Terugblik Webinar Bloemrijke Dijken

18 september 2020


Terugblik op het
webinar Bloemrijke dijken

Wist je dat bloemrijke dijken niet alleen goed zijn voor de biodiversiteit: planten, insecten en allerlei andere kriebelbeestjes, maar ook voor een stevige ‘mat’ op de dijk waardoor het bijdraagt aan waterveiligheid? Reden waarom Water Natuurlijk in de waterschappen Rivierenland, Vallei & Veluwe en Rijn & IJssel de handen ineensloeg voor een coronaproof symposium; een webinar.

Net als de vele soorten bijen die een bloemrijke dijk aantrekt, zaten op 10 september bijna zestig mensen al ‘zoomend’ naar onze gastvrouw Mirte van der Linden te luisteren die met vier prikkelende stellingen de panelleden uitdaagde om te vertellen hoe belangrijk bloemrijke dijken zijn en hoe we ervoor kunnen zorgen dat er bloemrijke dijken komen. Joep Dirkx voedde als chatmaster Mirte met vragen en informatie uit de chats en met de resultaten van de polls. Cyril Liebrand, Peter de Groot, Gerard van Meurs en Hennie Roorda mengden zich vanuit het panel in de discussie. Een mooi gezelschap met decennialange ervaring in biologie, plantkunde, bodemgesteldheid en bestuurlijke knowhow hoe dit in te pakken in goed beleid.

Hennie Roorda heeft als heemraad voor Water Natuurlijk in waterschap Rivierenland een plan ‘biodiversiteit op de dijken’ laten opstellen.

Cyril Liebrand is ecoloog bij EurECO en als onderzoeker en adviseur betrokken bij veel dijkbeherende waterschappen. Hij is blij dat waterschappen steeds meer werk maken van biodiversiteit op dijken, waar hij in totaal zo’n 35 proefvakken heeft liggen.

Peter de Groot is adviseur Natuurzaden bij Biodivers, een bedrijf dat gespecialiseerd is in het oogsten van zadenmengsels van natuurterreinen. Regionale mengsels kunnen volgens hem terreinen natuurlijker maken op een duurzame manier.

Gerard van Meurs heeft als senior-adviseur Dijkveiligheid bij Deltares veel ervaring met diverse ruimtelijke vraagstukken. Hij voelt zich meer verbinder dan specialist.

Veiligheid

De eerste stelling ging over de veiligheid van bloemrijke dijken. Volgens Gerard is de bloemrijkheid niet bepalend voor de veiligheid, maar is vooral een goede zode in combinatie met deklei in de dijk verantwoordelijk voor de erosiebestendigheid.Een kruidenrijk mengsel van diverse plantensoorten zorgt voor een goede zode. Cyril voegt hier aan toe dat juist door een combinatie van ondiep en diep wortelende soorten een dikker pakket ontstaat. Dat zorgt voor een betere veiligheid dan de gebruikelijke één of twee grassoorten, die vaak alleen in de toplaag wortelen. De dikkere zode is ook beter bestand tegen droogte en zware neerslag.

Hennie geeft aan dat het waterschap samen met de Universiteit van Nijmegen een voorstel heeft ingediend bij het Hoogwaterbeschermingsprogramma om het effect van bloemrijke dijken op de veiligheid verder te onderzoeken. Bij het toetsen van de veiligheid van dijken is de biodiversiteit nu helaas nog geen indicator voor de sterkte.

Meer dan 80% van de deelnemers geeft via de poll aan dat ze ook denken dat bloemrijke dijken veiliger zijn.

 

Randvoorwaarden

Stelling 2 luidt: Waterschappen moeten randvoorwaarden scheppen voor bloemrijke dijken. Hennie is het daar uiteraard mee eens, evenals de meeste deelnemers aan het webinar. Rivierenland telt 500 km dijken, waarvan een groot deel versterkt moet worden. Bij de dijkversterkingsopgave worden de randvoorwaarden voor een bloemrijke dijk in de bestekken meegegeven. Het gaat daarbij onder andere om een laag lutumgehalte in de toplaag en de juiste zaadmengsels. Er worden nu ook al zaden verzameld van eigen dijken, wat beter zorgt voor een gebiedseigen ecosysteem dan bij het toepassen van andere kruidenrijke zadenmengsels. Na de aanleg moeten dijken ook goed beheerd worden, bijvoorbeeld door gefaseerd maaien, zodat dat de biodiversiteit ten goede komt. Het kan echter wel jaren duren voordat het ecosysteem zich goed ontwikkeld heeft.

Cyril geeft aan dat een toplaag van zware klei slecht is voor de begroeiing. Er moeten in de zadenmengsels niet te veel pioniersoorten zitten.

Jaap Bronsveld mengt zich als medewerker van Rivierenland in de discussie. Hij geeft aan dat goede communicatie met de aannemers heel belangrijk is. Dit gaat steeds beter. Cyril voegt hieraan toe dat je goed moet aangeven dat je inheemse zaden wilt hebben.

Volgens Peter worden de kruidenrijke zadenmengsel in de praktijk vaak teveel bijgemengd met graszaden, waardoor de gewenste vegetatie zich niet goed kan ontwikkelen. Hij waarschuwt dat het zaadmengsel geen sluitpost moet zijn in de bestekken.

Financiën

Met stelling 3 gingen we het over geld hebben; “een bloemrijke dijk is duurder”. Dit was overigens de eerste stelling waarbij het luisterend en kijkend publiek flink verdeeld was. Met zo’n 62% was het publiek van mening dat bloemrijke dijken niet duurder hoefden te zijn. Maar zijn bloemrijke dijken duurder? De panelleden vinden van niet, al ontstaat er wat discussie. Bloemrijke dijken met krachtige mengsels vragen minder onderhoud omdat de natuur aan zet is, al zijn de meeste dijken nog niet helemaal geschikt om de natuur haar gang te laten gaan. Een goede toplaag van de dijk is hierbij belangrijk. Heemraad Hennie Roorda haakt aan: “juist daarom biedt het dijkverzwaringsproject een kans om nu te kiezen voor bloemrijke dijken”. Bloemrijke dijken dragen bij aan het faseren van het maaien. En slim faseren in het maaibeleid kan de kosten aanzienlijk verminderen.

Met alleen bloemen onvoldoende diversiteit

Als gespreksleider Mirte stelling 4 poneert, richt ze zich weer op het hart van Water Natuurlijk; “Het maakt niet uit welke bloemen er bloeien, als er maar bloemen bloeien.” Nee, verscheidenheid in de natuur is sterker. Of toch ja, want we moeten nú starten, en iets is meer dan niets. Een meerderheid stemde voor “nee”, we willen meer verscheidenheid aan groei (=biodiversiteit!), al was het signaal sterk dat men snakt naar “meer bloem”.  Er is geen twijfel onder de aanwezigen dat de realisatie dát bloemrijke dijken belangrijk zijn.

Tenslotte, een ronde van goede conclusies om dit geslaagde webinar goed af te sluiten. Waar vaak de basis goed moet zijn, is het bij dijken juist de toplaag die de perfecte voedingsbodem moet zijn voor inheemse planten. Dit betekent dat al bij de aanleg van dijken ingezet moet worden op bloemrijke dijken. Want beheer kunt je veranderen, maar dat is bij de toplaag van een al aangelegde dijk een stuk ingewikkelder. Inheemse planten, dat klinkt wellicht wat nationalistisch zo op het eerste gezicht, maar er is zeker wel een groot belang bij. Want diersoorten die in ons rivierengebied voorkomen, zoals bijen, zijn afgestemd op de inheemse planten die er van nature groeien. En zo dragen inheemse planten bij aan de biodiversiteit. Maar die toplaag is belangrijk; weet waar deze uit bestaat en waaruit het moet bestaan. Ook de oriëntatie van het dijkvak speelt daar een belangrijke rol. Na zoveel uitleg doorbreekt één quote de continu stromende chat van het webinar; “Maak bloemrijke dijken iets van iedereen”. En dat klopt. Want door dijken in te zetten als prachtige bebloemde linten in ons landschap, zijn bloemrijke dijken goed voor de natuur, voor de insecten als de bij, voor de fruitteelt die belang heeft bij bestuiving deze insecten, voor onze veiligheid en daardoor dus ook goed voor jou.

De panelleden knikken instemmend. De chat loopt vol met dankwoorden over een geslaagd informatief uur.

 

Droogte vraagt aandacht en investeringen

9 september 2020

Bij de behandeling van de Perspectievennota 2021-2024 heeft fractievoorzitter Ruud Pleune namens Water Natuurlijk aandacht gevraagd voor de droogte. Hij heeft het Dagelijks Bestuur gevraagd om meer geld hiervoor te reserveren, met concrete voorstellen te komen en samen met andere partijen voortvarend aan de slag te gaan. Zie hier voor de volledige tekst van zijn inbreng.

Contactpersoon; Ruud Pleune, 0575-842227

Margaret van Diermen nieuw fractielid Water Natuurlijk


In de vergadering van het Algemeen Bestuur is gisteren ons nieuwe fractielid Margaret van Diermen beëdigd. Vanwege verhuizing naar een mooie plek buiten ons beheergebied, moest Andre Oldenkamp helaas zijn plek binnen het Algemeen Bestuur opgeven. Gelukkig wil onze fractievolger Margaret van Diermen nu de vrijgekomen plek innemen. Wij zijn blij met haar kennis en kunde in onze fractie. Het was ook een manier om onze man-vrouwverhouding voor onze zittingsduur weer in evenwicht te brengen. We zijn nu met 3 vrouwen en 2 mannen.

Onze nieuwe fractievolger is nu Margo de Wolf, die al met veel toewijding fractieondersteuner was.

De volledige fractie is terug te vinden op de website van Water Natuurlijk.

Inschrijving webinar Bloemrijke Dijken gesloten

5 september 2020

De inschrijving voor het Webinar Bloemrijke Dijken is gesloten. Wil je voortaan als eerste horen over nieuwe activiteiten van Water Natuurlijk? Meld je dan aan voor onze Nieuwsbrief.
Dan krijg je de nieuwsbrief van Water Natuurlijk Midden-Nederland ook automatisch toegemaild! Klik hier
Op elk gewenst moment is dit weer te beëindigen.

Water natuurlijk webinar; Bloemrijke dijken op 10 september

18 juli 2020

Waarom Bloemrijke Dijken?
Dat legt Heemraad Hennie Roorda van Waterschap Rivierenland je uit in een korte video. Ze laat zien dat bloemrijke dijken niet alleen goed zijn voor biodiversiteit, maar óók voor de veiligheid. Twee vliegen in één klap dus.

Toch blijkt het nog allerminst vanzelfsprekend dat bij de inrichting en het beheer van dijken rekening wordt gehouden met biodiversiteit. Tijdens het webinar willen we in gesprek met een panel van deskundigen en bestuurders om de potenties van bloemrijke dijken verder te verkennen en te onderzoeken hoe we er voor kunnen zorgen dat deze ook worden verzilverd.

We hebben een aantal interessante panelleden: Gerard van Meurs, senior adviseur dijkveiligheid Deltares, Hennie Roorda, namens Water Natuurlijk Heemraad van Waterschap Rivierenland, Cyril Liebrand, ecoloog bij Eureco. Verder is er een toezegging vanuit de ploeg van het Deltaplan Biodiversiteitsherstel.

Het webinar vindt plaats op:
10 september van 20.00-21.00u.
Je kunt je hier al aanmelden.

Waterwet wordt niet opengebroken


De Europese Commissie heeft eindelijk de knoop doorgehakt: de belangrijkste Europese waterwet wordt niet versoepeld. Een mijlpaal voor de rivieren, meren, wetlands en het grondwater van Europa. Dat schrijft Natuurmonumenten.
Het betekent dat de Kaderrichtlijn Water definitief overeind blijft. Daarmee is duidelijk dat de lidstaten niet kunnen wegkomen met verdere vertragingen of afzwakking.
De Commissie verklaart nu dat de Kaderrichtlijn Water een essentieel onderdeel is van milieuwetgeving en in de huidige vorm overeind blijft. Het betekent dat alle lidstaten ervoor moeten zorgen dat de kwaliteit van de Europese zoete wateren in 2027 op peil is. Waar op dit moment slechts 40% van alle zoetwatersystemen in Europa in goede gezondheid verkeert, moet dat volgens de doelstellingen van de KRW over zeven jaar honderd procent zijn. Dat geldt ook voor grondwater.
De aankondiging komt zes maanden nadat de wet als ‘fit for purpose’ werd beschouwd, na een grondige evaluatie van twee jaar. In dat evaluatieproces eisten meer dan 375.000 burgers dat de wet in zijn huidige vorm zou worden behouden en beter moet worden uitgevoerd. Ook hielden meer dan 6000 wetenschappers een pleidooi voor het behoud van de KRW, net als vele natuurorganisaties zoals Natuurmonumenten. Ook een aantal grote en kleine bedrijven sloot zich daarbij aan, ondanks een stevige lobby vanuit de industrie om de wetgeving te versoepelen. Uiteindelijk schaarde ook een meerderheid van de EU-lidstaten zich achter het standpunt om de huidige wetgeving en doelen te handhaven.
De aanwezigheid van schoon en voldoende water is ook in Nederland geen vanzelfsprekendheid. Het Planbureau voor de Leefomgeving berekende dat ons land op de huidige koers slechts 40-60% van de gestelde doelen gaat halen. Nederland was een van de landen die eerder pleitte voor het openbreken van de KRW.

Plannen Rivierklimaatpark IJsselpoort


De planvorming voor het Rivierklimaatpark langs de IJssel tussen Arnhem en Giesbeek is weer een stapje verder.

De plannen zijn tot stand gekomen met inbreng van inwoners, belangenvertegenwoordigers, agrariërs en andere ondernemers. Zo kon een evenwichtig plan tot stand komen dat zorgt voor toegankelijke uiterwaarden die klimaatextremen kunnen blijven opvangen. Met ruimte voor rijke natuur, duurzame landbouw, recreatie, scheepvaart en bedrijvigheid. De komende tien jaar verandert het riviergebied daarmee in een aantrekkelijke, veilige en toekomstbestendige leefomgeving met de goed bevaarbare IJssel als betrouwbaar middelpunt.

Een nieuw element in het plan is de keuze om in te zetten op de uitplaatsing van betonproducent Struyk Verwo uit de uiterwaarden in Westervoort. Hiermee wordt gehoor gegeven aan diverse zienswijzen van belanghebbenden en belangstellenden uit Westervoort. Bovendien zorgt deze maatregel voor een grotere waterstandsdaling en het oplossen van een scheepvaartknelpunt en biedt het mogelijkheden voor een aantrekkelijker leefomgeving. De gesprekken die de afgelopen jaren met Struyk Verwo zijn gevoerd worden voortgezet in de volgende projectfase voor nadere uitwerking van de plannen.

In de Intergemeentelijke Structuurvisie staat een voorstel voor het gemeentelijke beleid tot 2035 voor de inrichting van het Rivierklimaatpark met concrete doelen en maatregelen voor het gebied.

Download de Voorlopige Intergemeentelijke Structuurvisie (pdf)

Bevloeiing Het Lankheet immaterieel erfgoed


Het vloeiweidensysteem van landgoed Het Lankheet bij Haaksbergen is uitgeroepen tot immaterieel erfgoed.

Via een sloten- en gotennetwerk wordt water uit de Buurserbeek gereguleerd binnen gelaten, waarna het geleidelijk uitstroomt over de weiden. Het water neemt slib mee, dat zorgt voor natuurlijke bemesting en een rijker bodemleven. ’s Winters beschermt de waterlaag de zoden tegen vorst en weert ze schadelijke insecten.

Deze manier van bevloeien, resulteerde in de middeleeuwen tot drie keer hooien in één seizoen. Voor die tijd was dat een opmerkelijk hoge opbrengst. Met hooi als voedsel voor het vee en mest voor op de akker of wei. Kortom: een soort zelfvoorzienend systeem.

Nu het klimaat vraagt om ander waterbeheer, is dit cultuurhistorisch erfgoed weer actueel. De vloeiweiden kunnen worden ingezet als wapen tegen wateroverlast en verdroging. Zij fungeren als ‘spons’ voor het bergen, vasthouden en geleidelijk afvoeren van water. Zo draagt het systeem bij aan een klimaatrobuust landschap en de bevordering van biodiversiteit.

In Nederland wordt dit nog in twee gebieden gedaan: op de ‘Pelterheggen’ in Noord-Brabant en op ‘het Lankheet’ in Twente.

Nu ook aanpak verdroging in Gelderland

17 juli 2020

Zeven natuurorganisaties in Gelderland dringen aan op herijking van het waterbeleid en -beheer in de provincie. De provinciale overheid en de drie Gelderse waterschappen moeten snel met maatregelen komen tegen de verdroging. Voor de lange termijn, maar ook voor de korte termijn, zoals het maximaal opzetten van het peil en een verbod op grondwateronttrekking en beregening rond kwetsbare natte natuurgebieden.

De zeven organisaties – Natuur en Milieu Gelderland, Geldersch Landschap & Kasteelen, Natuurmonumenten, Staatsbosbeheer, IVN Gelderland, RAVON en de Vlinderstichting – wijzen op flinke droogteschade in de landbouw, problemen met de drinkwatervoorziening en verzakkingen van huizen. ‘Ongetwijfeld is er nog meer schade’, schrijven ze in een brief aan de provincie Gelderland en de waterschappen Rijn & IJssel, Rivierenland, en Vallei en Veluwe.

De natuur heeft al veel langer last van verdroging, vooral doordat ons land is ingericht op snelle afvoer van water. Door de extreme droogte, nu al drie jaar op rij, zien we echter onomkeerbare schade, in de grondwaterafhankelijke natuurgebieden maar ook in droge heides en bossen. Uit monitoring door RAVON en de Vlinderstichting blijkt dat de schade aan direct of indirect watergebonden fauna – libellen, vlinders, vissen – groot is; kwetsbare populaties zijn tot 50% of meer afgenomen, ook algemene soorten worden getroffen.

Doordat de droogte nu niet alleen de natuur treft, is het besef breed doorgedrongen dat structurele maatregelen en meer waterbewustzijn nodig zijn. De beste oplossing is het vergroten van de watervoorraad; er valt genoeg water maar we moeten het beter vasthouden. Bij de ruimtelijke inrichting moet rekening gehouden worden met waterbeschikbaarheid; landgebruik en gewaskeuze dienen daar bij te passen. Alle water verbruikende sectoren moeten inzetten op zuiniger gebruik en een slimmere verdeling van water. Laagwaardig gebruik van drinkwater moeten we ontmoedigen en diversificatie van drinkwaterbronnen is nodig.

Fundamentele keuzes blijven tot dusverre uit voor de duurzame inrichting van het watersysteem en -beheer. De organisaties roepen de provincie en de waterschappen op om tot herijking van het waterbeheer te komen.

Dijkgraaf Tanja Klip-Martin van waterschap Vallei en Veluwe wil toe naar een ander waterbeheer.

“Het lage grondwaterpeil op de Veluwe heeft een ingrijpend effect op alles wat groeit en bloeit”, zei dijkgraaf Tanja Klip-Martin op 30 juni in een reportage van het Radio 1 Journaal. “We moeten daarom af van het denkpatroon dat we altijd hadden: dat het waterpeil de functie volgt. We zullen dat echt moeten omdraaien.” Op sommige plaatsen op en rond de Veluwe wil de dijkgraaf van Vallei en Veluwe het belang van de boeren niet langer leidend laten zijn.

“Alleen maar water afvoeren is gezien de klimaatverandering geen optie meer”, constateerde de dijkgraaf. “Het is heel belangrijk om dit te doen in samenhang met natuurontwikkeling en met de aanpak van de stikstofproblematiek.”

Waterschappen en circulaire economie


Waterschappen zijn steeds actiever op het gebied van de circulaire economie. Uit een inventarisatie van circulaire activiteiten van waterschappen kwamen ruim 380 circulaire activiteiten naar voren.

Op 30 juni verscheen het ‘Inspiratieboekje Circulaire Economie waterschappen’ van de Unie van Waterschappen. Hierin worden 5 voorbeelden van circulaire activiteiten van waterschappen uitgelicht om te illustreren en te inspireren.

Naast een beschrijving van het project staat aangegeven welk beleidsinstrument het waterschap heeft ingezet bij de betreffende activiteit. Zo wordt duidelijk op welke manier je als overheid invloed hebt op het bereiken van een circulaire economie.

Een van de voorbeelden in het boekje gaat over waterschap Vallei & Veluwe. Dat heeft een testlocatie op de waterzuivering in Apeldoorn beschikbaar gesteld voor MKB-bedrijven om watergerelateerde innovaties te kunnen testen. Dit betreft waterzuiveringstechnologieën, maar ook innovaties voor het creëren van hoogwaardige reststromen. Hiermee draagt het waterschap bij aan de eigen circulaire ambities, zoals het inzetten op hergebruik van grondstoffen uit afvalwater. In het project werkt het waterschap samen met verschillende Europese partners die eveneens testlocaties faciliteren. Vijftig procent van het project is vanuit EU Interreg gefinancierd. Het resterende deel is bijgedragen door de projectpartners.

12345678