van nu kan nauwelijks groter zijn. Van schraal, ofwel voedselarm, naar extreem voedselrijk. Van extreem rijk aan plantensoorten naar een paar eiwitrijke grassen. Van een rijk dierenleven naar ecologisch rampgebied. Kortom: voldoende stof om te bespreken.

Teruglopend aantal Graslandvlinders door de tijd heen
Aantallen Graslandvlinders door de tijd heen

Gebrek aan mest

Grasland is in ons land door de eeuwen heen gemaakt en onderhouden door boeren. Vóór en tijdens mijn jeugd was al het grasland bloemrijk. Honderd duizenden hectares met allerlei types half natuurlijke graslanden. Om er maar enkele te noemen: kalkgraslanden, stroomdalgraslanden, kievitsbloemgraslanden, dotterbloemgraslanden, blauwgraslanden enzovoorts. Dat leverde een enorme rijkdom aan plantensoorten op. En natuurlijk daarmee verbonden een uitbundig dierenleven.

Gebrek aan mest was de oorzaak van het ontstaan van deze “schatkamers van Nederlandse flora” zoals ze wel genoemd werden. Boeren waren voor bemesting afhankelijk van de dierlijke mest van hun eigen gemengde bedrijf. Ze moesten kiezen waar ze de schaarse mest gebruikten en de keuze viel meestal op de akkers. Hooiland kreeg bijna nooit mest. Door generaties lang mineralen af te voeren in de vorm van hooi, kreeg je een schrale, voedselarme bodem en een enorme rijkdom aan plantensoorten. Verschillen in grondsoort en waterstand zorgden weer voor de grote variatie in types grasland.

Mest in overvloed

De uitvinding en massaproductie van kunstmest zorgde voor een ommekeer. Zo rond de Tweede Wereldoorlog was er aan mest geen gebrek meer. De bemesting van half natuurlijke graslanden in ons land luidde het einde in van deze rijkdom aan natuur. Met de opkomst van de intensieve veehouderij kregen we ook nog een grote toestroom van dierlijke mest. Een groot deel van de 75 miljard kg geproduceerde dierlijke mest die jaarlijks wordt geproduceerd, vindt een groot deel zijn weg naar de graslanden.

Bloemrijke graslanden maakten plaats voor monotone groene vlaktes, waar geen plek is voor biodiversiteit. Het beheer is gericht op productie, waarbij maar enkele grassoorten van belang zijn. Kruiden worden als regel geweerd of bestreden. Van de honderdduizenden hectares bloemrijk grasland is nog nauwelijks iets over. Planten en dieren die hier leefden, verdwenen. Wat er nog is, is meestal in beheer van natuurorganisaties. Of dit positief is voor het welzijn en de tevredenheid onder boeren is nog maar de vraag.

Kansen

Als grootste groenbeheerder buiten de natuurgebieden kan het waterschap wat doen. Bermen, oevers en dijken bestaan overwegend uit grasland. In het gebied van de Hollandse Delta gaat het om duizenden hectares. Met goed beheer, eigenlijk zoals boeren dat vroeger deden maar dan met moderne apparatuur, komt bloemrijk grasland terug. De kosten zijn marginaal en de winst aan biodiversiteit is groot.

De inzet van Water Natuurlijk is om deze kansen te benutten.

Joost Kievit MSc

VRIEND WORDEN!

Logo 'Samen voor Biodiversiteit'

 

Verbetering watersysteem Ouddorp?

8 november 2021

Water Natuurlijk en de fractie Natuur hadden grote problemen met het peilbesluit (link opent in een nieuw tabblad) Kilhaven. Het watersysteem rondom Ouddorp is niet op orde. De waterkwaliteit is slecht, er is sprake van verdroging en de ideeĂŤn van landbouw en natuurorganisaties waren niet meegenomen. Uitstel van het besluit kwam er niet maar wel de toezegging van het College van dijkgraaf en Heemraden om met gebiedspartijen aan verbetering te gaan werken.

Watersysteem niet op orde

In mei 2020 was het peilbesluit voor de kop van Goeree aan de orde in de Verenigde Vergadering van het waterschap Hollandse Delta. Uit de analyses voor het besluit kwam naar voren dat de meeste watergangen niet diep genoeg waren en dat de waterkwaliteit slecht was. Onder andere door te hoge concentraties van meststoffen en bestrijdingsmiddelen.

Verdroging speelt ook in het gebied. De beschikbaarheid van goed water voor landbouw en natuur is onvoldoende in droge tijden. Zowel landbouw- als natuurorganisaties hadden concrete ideeĂŤn om dat te verbeteren. Deze kwamen bij het besluit niet aan de orde.

Gebiedsproces

Het gebiedsproces was onvoldoende. Als voorbereiding op een peilbesluit moet het waterschap met alle relevante partijen in het gebied in overleg. Partijen vertegenwoordigen een belang en in het gebiedsproces komt het functioneren van het watersysteem aan de orde, gelet op dat specifieke belang. Duidelijk was dat de belangen van natuur en landbouw onvoldoende voor het voetlicht kwamen.

Water Natuurlijk pleitte met een amendement voor uitstel en een degelijk gebiedsproces. Uitstel kwam er niet maar wel een toezegging dat er overleg zou starten met de gebiedspartijen om gezamenlijk aan verbetering te werken. Die toezegging wordt nu ingelost.

Op vragen van de fracties Natuur en Water Natuurlijk kwam als antwoord:

“Er zijn de afgelopen maanden gesprekken gevoerd met verschillende partijen in het gebied, zoals de landbouw en natuurbeheerders. Zodoende is met deze partijen een plan opgezet om
a) het lokale watersysteem beter in de vingers te krijgen en
b) daaropvolgend, gebaseerd op deze kennis, gerichte maatregelen te nemen om het zoetwater beter vast te houden in het peilgebied.
Dit plan is in de afrondende fase en wordt naar verwachting voor eind dit jaar vastgesteld. Hollandse Delta zal financieel bijdragen aan dit plan. Onderdeel van het plan is een werkgroep met de diverse partijen in het gebied waarin we het hebben over de voortgang en vervolgstappen.”

Water Natuurlijk is blij met deze ontwikkeling. We hopen dat het leidt tot beter water rond Ouddorp. We blijven het volgen.

Joost Kievit MSc

VRIEND WORDEN!

Logo 'Samen voor Biodiversiteit'

 

Natuurlijk proces versterkt de duinen

31 oktober 2021

Water Natuurlijk hecht aan zoveel mogelijk gebruik maken van de natuur bij het waterbeheer. In de Springertduinen bij Ouddorp gaat dat ook echt gebeuren. Het waterschap Hollandse Delta gaat hier de duinen versterken door natuurlijk zandtransport. Dat levert winst op voor de veiligheid en de natuur.

Waterkering

De waterkeringen van het waterschap Hollandse Delta bestaan uit dijken en duinen. Beide moeten aan normen voldoen om het achterland te beschermen tegen overstroming. Van tijd tot tijd wordt er getoetst. Als daar aanleiding toe is gaat het waterschap aan het werk om de veiligheid te verbeteren. De komende jaren wordt er gewerkt in de Spingertduinen bij Ouddorp.

De Springertduinen is een natuurgebied dat beheerd wordt door Natuurmonumenten. De buitenste duinenrij is ook waterkering. Voor de degelijkheid van de kering is het waterschap verantwoordelijk. De veiligheid is op orde. De duinen kunnen prima het zeewater tegen houden. Ze zijn veel hoger dan de norm, maar op de lange termijn moeten ze eigenlijk wat breder worden. Ook in verband met de verwachtte zeespiegelstijging. Werk aan de winkel dus.

De buitenste duinenrij houdt de zee tegen, maar ook het zand dat door de zee wordt aangevoerd. Daar gaan het waterschap en Natuurmonumenten wat aan doen. Zij laten zogenaamde kerven in het duin aanleggen. Dat zijn geleidelijk oplopende zandhellingen. Ze dempen de golven en houden de zee buiten. Het zand kan echter wel over de helling naar het binnenland stuiven. Daar wordt het afgezet achter de buitenste duinen. Het hele proces gaat jaren duren. De natuur doet het werk en het waterschap kijkt of het goed gaat. Ingrijpen is altijd mogelijk.

Natuur winst

De Springertduinen is een Natura2000 gebied. Het is belangrijk om daar zorgvuldig mee om te gaan. Waterschap en Natuurmonumenten werken dan ook nauw samen. Eerste winst is al dat het opbrengen van zand geleidelijk gaat. De natuur kan zich daar op aanpassen. Transport met de wind voorkomt dat de natuur kapot wordt gereden door rijen vrachtauto’s naast vele andere voordelen.

Het binnenduin is nu verruigd door de grote hoeveelheid stikstof die er via de lucht terecht komt. Duindoorn, bramen en brandnetels krijgen hierdoor de overhand en concurreren meer kwetsbare planten soorten weg. De aanvoer van vers, kalkrijk zand zorgt ook voor herstel van de biodiversiteit in het gebied. De gevolgen van het stikstof probleem verdwijnen zo letterlijk naar de ondergrond.

Water Natuurlijk is blij met deze aanpak. Mee bewegen met en gebruik maken van de natuur moet de norm worden.

Joost Kievit MSc

VRIEND WORDEN!

Duindoorn

Logo 'Samen voor Biodiversiteit'

Beter beheer dijken: veiligheid en biodiversiteit

23 oktober 2021

Water Natuurlijk pleit al langer voor een beter beheer van dijken. Een grotere variatie aan plantensoorten geeft meer veiligheid tegen overstroming. Recent onderzoek langs het Amsterdam-Rijnkanaal bevestigt dat opnieuw. In de Hollandse Delta is op dat vlak nog een wereld te winnen, en het recent vastgestelde beleid biedt perspectief.
Onderzoek

“Wageningen Environmental Research “ deed onderzoek in opdracht van Rijkswaterstaat langs het Amsterdam-Rijnkanaal (link opent in een nieuw tabblad). Onderzoekers volgden drie jaar de ontwikkeling in proefvakken met verschillen in beheer en met het inzaaien van inheemse planten. Hoewel drie jaar voor natuurlijke processen kort is, konden toch heldere conclusies worden getrokken.’

Beheer dat gericht is op verschraling, dus minder meststoffen in de bodem, geeft meer biodiversiteit en vergroot de veiligheid. Er komt een grotere variatie aan plantensoorten met ook verschillen in wortelgestel. Planten gaan dieper wortelen op zoek naar voedingsstoffen, waarvan minder beschikbaar is. De erosie bestendigheid van een dijk wordt daar beter van.

De toename van bloemplanten geeft een positieve impuls aan het insectenleven. Dat is hard nodig in ons land. Het gaat niet goed met bijen en vlinders. De biodiversiteit staat sterk onder druk. De onderzoeker Friso van der Zee stelt daarover: “In een intensief gebruikt agrarisch landschap zijn dijken en wegbermen vaak de enige plekken voor bloemen en insecten. Hier is namelijk geen sprake van bemesting en van het gebruik van bestrijdingsmiddelen, waardoor er bloemplanten kunnen groeien”.

Hollandse Delta

Hoe anders is dat In de Hollandse Delta. Verreweg de meeste waterkerende dijken van het waterschap Hollandse Delta zijn verpacht voor agrarisch gebruik. Afgelopen voorjaar kreeg Water Natuurlijk een klacht dat op dijken stelselmatig kunstmest en bestrijdingsmiddelen werden toegepast. Schriftelijke vragen van de fracties Natuur en Water Natuurlijk (link opent in een nieuw tabblad) brachten helderheid.

Bemesting en toepassing bestrijdingsmiddelen is toegestaan op dijken van ons waterschap. In pachtcontracten wordt hierover niets vermeld dan dat voldaan moet worden aan de Keur. De Keur is de wetgeving van het waterschap. Water Natuurlijk vindt dat ongewenst.

Het beheer van dijken zou gericht moeten zijn op verbetering van de erosie bestendigheid en de biodiversiteit. Dat is de taak en de maatschappelijke verantwoordelijkheid van een waterschap. Pachters die via een overeenkomst dit beheer uitvoeren kunnen met voorwaarden aan de pacht een bijdrage leveren aan een beter beheer.

Het recent vastgestelde groenbeheerplan (link opent in een nieuw tabblad) van ons waterschap geeft mogelijkheden om hieraan te gaan werken. Snel aan de slag vindt Water Natuurlijk.

Joost Kievit MSc

VRIEND WORDEN!

Wilde peen en knoopkruid met distelvlindererrLogo 'Samen voor Biodiversiteit'

Massale vissterfte bij baggeren

8 oktober 2021

Water Natuurlijk hoorde medio september van massale vissterfte in Maasdam. Bij het baggeren van een watergang stierven veel vissen. Een “slagveld” aldus een getuige die tientallen dode vissen fotografeerde. Het ziet er naar uit dat er onzorgvuldig gehandeld is, maar duidelijkheid is er niet. Er komt vooralsnog geen antwoord op vragen hierover bij het waterschap Hollandse Delta.

Baggeren moet

Baggeren is nodig om de werking van het watersysteem op peil te houden. De zorg voor droge voeten is een belangrijke taak van het waterschap. Dat geldt ook voor waterkwaliteit en een gezonde visstand is daar onderdeel van. Het baggerwerk in Maasdam ging daar totaal aan voorbij, naar het zich laat aanzien.
Met een duwbootje werden bagger, vis en de rest van het waterleven opgestuwd naar een doodlopend punt in de watergang bij de brandweerkazerne. Daar werd alles met een kraan uit het water geschept , in een container gestort en afgevoerd. Veel vis verdween hiermee ongezien, maar in de nabijheid lagen tientallen dode vissen. Zeelt, snoek, baars, voorn en karper in allerlei maten lieten het leven.

Taal noch teken

De werkwijze en de gevolgen hiervan riepen de nodige vragen op . Wie is verantwoordelijk? Is het de gemeente Hoeksche Waard of het waterschap Hollandse Delta, of misschien beide? Zijn er geen sparende technieken om dit werk uit te voeren? Waarom zijn die dan niet toegepast?
Deze vragen zijn gesteld via het contactformulier op de website van het waterschap. Je krijgt dan een automatisch antwoord dat je binnen week bericht krijgt, en in moeilijke gevallen binnen twee weken. Helaas daarna bleef het stil. Geen enkele reactie. Dat ervaart Water Natuurlijk zelf met enige regelmaat en ook van anderen horen we over dezelfde ervaringen.

Gedragscode

Iedereen, en zeker overheden als een gemeente en een waterschap, heeft een wettelijke zorgplicht voor flora en fauna. Voor deze overheden is de zorgplicht nader uitgewerkt in een gedragscode. Die moeten ze volgen, en dat is hier overduidelijk niet gebeurd. Het is voorgeschreven dat de beheerders natuurvriendelijk materiaal en sparende technieken moeten toepassen. Verder moet van de dichte naar de open zijde van het water worden gewerkt om vissen de kans te geven te vluchten. Het opstuwen naar een doodlopend stuk en dan opscheppen met een kraan is in strijd met de gedragscodes en het maakt het waterleven kansloos. Zo is ook in dit geval gebleken.

Ook het normale onderhoud van watergangen brengt veel schade toe aan het waterleven. Onderzoek in opdracht van de Unie van Waterschappen en de Stichting Toegepast Onderzoek Waterbeheer wijzen dat uit (link opent in een nieuw tabblad). Op basis van dat onderzoek zijn aanbevelingen gedaan om bij het schonen en baggeren van watergang het waterleven te sparen.
Water Natuurlijk vindt het treurig dat het waterschap regels, èn vragen uit de samenleving negeert.

Joost Kievit MSc

VRIEND WORDEN!

Gebaggerde vliet bij Maasdam
Gebaggerde vliet bij Maasdam

Logo 'Samen voor Biodiversiteit'

 

 

Overheden worstelen met honingbij

30 september 2021

Water Natuurlijk Hollandse Delta kreeg medio augustus de vraag of er wat te doen was aan de massa bijenkasten op een dijk van het waterschap bij Strijensas. Ze stonden aan de rand van een natuurgebied en dat was nadelig voor de wilde bijen en andere insecten. Een oproep leerde dat het probleem ook elders in de Hoeksche Waard en op IJsselmonde speelde. Rond de Biesbosch was onderzoek gedaan naar de ecologische schade door deze tamme bijen.

Bedreiging insectenleven

Beheerders van natuurterreinen laten maar beperkt kasten met honingbijen toe. De wilde bijen en andere insecten in hun terreinen hebben bescherming nodig en concurrentie van honingbijen kan nadelig zijn. Grote imkers hebben daar het volgende op gevonden. Ze zetten hun bijenvolken aan de rand van natuurgebieden. De honingbijen vliegen vanzelf het natuurgebied in en kapen het voedsel van de wilde soortgenoten weg.

Rond de Biesbosch speelt het probleem al langer en de provincie Zuid-Holland heeft onderzoek laten doen naar de ecologische effecten. Uit het rapport van EIS kenniscentrum insecten komt naar voren dat de dichtheid aan bijenkasten daar meer dan 25 per km2 was. Geadviseerd wordt dit terug te brengen naar maximaal 4 kasten per km2 bloeiend gewas, en op meer kwetsbare plekken helemaal geen honingbijen binnen een afstand van 3 km toe te staan.

Rol overheden

Een oproep via de media leverde verschillende meldingen op. In de Hoeksche Waard en op IJsselmonde staan op een zevental plekken ruim 300 bijenkasten aan de rand van natuurgebieden. Ze staan voor een deel op dijken of andere percelen van het waterschap Hollandse Delta, en voor een deel op particuliere gronden.

Water Natuurlijk schakelde de verschillende overheden in om tot een aanpak van het probleem te komen. Het waterschap is gevraagd om op te treden. Dat zou mogelijk kunnen als grondeigenaar en op basis van de keur. De keur is een verordening van het waterschap waarin onder andere regels staan voor dijken. De mogelijkheden worden onderzocht.

Sommige kasten staan dicht bij een openbare weg en de plaatselijke verordening van de gemeente Hoeksche Waard kent een verbod hierop. Gevraagd is hierop te handhaven. Ook dit wordt onderzocht. Inmiddels is wel een medewerker van Hoekschewaards Landschap aangevallen door een bijenzwerm.

De Omgevingsdienst Zuid-Holland is gevraagd naar de mogelijkheden op grond van de Wet Natuurbescherming. Ook dit blijkt niet eenvoudig en de vragen zijn doorgestuurd naar de provincie Zuid-Holland. Antwoorden zijn er nog niet.

Reuzenbalsemien

De Natuur en Vogelwacht Biesbosch wijst nog op een ander aspect van het probleem. Als je kijkt naar de plekken waar massaal bijenkasten staan, dan is het de grote imkers te doen om honing van de Reuzenbalsemien. Die plant komt massaal voor in de aangrenzende gebieden.
Reuzenbalsemien is door de Europese Unie aangewezen als invasieve exoot (link opent in een nieuw tabblad). Hij is afkomstig uit de Himalaya maar heeft ook in ons land vaste voet aan de grond gekregen. Door zijn explosieve groei verdringt hij de inheemse flora en fauna. Daarnaast vormt hij een gevaar voor de waterveiligheid.

De provincie is verantwoordelijk voor de bestrijding van deze plantensoort. De miljoenen honingbijen zorgen voor een maximale bestuiving van Reuzenbalsemien en dat werkt niet mee aan het terugdringen van deze plant, mag je verwachten.

Asociaal gedrag of onwetendheid?

Het houden van bijen is van oudsher een natuurvriendelijke bezigheid. Dat is het imago van onze imkers en door de beperkte schaal is dat ook in overeenstemming met de werkelijkheid. De indruk is ook dat het publiek niet bekend is met negatieve gevolgen van massa’s bijenvolken aan de rand van natuurgebieden. De gedachte is: bijen hebben bescherming nodig en er wordt geen onderscheid tussen tamme honingbijen en wilde bijen gezien.

Grote imkers kennen de gevolgen wel. Ze zoeken bewust plekken aan de randen van natuurgebieden. Ze brengen niet alleen schade toe aan de natuur in die gebieden maar tasten ook het imago van hun collega imkers aan. Grondeigenaren zoals het waterschap die ruimte beschikbaar stellen om de kasten te plaatsen, doen dat waarschijnlijk uit onwetendheid.

Water Natuurlijk dringt er op aan dat overheden hun verantwoordelijkheid nemen en regulerend optreden.

Joost Kievit MSc

VRIEND WORDEN!

Bij bezoekt Reuzenbalsemien
Bij bezoekt Reuzenbalsemien

Logo 'Samen voor Biodiversiteit'

Inzet maaiboot kan beter

18 september 2021

Water Natuurlijk ontving deze zomer klachten over het beheer van watergangen. Te vaak maaien met een maaiboot, vernieling van nesten van watervogels en het dumpen van maaisel in de rietkraag. Dat is nadelig voor de waterkwaliteit en voor de natuur. Schriftelijke vragen van de fracties Natuur en Water Natuurlijk (link opent in een nieuw tabblad) moesten meer duidelijkheid geven en aanzetten tot verbetering.

Inzet maaiboot

Om de doorstroming in watergangen te garanderen moet er gemaaid worden. Op sommige, moeilijk bereikbare, plekken zet het waterschap Hollandse Delta een maaiboot in om de waterplanten te verwijderen. Dit is noodzakelijk voor de doorstroming, maar schadelijk voor de waterkwaliteit.

Waterplanten zijn belangrijk voor de waterkwaliteit. Ze zorgen voor zuurstof in het water en ze zijn een basis voor het waterleven. Maaien zorgt ervoor dat slib omhoog komt. Dat is negatief voor het zuurstofgehalte. Bovendien brengt het meststoffen, die in het slib zijn opgeslagen, in het water. Maaien moet, maar zo weinig en zo zorgvuldig mogelijk.

Broedvogels

Ook voor broedende vogels is het belangrijk om zorgvuldig te zijn. In de zomerperiode broeden op het water futen, waterhoentjes en meerkoeten. In de rietkragen broeden vogels als de rietgors en de kleine karekiet. We ontvingen een melding dat het nest van een rietgors was vernield doordat maaisel op de rietkraag was gedumpt.

De noodzakelijke zorg voor de natuur is vastgelegd in de Wet Natuurbescherming en een gedragscode voor de waterschappen. Die gedragscode geldt ook voor het waterschap Hollandse Delta. Zo moet tevoren worden onderzocht of er broedvogels voorkomen. Nesten mogen uiteraard niet worden verstoord.

Plannen en regels

De antwoorden op schriftelijke vragen van de fracties Natuur en Water Natuurlijk (link opent in een nieuw tabblad) geven maar beperkte duidelijkheid. Het ziet er naar uit dat de gedragscode voor de waterschappen niet is nageleefd. Ook eigen plannen worden niet gevolgd.
Het “Meerjarenonderhoudsplan Maaien“ van ons waterschap schrijft voor dat het maaisel niet op de oever of de rietberm mag worden gestort. Dat gebeurt juist wel, met alle risico’s van dien voor broedende vogels. Het waterschap negeert hiermee ook de eigen wettelijke regels. In de Keur staan regels voor derden. Maaisel dient uit het watersysteem te worden verwijderd. Oevers maken deel uit van het watersysteem. Volgens de Keur mag het maaisel dus niet op de oever worden gestort.

Verbetering

Een nieuw groenbeleid (link opent in een nieuw tabblad) moet verbetering brengen. Dat vraagt tijd en daar moeten we begrip voor hebben. Het is teleurstellend dat het waterschap zelfs het oude beleid en de vastgestelde regels niet volgt. De natuur is hier onnodig de dupe van.

Joost Kievit MSc

VRIEND WORDEN!

 

Waterpest in het riet gedumpt
Waterpest in het riet gedumpt.

Jakobskruiskruid, de feiten!

15 september 2021

Water Natuurlijk adviseert in het rapport “Bloeiende bermen” (link opent in  een nieuw tabblad) om een plant als jakobskruiskruid niet te bestrijden. Dit terwijl de laatste tijd in de media verontrustende berichten verschenen over jakobskruiskruid (link opent in een nieuw tabblad) en er maatregelen tegen deze plant worden geëist. Men suggereert dat jakobskruiskruid vooral voor paarden en koeien een levensgevaarlijke plant is. Die berichten staan echter vol onjuistheden. Water Natuurlijk Hollandse Delta vindt het daarom tijd om de feiten op een rijtje te zetten.

Giftige plant

Jakobskruiskruid is zeker een giftige plant (link opent in een nieuw tabblad). Als paarden en koeien hiervan flinke hoeveelheden zouden eten, kan dat heel vervelende gevolgen hebben. Dat gebeurt echter vrijwel nooit, en het is te voorkomen. Er is daarom geen enkele reden om deze plant, die voor veel insecten heel waardevol is, te bestrijden.

Planten beschermen zichzelf tegen vraat. Zij produceren onder andere gifstoffen om niet opgegeten te worden. Er zijn dan ook heel veel giftige planten. Soms zijn alleen bepaalde delen giftig en soms de gehele plant. Sommige planten zijn heel erg giftig en andere planten veel minder. Het komt voor dat planten giftig voor bepaalde dieren. Andere dieren hebben juist nergens last van. Alles komt voor.

Dieren hebben zich op al die situaties aangepast. Ze weten welke planten ze wel kunnen eten, en welke niet. Veel giftige planten smaken ook niet lekker, waardoor dieren er vanzelf vanaf blijven. Het komt ook voor dat dieren juist expres giftige planten eten, bijvoorbeeld om parasieten of infecties te bestrijden. Ook de mens gebruikt giftige planten als basis voor medicijnen.

Selectief grazen

Vroeger stonden in weilanden en hooilanden tientallen soorten planten, waaronder giftige planten. Veel van die planten zijn giftig, maar paarden en koeien vreten daar keurig omheen. Ze weten precies welke planten wel eetbaar zijn en welke niet. Er zijn wel risico’s als paarden worden gehouden op een te klein stuk grond met te weinig voedsel. Of als paarden en koeien hooi of kuilvoer krijgen met daarin giftige planten die niet meer als zodanig herkend worden.

Maar gebeurt dat ook? In Nederland heeft jarenlang een meldpunt bestaan waar men een vergiftiging door jakobskruiskruid kon melden. Dat meldpunt is uiteindelijk opgeheven (link opent in een nieuw tabblad) omdat er geen enkele melding binnen kwam, ook niet bij navraag bij dierenartsen die vergiftiging zouden moeten hebben vastgesteld.

In de praktijk gebeurt het dus niet of het kan niet worden vastgesteld. Hooguit was er wel eens een verdacht geval, maar dan is telkens de vraag of het ook daadwerkelijk om jakobskruiskruid ging. Eerlijk gezegd is dat niet vast te stellen. De gifstoffen die jakobskruiskruid aanmaakt komen in veel planten voor. Daarnaast zijn er in de natuur nog veel planten met vergelijkbare gifstoffen, waaronder heel algemene soorten als bijvoorbeeld groot- en klein hoefblad, moerasandijvie, slangenkruid, smeerwortel. Zelfs als je alle jakobskruiskruid zou weghalen, blijven er nog tientallen andere planten over met dezelfde of vergelijkbare soorten gifstoffen.

Droogvoer

Met hooi en kuilgras is voorzichtigheid geboden. Meestal is het geen probleem omdat het van graslanden komt waar niet of nauwelijks kruiden voorkomen. Kruidenrijk hooi of kuilgras dient zeker voor paarden vrij van jakobskruiskruid te zijn. De producent moet dit kunnen garanderen, maar er is inmiddels ook een testmethode. Dankzij een onlangs ontwikkelde testmethode (NEN-EN 17683) is het mogelijk geworden om vast te stellen of giftige stoffen van jakobskruiskruid in hooi of kuilgras voorkomen. Hierdoor kan vrij eenvoudig worden vastgesteld of er teveel van deze stoffen in hooi aanwezig zijn. In Nederland wordt het maaisel van wegbermen vrijwel nergens meer als dierenvoer aangeboden.

Beschermen waard

In ecologisch beheerde wegbermen verdwijnt jakobskruiskruid na enkele jaren vanzelf zodra de grasmat volledig gesloten is. Jakobskruiskruid kan alleen ontkiemen op kale grond. Kale plekken ontstaan onder andere door (graaf-)werkzaamheden die in een berm worden uitgevoerd, doordat een maaibalk te laag staat afgesteld. Het is heel onverstandig om planten handmatig te verwijderen. Door het uittrekken van de plant ontstaat een geschikte kiemplek voor jakobskruiskruid.

Er zijn dus geen goede redenen om jakobskruiskruid te bestrijden, maar er zijn wel heel goede redenen om jakobskruiskruid te beschermen. In Nederland leven meer dan 150 soorten insecten die geheel of gedeeltelijk afhankelijk zijn van jakobskruiskruid, waaronder ook veel wilde bijen. Deze plant is dus heel waardevol voor de biodiversiteit in Nederland en moet om die reden dus juist gekoesterd worden.
Het antwoord van minister Schouten op Kamervragen (link opent in een nieuw tabblad) over de bestrijding van jakobskruiskruid is in lijn met het advies van Water Natuurlijk Hollandse Delta.

Piet Mout

VRIEND WORDEN!

Bloeiend jacobskruiskruid in een veld

Waterschap heeft nieuw groenbeleid

14 september 2021

Het algemeen bestuur van het waterschap Hollandse Delta stemde unaniem in met het nieuwe Groenbeleidsplan. Biodiversiteit krijgt hierdoor prioriteit. Water Natuurlijk heeft de afgelopen jaren veel aandacht aan dit onderwerp besteed en is superblij met de uitkomst. Nu de praktijk.

Belang biodiversiteit

Met de vaststelling van het nieuwe plan neemt het waterschap ook verantwoordelijkheid voor herstel van biodiversiteit. Dit is een belangrijke stap omdat het waterschap de grootste groenbeheerder buiten de natuurgebieden is. Nu krijgt biodiversiteit bij de uitvoering van de kerntaken op het gebied van veiligheid en waterbeheersing een stevige positie.
Het waterschap werkt inmiddels al aan de praktische toepassing, onder andere bij de uitwerking in groenbeheersplannen voor de 60.000 bomen en de bermen. Heemraad Henk van der Drift zegt dat het advies van Water Natuurlijk over het bermbeheer wordt gebruikt bij deze uitvoeringsplannen. We zien in de praktijk al veranderingen in het bermbeheer. Toch zal het oude beleid zich ook nog enige tijd laten gelden. Praktische aanpassing aan het nieuwe beleid vraagt tijd. Het vergt soms een omslag in denken en verandering van contracten. Water Natuurlijk houdt de vinger aan de pols.

Bankjes

Water Natuurlijk pleitte in het verleden al voor eenvoudige recreatieve voorzieningen, zoals bankjes langs een fietsroute. Het waterschap wees deze pleidooien af omdat eerst het zogeheten Groenbeleidsplan vastgesteld moest worden. Voor Water Natuurlijk was dit aanleiding om vorige zomer zelf maar bankjes neer te zetten langs een fietsroute op Goeree-Overflakkee. We vonden dit een vorm van burgerlijke ongehoorzaamheid die moest kunnen.

In het nieuwe Groenbeleidsplan (link opent op een nieuw tabblad)  kwamen de bankjes niet terug. Een motie van oud heemraad Petra van Nes bracht hier verandering in. Haar motie kreeg een meerderheid, zodat het waterschap ook hiermee aan de slag gaat. In de vergadering van 8 september 2021 is ook indringend gepleit om het hout van bomen die toch gekapt moeten worden, duurzaam te gebruiken. De CO2 die in deze bomen is opgenomen, wordt op die manier langer vastgehouden. Een bankje is dan een mooie toepassing.

Water Natuurlijk gebruikte voor de ‘illegale’ banken de stammen van bomen die op een landgoed werden gekapt. Het waterschap kan eigen hout gebruiken. Een bordje erop dat we zo werken aan een duurzame samenleving. Een bank kost maar enkele tientjes per stuk en ze passen altijd goed in het landschap. Als je een mooie vormgeving wil, schakel je een kettingzaag-kunstenaar in.

Joost Kievit MSc

VRIEND WORDEN!

Bomenrijen bij Mookhoek

 

123456789101112131415