Afvalwater voor drinkwater

16 mei 2022

Column Ruud Pleune

16 mei 2022 Verdroging is op moment van schrijven al weer een probleem in ons waterschap. Tegelijkertijd wil het drinkwaterbedrijf Vitens in Twente en de Achterhoek meer grondwater voor de toenemende behoeften oppompen. Vitens snapt ook wel dat dit gevoelig ligt en daarom is het idee dat er uit onze wateren uit het oosten water afgetapt wordt om dit in de bodem te infiltreren en zo de grondwatervoorraad weer aan te vullen. Maar het grondwater dat als drinkwater gebruikt wordt door mensen (via de zogenaamde waterketen) gaat via de riolen en rioolwaterzuiveringsinstallaties in ons gebied voor een belangrijk deel rechtstreeks naar de IJssel. Het zou toch veel logischer zijn om het water dat gebruikt is weer terug te brengen naar waar het vandaan komt. Dus niet de wateren uit het oosten aftappen, maar het water uit de zuiveringen oostwaarts vervoeren en infiltreren in de grond! Of de zuiveringen ter plekke neerzetten. Dat is circulariteit. Natuurlijk vraagt infiltratie in de bodem dat het gezuiverde water echt schoon is. Los van een goede zuivering vraagt dat ook om andere producten in onze samenleving, die minder afval veroorzaken. Afval als kleine plasticdeeltjes, zware metalen en medicijnresten. Op deze manier kunnen we het hele watersysteem op orde brengen. En dan schaffen we ook meteen de term waterketen af, zoals ik in een eerdere column al voorstelde…

Wanneer gaan waterschappen mestoverschot aanpakken?

23 maart 2022

 

Column Ruud Pleune

23 maart 2022 Er is -terecht- veel zorg om het dierlijk mestoverschot in Nederland. Zelfs met de in Nederland hoge mestnormen is er een overschot van 10 megaton fosfor in mest. Maar hoe zit het met het menselijk mestoverschot? Terwijl dat vroeger een kostbare meststof was, die in tonnetjes werd ingezameld in de steden, gaat dit nu vrijwel allemaal naar rioolwaterzuiveringsinstallaties. Daar wordt het ontwaterd en uiteindelijk als slib verbrand. Ja, inderdaad, er wordt ook biogas aan onttrokken en op een aantal plaatsen wordt een heel klein beetje fosfor teruggewonnen. Maar een hoeveelheid menselijke mest met 30 megaton fosfor – 3 keer zoveel als het dierlijk mestoverschot – belandt bij het vuil en wordt verbrand. Zo is menselijke mest de grootste “sink” in de mineralenkringloop.

En terwijl we ons wel heel druk maken om het dierlijk mestoverschot, is er maar weinig aandacht voor dit menselijk mestoverschot. Ook binnen Water Natuurlijk. Gelukkig starten er nu wel praktijkproeven met een aantal boeren, die slib gaan afnemen van rioolwaterzuiveringsinstallaties, waaronder die van Rijn en IJssel. Als dit -net als in het verleden- een succes wordt, kan dit groter worden aangepakt. Vergroten we daarmee dan niet het totale mestoverschot? Jazeker, maar dat vraagt des te meer om minder import van mineralen van elders en meer regionale voedsel productie. Zo sluiten we kringlopen en worden we weer iets meer circulair.

Duurzaam de kerstdagen in?

21 december 2021

Column Ruud Pleune

21 december 2021 Klimaat, biodiversiteit en duurzaamheid lijken in de lift te zitten. Regeerakkoord lijkt een groene kleur te hebben, ons nieuwe waterbeheerprogramma heeft als motto klimaatrobuust en veel mensen zijn actief bezig met duurzaamheid. Heel fijn dat we vooral ook iets aan de oorzaken van klimaat verandering gaan doen, want als waterschap komen we meestal pas in beeld als het om aanpassen aan de veranderde omstandigheden gaat. Klimaatadaptatie heet dat dan netjes: het betekent zorgen dat je bij plensbuien het water toch weg krijgt, dat je bij droge zomers het gebied niet laat verdrogen en dat je het water leefbaar houdt als temperaturen stijgen. En dat je het water probeert te ontdoen van allerlei nieuwe stoffen en microplastics uit producten, die lekker goedkoop kunnen zijn, omdat het waterschap wel betaalt om de rotzooi op te ruimen. Beetje ondankbare taak…

Goed dat er nu meer aandacht bij andere overheden lijkt te gaan komen. Hopelijk gaan zij er voor zorgen dat er minder vervuiling ontstaat en dat de vervuiler gaat betalen in plaats van de schoonmaker. Ondertussen blijven wij natuurlijk ook naar binnen kijken. Van de week kreeg ik een mooi kerstpakket van het waterschap. Van alle producten bleek er geen enkele biologisch te zijn. Zorg voor duurzaamheid is helaas binnen het waterschap nog geen automatisme.

Ik wens iedereen een groene kersttijd met ruimte voor jezelf, voor elkaar en voor onze medebewoners op deze aarde!

Water als bron

18 september 2021

Column Ruud Pleune

18 september 2021 Afgelopen zomer gaf ik cursussen op Ecolonie in Frankrijk over contact maken met de natuur. Water is daar natuurlijk een onlosmakelijk onderdeel van. Er wordt mij dan vaak gevraagd hoe ik deze spirituele wereld kan combineren met de politieke wereld als bestuurder in het waterschap. Mijn antwoord is dan dat het aan de ene kant inderdaad soms ingewikkeld is dat mensen zo anders naar water kunnen kijken. Dat ze het zien als een hulpbron, waar soms te veel of te weinig van is en die je moet schoon maken. In plaats van als een levend organisme. Aan de andere kant is het ook weer heel simpel. Mijn verbinding met water is niet anders als ik in het bestuur zit en vormt het ijkpunt van mijn beslissingen. En natuurlijk moet je dan kijken waar je met andere partijen tot een compromis kunt komen. Maar dat is volgens mij de dagelijkse praktijk van het leven.

Interessant is voor mij de vraag waarom men denkt dat water als organisme geen onderdeel is van het bestuurlijk werk. Zou ik dat ook meer uit moeten dragen? Zouden we als bestuur bij elk agendapunt wellicht in beeld moeten brengen wat dit betekent voor het water als organisme?

 

Schuld in euro’s of in natura?

14 juli 2021

Column Ruud Pleune

14 juli 2021 In het afgelopen AB hebben we ons ontwerp waterbeheerprogramma vastgesteld. Een goed programma, waarin we ons wapenen tegen en meebewegen met klimaatverandering. Gelukkig werd het programma door het hele AB ondersteund. Tegelijkertijd was ook vaak te horen dat we bij de uitvoering wel heel goed aan onze schuld moeten denken. En hiermee werd dan financiële schuld bedoeld. Terecht natuurlijk, maar waarom denken de meesten aan financiële schuld, terwijl een ontoereikend waterbeheerprogramma ons gebied ook met een enorme schuld opzadelt. Een schuld voor toekomstige generaties op het gebied van droogte, wateroverlast, hittestress in steden met grote gevolgen voor landbouw, natuur en mensen. Nu al is het sterftecijfer in hete zomers onder mensen aanzienlijk hoger dan gemiddeld. Als we hier niet voortvarend in handelen is onze schuld aan de toekomst dan niet minstens zo groot als onze financiële schuld?

Ik wens iedereen een mooie ontspannende zomer met regen op zijn tijd!

Is de politiek in waterschappen uniek?

22 mei 2021

Column door Ruud Pleune

22 mei 2021  Ik hoor nog wel eens om mij heen dat het politieke werk in de waterschappen heel anders is dan bij andere overheden. Nu heb ik nooit deel uitgemaakt van een andere volksvertegenwoordiging dan het waterschapsbestuur, maar ik heb via mijn nevenfuncties wel veel contact met andere volksvertegenwoordigers op alle lagen. En ik vind het eigenlijk onzin dat er zoveel verschil zou zijn. Natuurlijk is het waterschap een functionele overheid en is het een monistisch stelsel. Maar dat is volgens mij niet de kern waar het om draait.

Naar mijn idee draait het in de politiek om 2 dingen: om de framing van het probleem en de oplossingen en daarnaast om aandacht en vertrouwen. Het eerste is gericht op de inhoud, het tweede op de relatie. Een voorbeeld hiervan voor de waterschapswereld: al 30 jaar maken natuur- en milieuorganisaties zich druk over verdroging van de natuur, zonder dat dit tot echte aanpak van het probleem heeft geleid. Nu echter de gevolgen van het probleem door 3 droge jaren ook echt door droogvallende beken en door gele landbouwgewassen zichtbaar zijn, lukt het ons het probleem als verdroging van het gebied te framen. Nu zijn ook andere partijen mee in het schuitje. Vervolgens gaat het erom om met elkaar via werkelijke aandacht voor de problemen die elk van de partijen heeft tot gedeelde oplossingen te komen. Zo simpel (en tegelijk ingewikkeld) is het.

En volgens mij gaat het in andere bestuurslagen niet heel veel anders. Neem stikstof. Al 50 jaar een probleem. Maar omdat de gevolgen nu pas breed in de samenleving gevoeld worden, is stikstof nu onderwerp aan de formatietafel. Niet omdat men in Den Haag opeens meer aandacht heeft voor de natuur. Nee, omdat het probleem een framing heeft die veel partijen raakt. Ben benieuwd of aandacht en vertrouwen in Den Haag uiteindelijk gaat leiden tot een mooiere natuur…

Waterketen en watersysteem: slim onderscheid?

18 maart 2021

Column door Ruud Pleune

16 maart 2021 In het laatste AB lagen interessante voorstellen voor over innovatie in de waterketen en informatie in het watersysteem. Waterketen en watersysteem: zo lang ik met waterschappen te maken heb, snap ik niet waarom die twee naast elkaar bestaan. Voor een regendruppel is het elke keer weer spannend: kom ik in een gemengd rioolstelsel dan kom ik in de keten en reis ik naar de rioolwaterzuiveringsinstallatie. Als ik daar weer naar buiten kom in het oppervlaktewater, word ik weer vertrouwd onderdeel van het watersysteem. En als ik als regendruppel in een gescheiden rioolstelsel terecht kom ben ik heel eventjes onderdeel van de keten en al snel weer terug in het watersysteem. Mijn associatie met een keten is toch iets wat van het begin tot het eind aan iets verbonden is. Sommigen zeggen dan dat de keten gaat over het menselijk deel van het watersysteem. Maar hoe zit het dan met het water in een door mensen aangelegd kanaal, wadi of greppel? Zijn die dan onderdeel van de keten? Ik snap dat het handig is dat je een aanduiding geeft aan het werk dat verband houdt met rioolwater en zuivering. Maar zou je dat vakgebied dan niet beter de term “circulariteit in het watersysteem” mee kunnen geven? Dekt wat mij betreft beter de lading. En dan valt onder het watersysteem de hele kringloop van het water, met soms een uitstapje van het water in waterleiding en riool. Schoon water is zo verbonden met het hele systeem, inclusief de rioolwaterzuiveringen. Schoon water is daarmee integraal onderdeel van al het werk van het waterschap. En die plek verdient het!

Geborgde zetel voor water

8 december 2020

Column door Ruud Pleune

5 december 2020.  Vorige maand ontving socioloog en filosoof Bruno Latour de Spinozalens voor zijn werk om het niet-menselijke een stem te geven. Een onderwerp dat mij al jaren erg intrigeert. Water Natuurlijk staat voor de belangen van de natuur. Maar ook wij vertalen dat heel vaak via belangen voor de mens: varen op het water, zwemmen en vissen in het water, schaatsen op het water. Genieten van slootkanten. En toch zal bijna iedere Water Natuurlijk stemmer, nee ik denk bijna ieder mens, ergens wel een gevoel hebben dat de natuur en het water ook in zichzelf waarde hebben. Maar hoe geef je dat vorm in zoiets menselijks als een waterschapsbestuur? Aangezien wij toch geborgde zetels hebben, lijkt het voor de hand te liggen om ook een geborgde zetel voor het water te introduceren. Maar wie of wat zit op die zetel? Iemand die heel goed contact met het water heeft? Hoe houden we dat zuiver? Door degene door een team te laten voeden? Ik weet het nog niet. Maar ik zal mezelf en de rest van het bestuur aan deze kwestie herinneren door bij elke vergadering een flesje heilzaam water uit ECOlonie in Frankrijk voor me neer te zetten.

Voor nu wens ik iedereen juist in deze tijd heel goede kerstdagen en ik ben benieuwd wat dit jaar het hoogst staat in de Top 2000: Water of Love, Bridge over Troubled Water of Smoke on the Water!

Geld als middel

9 november 2020

Column door Ruud Pleune

6 november 2020   Na een lange pauze is mijn column weer terug! Ik had last van prostaatklachten en kon alleen maar het strikt noodzakelijke doen. Nu  gaat het naar omstandigheden goed. Het mooie van zo’n ziekteperiode is dat je met wat afstand kijkt naar waterschap en bestuur. Opvallend vind ik dan dat er heel veel tijd wordt besteed aan financiële discussies zonder dat er relatie met de inhoud is. Dat zie je ook terug in ons coalitieakkoord. Het enige dat kwantitatief benoemd is, is de stijging van de tarieven. Ik ben er uiteraard ook voor dat we de lasten voor de inwoners zo laag mogelijk houden. Het liefste zou ik ze elk jaar met 10% verlagen. Maar er liggen grote uitdagingen voor het waterschap. De grote uitdagingen van de 21e eeuw liggen op gebied van biodiversiteit en klimaat. Laten die twee nou juist voor een groot deel op het bordje van het waterschap liggen! Daarom kan ik tariefstijgingen goed uitleggen aan mijn achterban. Maar dan is het wel fijn als we de relatie tussen geld en inhoud benoemen. Dat maakt de keuzes inzichtelijker en dan is geld weer een middel in plaats van een doel op zichzelf.

Vier jaar lang coalitieakkoord maken

17 juli 2019

Column door Ruud Pleune

17 juli 2019 De verkiezingen en coalitieonderhandelingen zijn achter de rug. Het CDA is de grootste gebleven, maar we hebben wel net als zij 5 zetels. Voor het eerst heb ik coalitieonderhandelingen gevoerd. Dat was heel anders dan gedacht. Ik had me ingesteld op dagen van taaie onderhandelingen met de coalitiepartners. Maar in plaats daarvan hebben we in een paar avonden met alle partijen het akkoord gemaakt. Ieders wensen konden gehonoreerd worden. Maar niets werd concreet. Behalve 1 ding: de hoogte van het belastingtarief. Waar je normaal gaat kijken wat je met zijn allen wilt en vervolgens wat je daar dan voor over hebt, begonnen wij dus achteraan: te bepalen wat je voor het waterschap over hebt. Dat betekent dus ook meteen dat die wensenlijstjes heel relatief zijn. Als je weet hoeveel miljoenen er de komende jaren alleen al op het gebied van waterveiligheid van ons worden gevraagd, dan weet je ook dat er dus op de meeste thema’s alleen maar minder gedaan kan worden. In feite is het coalitieakkoord dus alleen een verzameling van wensenlijstjes en blijven we de komende 4 jaar druk met het werkelijk maken van het coalitieakkoord. Dat hoeft niet erg te zijn. Het gebeurt daardoor wel in alle openbaarheid in de vergaderingen van ons bestuur. Maar het betekent wel dat we 4 jaar scherp moeten zijn om te zorgen dat er voldoende aandacht is voor schoon water en biodiversiteit.
Werk aan de winkel!

123