Meer aandacht voor biodiversiteit

22 maart 2020

 

In 2019 nam waterschap Vallei en Veluwe een heel mooi besluit. Ze gooien het sindsdien over een andere boeg bij het maaien van watergangen. Begroeiing wordt nu in veel wateren grotendeels met rust gelaten. Dit komt de biodiversiteit ten goede.

Het waterschap onderhoudt 2.300 kilometer aan beken, kanalen en sloten, de zogeheten A-watergangen. Deze wateren werden tot voor kort volledig gemaaid. Dat kwam erop neer dat nog slechts ongeveer 20 procent van de begroeiing bleef staan in verband met de wettelijke regels voor flora en fauna. Nu laat het waterschap de vegetatie op veel plaatsen helemaal of voor een groot deel staan. Vaak worden alleen nog kleine stroombanen gemaaid.

Dit jaar heeft het waterschap besloten om biodiversiteit ook bij andere waterschapstaken veel meer aandacht te geven. Dat staat in het Beleidskader biodiversiteit, dat het waterschap mede dankzij de inzet van Water Natuurlijk heeft opgesteld. Met het beleidskader biodiversiteit start Vallei en Veluwe met het uitwerken van een uitvoeringsprogramma en het integreren van biodiversiteit in het werk en het handelen van de medewerkers van het waterschap.

EĂ©n van de vele symptomen van de achteruitgang van biodiversiteit is de opvallende massale insectensterfte. Het waterschap deelt de zorg over de sterk teruglopende biodiversiteit en de effecten daarvan, die uit veel studies spreekt. Verbetering is urgent. Het waterschap is afhankelijk van biodiversiteit. Het draagt bij aan onze functionele taken om te zorgen voor schoon water, voldoende water en veilige dijken. Een hoge biodiversiteit stimuleert het natuurlijke zuiveringsvermogen, evenals de veerkracht en de robuustheid van het watersysteem.

Bacteriën in het water zorgen er bijvoorbeeld voor dat stoffen in het water na verloop van tijd worden afgebroken. Moerasplanten als riet zorgen ervoor dat er voldoende zuurstof in het systeem komt, waardoor deze processen op gang kunnen komen. En een hoge biodiversiteit in de bodem (met dieren, planten, schimmels en bacteriën) zorgt voor beluchting van de bodem en organische stof in de bodem. De bodem functioneert hierdoor als het ware als een spons, wat leidt tot minder uitspoelen van meststoffen en meer vasthouden van water in het systeem. Ook leidt dit tot minder gebruik van bestrijdingsmiddelen, doordat ongewenste planten minder ruimte krijgen om te gaan domineren. Vegetatie in de watergang houdt het water (bovenstrooms) vast, waardoor de vegetatie als een natuurlijke stuw fungeert. Hierdoor kan het watersysteem beter tegen beïnvloeding van buitenaf.

Er is helaas nog geen extra geld uitgetrokken voor het herstel van de biodiversiteit. Het volgende Blauwe Omgevingsprogramma gaat van start in 2022. We hopen dat het Beleidskader biodiversiteit ook eerder tot concrete resultaten in het veld gaat leiden! Maar we vinden in deze eerste fase vooral ook heel belangrijk dat alle medewerkers van het waterschap anders naar het werk gaan kijken, en bij alles gaan nadenken hoe ze door dingen net iets anders te doen meer biodiversiteit kunnen krijgen. Het cascade maaien (om en om maaien) in de haarvaten is hier een mooi voorbeeld van, het levert veel meer biodiversiteit op en het houdt water vast.

 

Hoe ziet een klimaatrobuust beekdal eruit?

29 februari 2020

 

Overal wordt druk nagedacht over het klimaatbestendig maken van ons land. Maar hoe ziet dat er precies uit voor een beekdallandschap? En waar liggen de uitdagingen bij de inrichting? STOWA liet een ‘praatplaat’ maken van een beekdallandschap.

Beekdallandschappen in Nederland bestaan uit relatief laaggelegen gebieden aan weerszijden van beken en kleine rivieren en de omringende hogere zandgronden. Een groot deel van deze landschappen wordt intensief gebruikt. De waterhuishouding is hierop toegesneden en is vaak ingericht om water zo snel en efficiĂ«nt mogelijk af te voeren. Dit leidt – mede door klimaatverandering – in toenemende mate tot negatieve effecten voor landbouw, natuur en gezondheid. Denk aan droogte, extreme nattigheid en hittestress. Waar nu vooral de nadruk ligt op het afvoeren en tijdelijk bergen van water, is meer aandacht nodig voor het langer (lokaal) vasthouden van water. En dat niet alleen in het watersysteem zelf, maar ook in de ruimte eromheen.

Bijvoorbeeld door bodemkundige maatregelen in de land-

bouw en een ander stedelijk waterbeheer.

Dat kan door minder water direct via het riool af te voeren en water te laten infiltreren in de bodem en water tijdelijk te bergen en vertraagd af te voeren via groenblauwe daken.

Een belangrijk uitgangspunt bij het aanpassen van de inrichting is ‘natuurlijk waar het kan, technisch waar het moet’. Natuurlijk houdt in dat natuurlijke processen een kans krijgen, zoals zandtransport in beken en spontane ontwikkeling van vegetatie en er minder intensief onderhoud is. Alleen waar dit niet kan, zal naar technische oplossingen worden gekeken.

De ‘praatplaat’ bestaat uit een aantal tekeningen die waterbeheerders, medewerkers van gemeenten, bewoners en bedrijven helpen bij het voeren van een goed gesprek over het klimaatbestendig maken van het beekdallandschap. De plaat nodigt betrokken partijen om uit over de grenzen van het eigen belang heen te kijken en samen naar oplossingen te zoeken. Hiermee kan de plaat helpen om invulling te geven aan de uitwerking van omgevingsvisies naar concretere plannen.

Bron: STOWA (infographic: Ronald van der Heide)

Hoogwater #hohohoogwater


Eind januari was het 25 jaar geleden dat meer dan 250.000 in het Rivierenland mensen huis en haard achterlieten vanwege de extreem hoge waterstanden van de Rijn, Maas en Waal. Het was de grootste evacuatie in de Nederlandse naoorlogse geschiedenis.

De impact van het hoge water in januari 1995 in IJssel en Nederrijn was groot. Evacuatie kon worden voorkomen. Bewoners en medewerkers van het waterschap kwamen volop in actie vanwege het dreigende water. Veel oudere medewerkers van het waterschap herinneren zich het allemaal nog goed. Ook op de website van Vallei en Veluwe is een speciale webpagina gemaakt.

Ondertussen is er ongelofelijk veel werk verricht om de rivierengebieden veiliger te maken. Door de aanleg van dijken Ă©n de rivier ruimte te geven. Maar we hebben nog een flinke opgave om ons land ook veilig te houden voor de toekomst.

#hohohoogwater is een initiatief van de waterschappen Rivierenland, Limburg, Rijn en IJssel, Vallei en Veluwe, Aa en Maas, Drents Overijsselse Delta, hoogheemraadschap De Stichtse Rijnlanden en het Hoogwaterbeschermingsprogramma (HWBP), waarin zij samen met vele partners werken aan waterveiligheid in Nederland.

Als onderdeel van de campagne werd vrijdag 31 januari 2020 uitgeroepen tot ‘de dag van #mijndijk’, met een oproep om een selfie te maken op de dijk die de maker beschermt tegen hoog water. Het leverde een flink aantal foto’s op.

Het totale programma met interessante lezingen, exposities, klimaatlessen Ă©n mooie verhalen en filmpjes vindt u op www.weetvanwater.nl/hohohoogwater.

En toen was er begin februari weer echt hoog water. Alle riviermaatregelen van de afgelopen jaren bewezen nu goed hun diensten. Zo stroomde het water de Spiegelwaal in Nijmegen binnen, en een paar dagen later stroomde het water ook voor het eerst de Noordwaard in de Biesbosch weer in. Hier is een mooi filmpje te zien van het hoge water in de Nederrijn bij Wageningen.

Jaarthema Biodiversiteit

30 januari 2020

Water Natuurlijk Midden-Nederland wil in 2020 het thema biodiversiteit op de agenda zetten. Dit omdat waterschappen een belangrijke rol kunnen spelen in het behoud en herstel van biodiversiteit. We organiseren diverse activiteiten, daarover in de volgende nieuwsbrief meer.

Waterschappen kunnen een belangrijke bijdrage leveren bijvoorbeeld  aan het bestrijden van de verdroging van natuurgebieden als gevolg van een te diepe ontwatering rondom deze gebieden. Maar ook met het beheer van al die duizenden kilometers dijken en oevers die het Nederlandse landschap dooraderen. Een mooie bijkomstigheid is dat behoud en herstel van biodiversiteit zich goed laat combineren met de andere opgaven waar waterschappen voor staan. Door wat minder rigoureus watergangen te schonen, en wat vaker oeverbegroeiing te laten staan, wordt niet alleen water vastgehouden voor droge perioden, maar blijft ook er leefgebied voor bijvoorbeeld insecten en vissen.

We gaan in 2020 diverse activiteiten organiseren rondom biodiversiteit en waterschappen. Dit doen we zowel voor onze achterban als voor de bestuurders en medewerkers van de waterschappen. We hopen waterschappen te stimuleren om actief verder te werken aan het verhogen van biodiversiteit. Tegelijkertijd verstevigen we met deze activiteiten de band met onze achterban.

Met een groepje bestaande uit enkele regiobestuurders en actieve leden uit de Water Natuurlijk-achterban uit de drie Waterschappen in regio Midden-Nederland zijn we aan de slag gegaan met het opzetten van de beoogde activiteiten. Als eerste willen we ons richten op bloemrijke dijken. Door het beheer van dijken daar namelijk meer op te richten, kunnen waterschappen een belangrijke bijdrage leveren aan het stoppen van de zorgwekkende insectensterfte.

Maar een meer natuurvriendelijk beheer van dijken kan ook bijdragen aan veiliger dijken, zo blijkt uit recent onderzoek.

De komende weken werken we concrete activiteiten uit rondom bloemrijke dijken. We hopen jullie in een volgende nieuwsbrief te kunnen uitnodigen voor de eerste excursies, watercafés en andere activiteiten.

Mocht je zelf suggesties hebben voor activiteiten met als onderwerp bloemrijke dijken, dan horen we die graag: waternatuurlijkmn@gmail.com

Meld je aan als lid van ons regiobestuur!


Op dit moment hebben we een goed werkend regiobestuur van vijf personen. We onderhouden contact met onze leden, met groene en recreatieorganisaties in ons gebied, met de fracties en heemraden van Water Natuurlijk in de waterschappen Rijn en IJssel, Rivierenland en Vallei en Veluwe, en met de provinciale politiek. Een keer per vier jaar zorgen we ervoor dat Water Natuurlijk met mooie kandidatenlijsten de waterschapsverkiezingen in kan.

Een Ă  twee extra bestuursleden kunnen we nog goed gebruiken! We zoeken zowel een kandidaat met politiek/bestuurlijke ervaring, als iemand met een inhoudelijke en/of communicatieve achtergrond.

Heb je belangstelling, neem dan even contact op met onze voorzitter Roelof van Loenen Martinet rvlm@gmx.com.

Overstromingskaarten op risicokaart.nl


De overstromingskaarten van Nederland zijn geactualiseerd. Op risicokaart.nl is zichtbaar hoe hoog het water kan komen en hoeveel mensen en bedrijven mogelijk worden getroffen.

De kaarten laten zien welke gebieden door overstromingen statistisch eens in de 10, 100, 1.000 en 10.000 jaar kunnen worden getroffen. Ze laten zien welke gebieden dan kunnen overstromen en hoe hoog het water dan kan komen.

De provincies hebben de kaarten gemaakt in samenwerking met waterschappen, Rijkswaterstaat en het ministerie van Infrastructuur en Waterstaat.
De kaarten laten zien welke gebieden mogelijk kunnen overstromen met een inschatting van de kans van voorkomen. Ook is te zien hoe diep het water dan kan komen te staan. Op de kaart zijn ook de waterkeringen te zien die beveiliging beiden tegen overstromingen. In geval van het doorbreken van een waterkering kunnen in een zone direct achter deze waterkering hoge stroomsnelheden voorkomen.

De hierboven afgebeelde kaart geeft een beeld van de waterdiepte bij een overstroming met een kleine kans van voorkomen (niet vaker dan eens in de 10.000 jaar).

Watercafé 23 januari: zelf je omgeving vergroenen en verduurzamen

20 januari 2020

Donderdag 23 januari organiseert Water Natuurlijk Rijn en IJssel een watercafé in Winterswijk. Het watercafé start om 16.00 uur in restaurant café De Lindeboom, Kottenseweg 152, Winterswijk (open vanaf 15.30 uur). Belangstellenden kunnen ook alleen aan het avondprogramma deelnemen. Het thema van dit watercafé is: hoe maak je je omgeving groener en duurzamer.

 ‘s Middags gaan de deelnemers een wandeling maken naar het nabijgelegen natuurgebied van de Boven Slinge vlakbij de Lindenboom. Onderweg vertelt Jan Stronks over het beekherstel en het beheer waarbij meer aandacht is voor duurzaam waterbeheer en de natuur. Jan Stronks is coördinator van de vereniging Particulier Agrarisch Natuurbeheer. Een vereniging die actief is in de Achterhoek op het gebied van natuur, landschap, duurzame landbouw en recreatie.

Om 19.00 uur start het avondprogramma met een lezing van Jan Stronks over het gebied bij Winterswijk en de samenwerking tussen boeren, natuurbeschermers en overheid. Daarna vertellen Sanne Blok en Margaret van Diermen hoe iedereen kan bijdragen aan het groener en duurzamer maken van de eigen wijk. Bijvoorbeeld door het vergroenen van je eigen dak waardoor water langer wordt opgevangen. Aansluitend kan iedereen met elkaar in gesprek gaan tot circa 21.00 uur.

Deelname, koffie en thee zijn gratis. Het is mogelijk na de wandeling te blijven napraten met een drankje en een hapje eten. Die consumpties zijn voor eigen rekening. Wel graag aanmelden bij Yvonne van Hamersveld via yvonne.vanhamersveld@upcmail.nl of via deze link. D aar staat ook het programma.

Water Natuurlijk is een landelijke waterschapspartij die zich inzet voor natuur, landschap en recreatie. In het huidige bestuur van Waterschap Rijn en IJssel zitten vijf bestuursleden van Water Natuurlijk.

Breuk persleiding 2018 door meer factoren

21 december 2019

De leidingbreuk vlakbij Lochem in november vorig jaar is veroorzaakt door een combinatie van factoren. Dat is de conclusie van TNO dat onderzoek deed naar de leidingbreuk. De breuk is ontstaan doordat de verbinding tussen twee buizen door de aannemer niet optimaal was aangelegd en dit in de loop van de tijd is verzwakt door een te hoge druk, hoge temperatuur en een te hoge zuurgraad van het restwater in de leiding.

Door de samenstelling van het restwater van FrieslandCampina waren de automatische ontluchters in de loop van de tijd verstopt geraakt en was veilige ontluchting niet meer mogelijk. Hierdoor liep de druk op. Inmiddels zijn er permanente ontluchters geplaatst.

FrieslandCampina Lochem investeert op basis van de bevindingen in het rapport in een speciale afvalwaterbehandelingsinstallatie die de zuurgraad van het afvalwater structureel verlaagt. Dit vermindert ook het risico op verstopping in de leiding. Deze installatie zal volgend jaar worden gerealiseerd.

Het waterschap heeft begin 2019 de beluchtingscapaciteit van de rioolwaterzuivering in Haarlo uitgebreid, zodat ĂĄls het onverhoopt toch nodig is, het restwater van FrieslandCampina vervoerd kan worden naar deze zuivering. Het waterschap en FrieslandCampina onderzoeken momenteel in overleg met gemeenten en Omgevingsdienst Achterhoek (bevoegd gezag) of er een extra koppelleiding tussen de productielocatie van FrieslandCampina in Lochem/Borculo en Haarlo gelegd kan worden.

De zuurstofgraad van het water in de Berkel is sinds december 2018 goed en wordt continu gemonitord door het waterschap. De visstand en de waterinsecten (macrofauna) in de Berkel herstellen zich eveneens. Dit is belangrijk vanwege de ecologische functie van de Berkel: afgelopen jaren heeft het waterschap de rivier heringericht om de natuur en het waterleven te verrijken. Door de breuk stroomde er eiwitrijk restwater in de rivier. Dit zorgde voor zuurstofgebrek in het water, waardoor duizenden vissen in nood kwamen en verplaatst moesten worden. Hiervoor heeft het waterschap dankbaar hulp gekregen van de lokale visverenigingen.

Landbouw aan de slag met waterkwaliteit


Bron: Kennisimpuls Waterkwaliteit

De kwaliteit van het grond- en oppervlaktewater in Nederland is de laatste decennia sterk verbeterd. De laatste jaren stagneert deze verbetering echter, terwijl in veel wateren de doelen voor ecologisch gezond water nog niet worden gehaald. Dat komt onder meer door de hoge nutriëntenbelasting vanuit het landelijk gebied. Vanuit de landbouwsector zijn extra inspanningen nodig, bovenop de verplichte maatregelen vanuit het mestbeleid.

Het Deltaplan Agrarisch Waterbeheer (DAW) heeft in juni 2017 een lijst met 99 landbouwmaatregelen vastgesteld in het Bestuurlijk Overleg Open Teelten en veehouderij (BOOT) om emissies van nutriĂ«nten en bestrijdingsmiddelen naar water terug te dringen. Maar het uitvoeren van deze ‘BOOT-maatregelen’ door boeren, waterbeheerders en landbouwadviseurs blijkt lastig.

Om dit probleem op te lossen heeft het project ‘Maatregel op de Kaart’, onderdeel van het KIWK-project NutriĂ«nten een landelijke maatregelenkaart gemaakt. Deze kaart geeft voor ieder landbouwperceel in Nederland een inspiratielijst met kansrijke BOOT-maatregelen voor het verminderen van de emissie van stikstof en fosfor naar grond- en oppervlaktewater. Welke maatregelen dat zijn hangt af van de kenmerken van het perceel. Welk gewas wordt er geteeld? Wat is het bodemtype? Grenst het perceel aan de sloot? Is het perceel voorzien van buisdrainage? Welke helling heeft het perceel? Etcetera.

De eerste succesvolle toepassing is inmiddels een feit. De voor iedereen beschikbare maatregelenkaart is te bekijken via deze viewer. Gebruikers kunnen hier met een simpele klik op een perceel de bijbehorende inspiratielijst met maatregelen zien.

Spoedwet stikstof een gemiste kans?


De Spoedwet aanpak stikstof is er vooral op gericht om met een zeer beperkte reductie van de stikstofuitstoot ruimte te creĂ«ren voor bouwprojecten. De vermindering komt slechts voor 30% ten goede aan de natuur. De gezamenlijke natuur- en milieuorganisaties hebben de Kamer gewezen op de bezwaren, risico’s en juridische twijfels van deze wet. Dit blijkt ook uit het advies van de Raad van State.

Duidelijk is dat het kabinet de stikstofcrisis aangrijpt om de bescherming van kwetsbare natuurgebieden te verslechteren. Geheel onnodig voor het terugdringen van de stikstofuitstoot versoepelt de spoedwet de vergunningplicht voor schadelijke activiteiten in en bij onze belangrijkste natuurgebieden: de Natura 2000-gebieden.

Op dit moment geldt er een vergunningplicht voor projecten met ‘mogelijk significante effecten’ Ă©n voor andere handelingen die kunnen leiden tot verslechtering van de natuur in Natura 2000-gebieden. Is er een significant negatief effect, dan is het alleen bij grote uitzondering mogelijk om een vergunning te krijgen. Bijvoorbeeld als de veiligheid in het geding is. Logisch, want het gaat om de bescherming van de meest unieke natuur.

Maar ook als er minder dramatisch negatieve effecten verwacht worden, moet er kritisch door de provincie beoordeeld worden of een activiteit door kan gaan. Dat laatste dreigt nu te vervallen. Daarmee staat de weg open voor allerlei activiteiten met kleinere schadelijke effecten die elk op zich misschien niet de genadeklap voor een gebied of een soort betekenen, maar die dat gezamenlijk wel kunnen zijn. Met deze maatregel wordt het stikstofprobleem niet opgelost.

Nog bezwaarlijker is het voorstel in de spoedwet om een drempelwaarde voor stikstofuitstoot in te stellen. Dat betekent dat als de stikstofuitstoot beneden een bepaalde hoeveelheid blijft, er gebouwd kan worden of een andere activiteit kan worden uitgevoerd. Het kabinet wil pas in de toekomst komen met nieuwe maatregelen om de stikstofuitstoot terug te brengen en maatregelen voor natuurherstel. Dat is nu precies waarom het onder de door de Raad van State naar de prullenmand verwezen PAS misging. Wel extra stikstof uitstoten, maar niet terugdringen.

Op 20 november hebben vijf Utrechtse natuurorganisaties (Utrechts Landschap, de Natuur en Milieufederatie Utrecht, Natuurmonumenten, Landschap Erfgoed Utrecht en IVN) een Actieplan Stikstof aangeboden aan Provinciale Staten van de provincie Utrecht. Zij geven aan hoe de stikstofcrisis een kans biedt voor een goed toekomstperspectief voor boeren, natuur en gezondheid. Daarvoor is het nodig in te zetten op natuurinclusieve landbouw en het sluiten van kringlopen. Deze beweging kan worden versneld door acties gericht op stikstof gebiedsgericht te koppelen aan andere doelen en budgetten, zoals voor klimaat en het beperken van bodemdaling. Ook voor de bouw en mobiliteit worden aanbevelingen gedaan.

Ook Geldersch Landschap & Kasteelen (GLK) onderschrijft de conclusie van de Commissie Remkes, dat Nederland zo snel mogelijk “drastische maatregelen moet nemen om de uitstoot van stikstof terug te dringen en om de natuur te herstellen”. GLK vindt het belangrijk om nu de daad bij het woord te voegen. Het stikstofvraagstuk, de teloorgang van het landschap, de landbouwtransitie, het biodiversiteitsherstel en de klimaatverandering vragen om een samenhangende kijk op de toekomst, zeker in het landelijk gebied. Grondruil, saldering en warme sanering zijn daarbij onmisbaar.

GLK wil in de gebieden onder haar beheer aan de slag, samen met alle betrokkenen. In het belang van een gezonde leefomgeving Ă©n de natuur. De gesprekken hierover, o.a. met de landbouw, moeten aan de keukentafel worden gevoerd. Wat voorkĂłmen moet worden is polarisatie in het landelijk gebied.

12345