Bermen voor biodiversiteit

Water Natuurlijk adviseert het waterschap Hollandse Delta om de bermen in te zetten voor herstel van biodiversiteit. Het zogenaamde veiligheidsmaaien kan worden afgeschaft. De verkeersveiligheid wordt er immers niet of nauwelijks mee gediend. Het vrijkomende budget kan worden besteed aan uitbreiding van het ecologisch bermbeheer. Dat is positief voor de variatie aan plantensoorten en het insectenleven.

Veiligheidsmaaien

Begin mei start het waterschap ieder jaar met maaien. Bij dit zogenaamde veiligheidsmaaien worden bij ruim 3.000 kilometer de bermen van polderwegen een strook gemaaid. Vroeger beperkte men dat tot plekken waar het uitzicht op kruisend verkeer werd belemmerd.

De onderbouwing voor verbetering van de verkeersveiligheid is er echter niet. Soms gaan wegen van het waterschap over in die van gemeenten, waar  niet zo vroeg wordt gemaaid. Dat levert geen problemen op. Begroeiing in de wegomgeving levert volgens de Stichting Wetenschappelijk Onderzoek Verkeersveiligheid zelfs een vertragend effect op de snelheid op. En dat is  beter voor de verkeersveiligheid.

Dit veiligheidsmaaien wordt ook ruim opgevat. Soms wordt een heel dijktalud gemaaid. Zelfs de door een natuurorganisatie beheerde bloemdijken worden niet ontzien en met regelmaat kapot gemaaid.

Steegjesdijk
Steegjesdijk
Verlies aan biodiversiteit

Een vroege maaibeurt is nadelig voor biodiversiteit. Bloeiende planten sneuvelen waardoor een voedselbron voor insecten wegvalt. En, insecten, spinnen en andere dieren zetten vaak eieren af op planten. Met de maaibeurt wordt een generatie eieren, rupsen, poppen etc. vernietigd.

Veelal wordt gewerkt met een klepelmaaier waarbij alles wordt kapotgeslagen en vermalen. Dit blijft achter en composteert.  Hierdoor hopen mineralen, zoals stikstof zich op in de bodem. De leefomstandigheden voor graslandplanten  gaan dan verloren. Het aantal bloeiende planten vermindert stelselmatig en ruigte met brandnetel en kleefkruid krijgt de overhand.

Dit maaien gaat ten koste van de biodiversiteit. Verlies hiervan is een van de grootste problemen van deze tijd. Uit onderzoek blijkt dat de afgelopen 30 jaar bijna 80% van het insectenleven is verdwenen. Water Natuurlijk Hollandse Delta vindt dat het waterschap zoveel als mogelijk aan herstel van biodiversiteit moeten werken en dat een goed bermbeheer hierbij helpt.

Zorgplicht

Water Natuurlijk wijst op de zorgplicht uit de Wet Natuurbescherming. Iedereen moet zich onthouden van handelingen die nadelig zijn voor planten en dieren en hun direct leefomgeving. Uiteraard tenzij een ander belang, zoals verkeersveiligheid, dit noodzakelijk maakt. In dat geval moet dat nadeel worden beperkt of gecompenseerd.

Advies

Water Natuurlijk Hollandse Delta wil de vroege maaibeurt afschaffen en beperken tot situaties waar het uitzicht op kruisend verkeer wordt belemmerd. Het vrijgekomen budget kan worden besteed aan herstel van biodiversiteit en  uitbreiding van het areaal ecologisch beheerde bermen.

Informatie
  • Anne Mollema, fractievoorzitter Water Natuurlijk Hollandse Delta, 0611017484
  • Joost Kievit, voorzitter Water Natuurlijk Hollandse Delta, 0786731522
  •  advies veiligheidsmaaien.
Pers

Mollen in de media

Aan het advies van Water Natuurlijk om te stoppen met het bestrijden van mollen in de dijken werd door diverse kranten aandacht besteed. Zo kreeg het in het Eilanden Nieuws een hele pagina toebedeeld. Aandacht is er, nu nog resultaat.

Argumenten

De argumenten van Water Natuurlijk lijken onweerlegbaar. Het graafwerk van de mollen maakt de dijken niet onveilig. Dit wordt onderbouwd door een onderzoek van Deltares.  Zij doen veel onderzoek naar waterveiligheid. Voor richtlijnen over waterveiligheid van het Rijk maakt de minister gebruik van hun onderzoeken. Duidelijk is dat mollenbestrijding niet bijdraagt aan de veiligheid.

Het is nutteloos omdat, bij de aanvang van het voor dijken kwetsbare seizoen, er weer net zoveel mollen zijn als vóór de vangactie. Nieuwe aanwas van mollen zorgt in de zomer namelijk voor het opvullen van de vrij gekomen territoria.

Weggegooid geld

Bestrijding van mollen veroorzaakt onnodig dierenleed, is slecht voor biodiversiteit en het is ook weggegooid geld. Er kan dus een dubbelslag worden gemaakt voor biodiversiteit. Stoppen is positief en het vrijkomende geld kan worden gebruikt voor meer biodiversiteit op dijken.

Verenigde Vergadering

In de laatste Algemene Vergadering heeft Water Natuurlijk het schriftelijk advies om te stoppen verdedigd, maar het College van Dijkgraaf en Heemraden en de overige leden van de vergadering waren nog niet overtuigd. Mollenbestrijding moet echter stoppen en herstel van biodiversiteit moet prioriteit krijgen. Goede argumenten en aandacht voor het probleem helpen hierbij. We gaan nu verder totdat iedereen is overtuigd.

Joost Kievit MSc

Pers

Veiligheidsmaaien vernietigt biodiversiteit

Met een persbericht van 2 mei kondigde het waterschap Hollandse Delta het ‘veiligheidsmaaien’ aan. Ruim 3.000 kilometer wegberm is vervolgens gemaaid. Dit is slecht voor biodiversiteit en Water Natuurlijk vindt dat het anders moet en kan.

Veiligheid

Het verkeer moet een veilig gebruik van de wegen kunnen maken. Dat is belangrijk en daar is geen discussie over. Het is onnodig om daarvoor alle bermen van de polderwegen over de hele lengte zo vroeg te maaien. Voor de verkeersveiligheid volstaat het om zichthoeken te maaien als het uitzicht belemmerd wordt en verkeerstekens vrij te maaien als deze dreigen onder te groeien. Meer maaien betekent onnodig geld uitgeven en het is slecht voor de natuur.

dood in de bern.
dood in de bern.
Slecht voor insecten

Het maaiwerk wordt gedaan met klepelmaaiers. Deze machines vermalen het plantenmateriaal en alle insecten, eieren, poppen, rupsen en andere diertjes die op de planten zitten worden mee vermalen. Het wordt dan zo goed als onmogelijk voor insecten om zich in de berm voort te planten. Dit terwijl we juist alles op alles moeten zetten om te voorkomen dat nog meer insecten uitsterven. En, het maaiwerk blijft niet beperkt tot de aangekondigde 1,5 meter. Vaak worden veel bredere stroken en hele dijktaluds meegenomen.

Strafbaar?

Het is maar zeer de vraag of Flora en Faunawet niet wordt overtreden volgens de Gedragscode Flora- en Faunawet voor de waterschappen. Als volgens de regels van die code wordt gewerkt, dan voldoet het waterschap aan de voorwaarden die verbonden zijn aan de vrijstelling van een aantal verbodsbepalingen van die wet. Zonder die gedragscode moet ontheffing zijn verleend.

Over het maaien vermeldt de gedragscode:

in laatste instantie zullen maaiwerkzaamheden tussen 15 maart en 1 juni alleen plaatsvinden als dat, gezien de primaire waterschapstaken, niet anders kan en met de nodige voorzorg. Bijvoorbeeld, een vroege maaibeurt kan noodzakelijk zijn om de watergang bereikbaar te houden voor latere schoningswerk-zaamheden. De voorzorgsmaatregelen worden, met het oog op controle door handhavende instanties, goed gedocumenteerd.

Voor deze periode geldt dus een nee, tenzij. Het normale maaiwerk kan pas na 15 juli, aldus de code.

Herstel biodiversiteit

Water Natuurlijk Hollandse Delta vindt dat de bermen ook moeten worden ingezet om te werken aan herstel van biodiversiteit. Het veiligheidsmaaien kan zelfs met 95% worden verminderd. Het vrijkomende budget kan worden besteed aan uitbreiding van het ecologisch bermbeheer. Onze fractievoorzitter A.Mollema heeft hierover in de Verenigde Vergadering van 29 mei jl. vragen gesteld. De heemraad meldde dat hierover besloten zal worden bij de behandeling van het Groenbeleidsplan. Veranderingen kunnen echter dan nog wel 2 jaar duren. Water Natuurlijk wil dit versnellen.

Joost Kievit MSc.

Roundup in de ban

Water Natuurlijk Hollandse Delta wil al jaren het gebruik van Roundup door het waterschap uitbannen. Het werd zelfs nog gebruikt om stobben van omgezaagde bomen in te smeren. Tot voor kort echter zonder het gewenste resultaat.

Slecht voor het milieu

Roundup met de werkzame stof glyfosaat is slecht voor het milieu. Het waterleven lijdt eronder. Het komt al voor in ons drinkwater en het is waarschijnlijk kankerverwekkend. Alle reden om te stoppen met het gebruik vindt Water Natuurlijk.

Motie niet nodig

In de commissie Water van 13 mei ’19 stelde de fractievoorzitter van Water Natuurlijk, Anne Mollema Roundup opnieuw aan de orde. Hij kondigde aan zo nodig een motie in te dienen in de komende Verenigde Vergadering. Dit bleek niet nodig want in een schriftelijke reactie gaf het College van Dijkgraaf en Heemraden aan geen Roundup meer te gebruiken. Een mooi resultaat en een hoopgevend signaal. Kennelijk neemt het nieuwe dagelijks bestuur van het waterschap ons en de kwaliteit van onze leefomgeving serieus.

Meer biodiversiteit en geen mollenbestrijding

Water Natuurlijk Hollandse Delta adviseert het College van Dijkgraaf en Heemraden te stoppen met de bestrijding van mollen op de waterkerende dijken. Onderzoek toont immers aan dat de bestrijding niet nodig is voor de veiligheid, dat het zinloos is. Water Natuurlijk vindt het niet verantwoord door te gaan met het onnodig doden van dieren. Het geld dat hieraan wordt uitgegeven kan beter worden besteed.

Mollenbestrijding

Het waterschap Hollandse Delta beheert zo’n 800 kilometer waterkerende dijken op het Eiland van Dordrecht, Goeree-Overflakkee, Voorne-Putten, IJsselmonde en de Hoeksche Waard. In april is de jaarlijkse campagne tegen de mol weer uitgevoerd. Hierbij worden zij op alle dijken in het gebied met klemmen weggevangen. De klemmen worden in de mollengangen geplaatst. Op hun zoektocht naar voedsel worden de dieren gedood.
Voor het waterschap geldt als motivatie dat de populaties op dijken op een aanvaardbaar niveau moeten worden gehouden en dat het noodzakelijk is voor de veiligheid van de dijken.

Vraag van kiezer

Een vraag van een inwoner was voor Water Natuurlijk Hollandse Delta de aanleiding om zich te verdiepen in de mol en de bestrijding hiervan. Dit werd gedaan in nauwe samenwerking met de werkgroep Zoogdieren van Hoekschewaards Landschap en de landelijke Zoogdiervereniging. Belangrijkste vragen hierbij waren: ‘is bestrijding zinvol’, met andere woorden kun je hiermee het aantal mollen reguleren op het gewenste niveau en ‘is het noodzakelijk’, ofwel levert het gegraaf van de dieren inderdaad een risico op voor de veiligheid van de dijken.

Is bestrijding van mollen zinvol?

Voor het antwoord op deze vraag, moet worden gekeken naar het gedrag van de mol. Boven de grond heeft zij tal van natuurlijke vijanden. Bijvoorbeeld de buizerd, blauwe reiger, wezel, hermelijn en vos. Onder de grond heeft de mol geen natuurlijke vijanden dan alleen zijn soortgenoten. Buiten de voortplantingstijd verdragen ze elkaar niet. Als een mol een bezet territorium in wil, dan wordt hij verdreven en volgt er vaak een gevecht met de dood tot gevolg.  De hoeveelheid mollen in een bepaald gebied wordt dus door hen zelf gereguleerd op een peil dat past bij de draagkracht van het gebied. Onbezette territoria, door het wegvangen van mollen, kunnen onbelemmerd door andere mollen worden ingenomen.

De mollenbestrijding door het waterschap vindt plaats in april. Om te kijken of mollen doden zinvol is moeten we ons verdiepen in de voortplanting van deze diersoort. In de paartijd (februari – april) gaan de mannetjes op zoek naar een vrouwtje. Ongeveer vanaf mei worden de 3 tot 6 jongen geboren, die het vrouwtje alleen grootbrengt. Na twee maanden zijn de jongen zelfstandig en gaan ze op zoek naar een eigen territorium. Dat betekent dus dat de vrijgekomen territoria ongeveer tussen juli en augustus opnieuw worden bezet.

Ruim voor het wegvangen van mollen, in het voor waterkeringen kwetsbare seizoen vanaf oktober, worden de opengevallen territoria weer bezet. In de voorzomer zijn er enkele maanden minder mollen. In de winter is de populatie weer op het oude peil en in april van het jaar daarop kan de campagne tegen de mol weer opnieuw beginnen. Als de mollen op de dijk niet waren weggevangen hadden de bestaande mollen hun territorium op leven en dood verdedigd. Nieuwkomers hadden gewonnen of verloren en er zijn dan per saldo niet meer of minder mollen in de dijk aanwezig. De conclusie is dan ook dat de bestrijding van mollen zinloos was en is.

Is mollenbestrijding nodig voor de veiligheid?

Het waterschap moet zwaarwegende argumenten op het vlak van veiligheid hebben om stelselmatig dieren te doden. Mollen vervullen immers een nuttige functie in het ecosysteem van de bodem. Zij eten tal van diersoorten die weer planten eten. Hij zorgen hiermee voor een zeker evenwicht in het bodemsysteem en voorkomen dat dieren die de grasmat kunnen aantasten de overhand kunnen krijgen. De mol is gewoon onderdeel van een gezonde bodem.

Het Ministerie van Infrastructuur en Waterstaat heeft richtlijnen gemaakt voor het toetsen van de veiligheid van waterkeringen. In deze Handreiking Toetsen Grasbekledingen op Dijken is een passage opgenomen over het graafwerk van mollen. Er wordt gesteld dat uit golfgootproeven, golfoverslagproeven en veldwaarnemingen na hoogwater is gebleken dat de algemeen voorkomende ondiepe graafgangen van mollen niet of nauwelijks invloed hebben op de veiligheid van de dijken.

Aangezien de handreiking geldt als richtlijn voor de waterschappen bij het toetsen van de waterkering kan worden geconcludeerd, dat mollenbestrijding in de meeste gevallen niet noodzakelijk is uit oogpunt van waterveiligheid. Uit een enquête van de Unie van Waterschappen bleek dat het waterschap Rivierenland deze handreiking volgt en zij geen mollen bestrijdt op waterkeringen, extreme situaties daargelaten.

Advies Water Natuurlijk

Water Natuurlijk Hollandse Delta adviseert het College van Dijkgraaf en Heemraden van Hollandse Delta te stoppen met het bestrijden van mollen op waterkeringen en het vrijgekomen budget (€ 275,- per km dijk) te besteden aan herstel van biodiversiteit op de dijken. Dit kan door het eigen beheer zoveel mogelijk te optimaliseren en door het aanpassen van de pachtcontracten door het stellen van voorwaarden die gericht zijn op het herstel van biodiversiteit.

Nadere informatie:
  • Anne Mollema, fractievoorzitter Water Natuurlijk Hollandse Delta, telefoon 0611017484
  • Joost Kievit, voorzitter Water Natuurlijk Hollandse Delta, telefoon 0786731522
Molshoop
Molshoop

Herstelplan biodiversiteit noodzaak

Als beheerder van honderden hectares dijken, watergangen, oevers en bermen is het waterschap de bepalende factor voor biodiversiteit in het buitengebied. Bij dit beheer wordt niet of nauwelijks rekening gehouden met biodiversiteit, met als gevolg dat de natuur verschraald. Plantensoorten worden zeldzamer, insectenpopulaties dreigen uit te sterven en ook met daar van afhankelijke vogelsoorten gaat het niet goed. Dat moet anders vindt Water Natuurlijk. We zetten in op herstel.

Biodiversiteitscrisis

Het verlies aan biodiversiteit behoort met klimaatverandering tot de grootste milieuproblemen van onze tijd. Het is een wereldprobleem maar in Nederland gaat het nog slechter dan elders. In de polders van ons waterschap is het beeld nog slechter. Immers, in de nationale positie worden onze natuurgebieden meegerekend.

Bloemrijk grasland verdwijnt

Er zijn meerdere oorzaken te noemen waardoor het in ons waterschap zoveel slechter gaat. Een belangrijke oorzaak is het verdwijnen van bloemrijk grasland. Vroeger hadden we dat in vele soorten. Jac. P. Thijsse, één van de grondleggers van de natuurbescherming is ons land, noemde het in zijn boek  ‘De bonte wei’ de schatkamers van de Nederlandse flora. Met de opkomst van kunstmest is deze rijkdom nagenoeg geheel verdwenen. Van de meest waardevolle soort, de blauwgraslanden resteert nog een schamele 0,1%. Op bloemrijke graslanden zijn 22 van de 27 voorkomende plantengemeenschappen bedreigd. Van deze nog levensvatbare restanten van deze gemeenschappen te vinden op dijken en in bermen. Juist hier speelt het waterschap de hoofdrol.

bloemrijke dijk
bloemrijke dijk
Insecten zijn onmisbaar

Insecten sterven uit. Ze hebben bloemen nodig. Steeds meer alarmerende berichten bereiken inmiddels het grote publiek. Onderzoek in Duitsland gaf aan dat in de afgelopen 30 jaar ongeveer 80% van de insecten in natuurgebieden verdwenen was . Recent is dat beeld ook voor een aantal Nederlandse natuurgebieden bevestigd. Buiten natuurgebieden is de situatie nog veel ernstiger, daar kun je vergif op innemen. Wetenschappers waarschuwen dat allerlei natuurlijke processen zeer ernstig verstoord dreigen te raken. Onze voedselproductie komt in gevaar vanwege het verdwijnen van  natuurlijke bestuiving. Kortom we zitten met een biodiversiteitscrisis.

Positie waterschap

Het waterschap is verantwoordelijk voor het beheer van dijken, bermen, terreinen, watergangen en oevers. Bij elkaar gaat het om vele honderden hectares groen. Het gaat bijvoorbeeld om 7.282 kilometer  watergangen met oevers. Het waterschap is veruit de grootste beheerder van groen in het buitengebied. Ook in het stedelijk gebied speelt het waterschap een rol bij het waterbeheer. Iedere meter van dit groen kan worden ingezet voor herstel van biodiversiteit.

Een groot deel van het groen bestaat uit graslanden die gemaaid of beweid worden. Nu speelt biodiversiteit hierbij nauwelijks een rol. Sterker nog het overgrote deel van het groen wordt gemaaid met de klepelmaaier. Dit houdt in dat meerdere keren per jaar  alle planten met de daarop voorkomende dieren in de vorm van eieren, rupsen, larven etc. worden vermalen. Overleven onder zulke omstandigheden is zo goed als onmogelijk.  Met een ander maaibeheer en voorwaarden aan de beweiding kan op grote schaal bloemrijk grasland met het daaraan verbonden insectenleven ontstaan. Ook in de watergangen, langs oevers met moerassen en waterbergingen is veel natuurwinst te halen.

Omschakelen en het beheer mede richten op herstel van biodiversiteit is urgent en van groot maatschappelijk belang. Het waterschap moet hierin zijn verantwoordelijkheid nemen vindt Water Natuurlijk. Zij kan dat tegen de laagst denkbare maatschappelijke kosten. Immers er hoeft geen grond te worden verworven en er hoeft ook geen compensatie te worden betaald voor productieverlies van natuur op agrarische gronden.

Herstelplan

Water Natuurlijk vindt dat er een ‘Herstelplan biodiversiteit’ moet komen. Iedere meter groen kan worden benut voor herstel van biodiversiteit. Dat is meestal geen probleem voor de primaire functies van de betreffende gebieden, zoals waterbeheersing en veiligheid. Veranderingen die wat meer tijd vragen moeten in gang worden gezet en zaken die snel kunnen moeten gelijk worden uitgevoerd. Uitstel is geen optie. We zitten met een biodiversiteitscrisis en we moeten per direct aan de slag met herstel.

Joost Kievit MSc