Granulietstort op onterechte grond

18 mei 2020

De Inspectie Leefomgeving en Transport (ILT) heeft Rijkswaterstaat al in 2018 gewaarschuwd om geen granuliet te storten in plassen in de uiterwaarden. Dat blijkt uit een advies van de ILT aan Rijkswaterstaat. De Inspectie schrijft dat ‘in het kader van milieubelang, de flora en fauna onder water, dient te worden voorkomen dat granuliet wordt toegepast in verschillende voormalige zandputten.’

Dit advies kwam pas boven water nadat TV-programma Zembla een beroep deed op de Wet Openbaarheid van Bestuur. Zembla onthulde begin dit jaar al dat de top van Rijkswaterstaat de stort van granuliet in natuurplas Over de Maas er doorheen drukte. Daarmee gingen de topambtenaren niet alleen in tegen de eigen vergunningverleners en handhavers, maar ook tegen de raad van andere deskundigen en een expertteam dat de overheid adviseert.

Nu blijkt dus dat ook de Inspectie adviseerde tegen het gebruik van granuliet in het water én daarnaast oordeelde dat het gebruikte certificaat ongeldig was. Dat is opvallend, omdat staatssecretaris Van Veldhoven de Kamer eerder dit jaar liet weten dat volgens de Inspectie ‘het bestaande certificaat voor granuliet nog kan worden gebruikt’. Het advies van de Inspectie uit 2018 heeft ze nooit met de Kamer gedeeld.

Volgens staatssecretaris Van Veldhoven zou granuliet in het water mogen worden toegepast omdat het grond is. Maar in het advies concludeert de Inspectie dat granuliet geen grond is, maar een bouwstof. Dit is cruciaal omdat het niet is toegestaan om bouwstoffen te gebruiken in projecten zoals Over de Maas.

Staatssecretaris Van Veldhoven deed het juridisch advies van ILT af als een ‘interne notitie’; een mening van een enkele medewerker van de inspectie. Het eindoordeel van het ILT was volgens haar dat granuliet als grond kan worden beschouwd. Maar uit een document, dat Zembla via een Wob-verzoek heeft verkregen, blijkt dat het advies voor RWS ‘leidend’ was om de granulietstort af te wijzen.

De gemeente West Maas en Waal stapt naar de rechter om de granulietstort in natuurplas Over de Maas alsnog te stoppen. De gemeente had de minister gevraagd om handhavend op te treden door de granulietstort in Over de Maas stil te leggen. Het ministerie zag hier geen grond voor en besloot niet in te grijpen.

Deltaplan biodiversiteit


 

In februari 2019 heeft het Algemeen Bestuur (AB) van waterschap Vallei en Veluwe een motie van Water Natuurlijk aangenomen. We vroegen als fractie Water Natuurlijk om het Deltaplan biodiversiteit te tekenen; ofwel namens alle waterschappen via de Unie van Waterschappen (UvW), ofwel zelf als waterschap Vallei en Veluwe. Het eerste had de voorkeur bij een meerderheid van de partijen.

Nu het Kaderplan biodiversiteit bij Vallei en Veluwe is goedgekeurd vinden we het als Water Natuurlijk tijd dat de motie ook wordt uitgevoerd. Het Dagelijks Bestuur (DB) gaf aan dat wordt ingezet op het tekenen via de UvW. De unie-commissie watersysteem (CWS) heeft afgelopen vrijdag een concept-‘Position paper biodiversiteit’ besproken. Dit stuk moet dan in de commissievergadering van september worden vastgesteld, om vervolgens dan weer te worden aangenomen door het bestuur van de Unie van Waterschappen.

De waterschappen blijken nogal verschillend te denken over de concrete invulling van biodiversiteit. Daarom heeft Vallei en Veluwe ervoor gepleit om het position paper zo op te stellen dat zowel de remmers, de joggers als de hardlopers onder de waterschappen er mee uit de voeten kunnen. Alles beter dan één consensusverhaal zonder ambitie.

Al met al moet er nog heel wat water door de Rijn vloeien, voordat de Unie zo ver is om het Deltaplan Biodiversiteit te tekenen. Water Natuurlijk bekijkt op dit moment hoe we weer wat meer vaart in de zaak kunnen brengen.

Bloemrijke dijken in beeld


‘Nederland is een dijkenland, maar de dijken zijn veel te groen’, kopte Trouw op 30 april jongstleden. Onder de kop volgde een uitgebreid artikel over de meerwaarde van een soortenrijke begroeiing op dijken. Een onderwerp dat ook bij Water Natuurlijk hoog op de agenda staat. We waren namelijk volop bezig om een bijeenkomst met excursie te organiseren voor onze leden en andere belangstellenden, om de schoonheid van een bloemrijke dijk in het veld te aanschouwen en ons door deskundigen te laten bijpraten over wat de meerwaarde daarvan is. Helaas gooide de Corona-crisis roet in het eten.

Een soortenrijke begroeiing op dijken is zowel goed voor de biodiversiteit als voor de veiligheid. Dat een soortenrijke begroeiing goed is voor de biodiversiteit ligt misschien voor de hand. Alleen al de variatie aan bloeiende plantensoorten, zoals veldsalie, wilde marjolein en grote centaurie, maakt de dijk biodiverser dan een dijk met een strakke grasmat. Bovendien trekken dijken met een diverse begroeiing een grote diversiteit aan insecten aan, en die weer vogels, etcetera.

Maar bij dijken staat de veiligheid natuurlijk voorop. En die blijkt juist ook gebaat bij een soortenrijke begroeiing. Dankzij een betere doorworteling ontstaat namelijk een steviger mat, dan wanneer een dijk alleen met gras is begroeid. Dijken zijn daardoor beter bestand tegen erosie.

We hopen volgend voorjaar alsnog een bijeenkomst te kunnen organiseren waarbij we de pracht van bloemrijke dijken in het veld kunnen ervaren, en de voordelen voor waterveiligheid kunnen bediscussiëren. Enkele deskundigen die we voor onze bijeenkomst hadden gestrikt komen ook aan het woord in het artikel in Trouw.

Voor wie zich nog verder in de materie wil verdiepen is de online lezing die Constant Swinkels van de Radboud Universiteit verzorgde interessant.

Verder democratiseren van de waterschappen


Waterschapspartij Water Natuurlijk is een groot voorstander van een verdere democratisering van de waterschappen. Maar de Waterschapswet bepaalt op dit moment nog dat in ieder waterschap tenminste 7 en maximaal 9 van de 30 zetels zijn gereserveerd voor de zogeheten ‘geborgde categorieën’. Deze zetels worden niet democratisch gekozen, maar aangewezen door belangengroeperingen (bedrijven, landbouw, natuur). De kiezer heeft hierdoor een beperktere invloed op de samenstelling van het algemeen bestuur. Het systeem van geborgde zetels verzwakt de democratische legitimiteit van die verkiezingen. ‘Shell en Philips hebben toch ook geen zetels in de Tweede Kamer’ is een vaak gehoorde reactie. In een goed functionerende democratie wegen gekozenen alle belangen.

Water Natuurlijk vindt geborgde zetels niet nodig. Dat laat onverlet dat we als Water Natuurlijk, zeker ook in Midden-Nederland, prima kunnen samenwerken met de collega’s van de geborgde zetels. Maar we vinden het aanwijzen van zetels, buiten democratische verkiezingen om, gewoon niet meer van deze tijd. Overigens gaan de waterschappen niet zelf over afschaffing van de geborgde zetels; dat is aan de Tweede Kamer.

Water Natuurlijk vindt het belangrijk dat er transparante en vooral voor de kiezer ‘leesbare’ verkiezingen zijn. Het werk van het waterschap in een delta als de onze is van cruciaal belang voor de veiligheid van dit land en zijn bevolking. En dat geldt evenzeer voor de beschikbaarheid en de kwaliteit van het water. Dit impliceert dat alle inwoners, op voet van gelijkheid, via verkiezingen invloed moeten hebben op de samenstelling van het waterschapsbestuur.

Dit zijn geluiden die ook het kabinet heeft gehoord. Minister Van Nieuwenhuizen van Infrastructuur en Water heeft een tijdje geleden een adviescommissie ingesteld.

Water Natuurlijk dringt bij de commissie aan op een snelle besluitvorming. Partijen die nu via een geborgde zetel vertegenwoordigd zijn, krijgen zo voldoende gelegenheid om zich te organiseren voor de nieuwe verkiezingen in 2023. En daarmee functioneren ook de waterschappen vanaf dat moment als een volwaardig democratische overheid.

Waterkwaliteit in beeld


Deltares heeft een landelijk verzicht gemaakt van de kwaliteit van het oppervlaktewater, voor stikstof en fosfor. Met de nieuwe online tool KRW-NUTrend is de situatie per waterlichaam te zien. Ook is er een achtergrondrapport.

 

De toestand voor N- en P-totaal in de Nederlandse KRW-lichamen verbetert nog steeds. Dat neemt niet weg dat de KRW nutriëntendoelen in ongeveer de helft van de waterlichamen nog steeds niet worden gehaald. Er blijft dus nog een hoop werk te doen aan de verbetering van de waterkwaliteit.

In 2019 komen normoverschrijdingen voor N-totaal nog door heel Nederland voor. Relatief veel normoverschrijdingen komen voor in Limburg, Noord-Brabant en het westen van Nederland. In Gelderland komen overschrijdingen voor in de Gelderse Vallei en in de Achterhoek. Een opvallende uitschieter is de Heelsumse Beek op de zuidelijke Veluwe.

Voor P-totaal vallen de vele overschrijdingen in het westen op, maar ook in de Peelregio en de Gelderse Vallei valt nog het nodige te doen aan de verbetering van de waterkwaliteit.

Water maximaal vasthouden


Natuurorganisaties zijn al jaren bezorgd over de gevolgen van verdroging voor de natuur. Dit voorjaar kwam de droogte vroeg. Weidevogels en hun kuikens hebben moeite om aan voedsel te komen vanwege de uitgedroogde grond. De natuur komt verder in problemen, bovenop al bestaande structurele problemen. Deze drievoudige herhaling van extreme droogtes is nieuw. Als we niets doen kan dit zeker leiden tot onherstelbare schade aan de natuur.

Onderzoek van de beschermingsorganisatie Ravon wijst uit dat in de afgelopen twee jaar, die ook al extreem droog waren, 50 tot 60 procent van de populaties beekprikken en rivierdonderpadden in beken acuut bedreigd werden doordat hun leefgebieden droogvielen.

In de winter is er best wat neerslag gevallen, maar veel van dat water is onvoldoende vastgehouden en alweer afgevoerd. De grondwaterstanden waren net hersteld, maar zijn al weer aan het dalen. Zuinig en slim watergebruik – van goede kwaliteit – is nu noodzakelijk: water moeten we maximaal vasthouden.

Natuurmonumenten en LandschappenNL vragen provincies en waterschappen om een zone rondom natuurgebieden in te stellen waarbinnen een beregeningsverbod geldt voor zowel grondwater als oppervlaktewater. Andere maatregelen die nu kunnen helpen zijn het dichtzetten van stuwen en de waterstanden zoveel mogelijk hoog houden. In de Achterhoek doen het waterschap en boeren dat gelukkig al steeds meer. Ook het uitstellen van maaien van waterplanten in sloten en watergangen helpt bij het vasthouden van water. Ook goed voor de natuur!

Maar er is meer nodig. Volgens dijkgraaf Hein Pieper van waterschap Rijn en IJssel is een ‘fundamentele herschikking van het watersysteem’ essentieel. De problemen zijn volgens dijkgraaf Pieper niet eenvoudig op te lossen. Het watersysteem is immers eeuwenlang gebaseerd op de afvoer van water. Nu is het juist nodig om water beter vast te houden in natte tijden om in droge periodes over extra water te beschikken.

In waterschap Vallei en Veluwe heeft Water Natuurlijk gevraagd om op de korte termijn zoveel mogelijk het water vast te houden. Inmiddels heeft het waterschap voor een deel van het gebied een beregeningsverbod uit oppervlaktewater ingesteld. Voor de lange termijn hebben we gevraagd om een grondige integrale (grond) watersysteemvisie.

 

Eikenprocessierups gericht bestrijden


Biologische bestrijdingsmiddelen blijken sterk in opmars bij de bestrijding van de eikenprocessierups. Maar die zijn niet zo onschuldig als ze klinken. Deze middelen doden niet alleen eikenprocessierupsen, maar ook de rupsen van ruim 100 soorten onschadelijke nachtvlinders. Die nachtvlinders zijn op hun beurt weer een belangrijke voedselbron zijn voor de vogels. Ook kunnen de bacteriepreparaten huidirritatie veroorzaken bij mensen en mogelijk ook huisdieren.

Toch gebruikt ruim de helft van de 355 gemeenten in Nederland bacteriepreparaten of aaltjes. Helaas voegt waterschap Rijn en IJssel zich daar helemaal in. Het waterschap heeft contact gezocht met de gemeenten en hen gevraagd of samen kan worden opgetrokken in de bestrijdingsaanpak. Waterschap Rivierenland is iets terughoudender. Weliswaar bestrijdt het de eikenprocessierups eerst door te spuiten met een biologisch bacteriepreparaat (preventief). Maar om onnodige schade aan natuur en biodiversiteit te vermijden, wordt vooraf gecontroleerd op beschermde vlindersoorten. Vanaf half juni wordt de rups, waar nodig, weggezogen (curatief).

Dat het ook anders kan, laat onder andere de gemeente Wageningen zien. De rupsen hebben natuurlijke vijanden, vooral mezen zijn gek op de voedzame rupsen en zorgen daarmee voor een afname van het aantal rupsen. Om het mezen aantrekkelijk te maken zijn op drukbezochte plekken waar groepen eiken staan mezenkasten opgehangen, zodat nestgelegenheid ruimschoots voorhanden is. Vogels hebben baat bij een gevarieerd voedselaanbod, dus dat Wageningen zijn bermen en grasstroken laat ontwikkelen tot mooie kruidenrijke bermen is ook voor de natuurlijke bestrijding van de eikenprocessierups een voordeel. De insectenrijke bermen lokken vogels, die op hun beurt weer rupsen eten.

Om de overlast en het risico op gezondheidsklachten te beperken bestrijdt Wageningen de rupsen echter ook, maar zonder gebruik van bestrijdingsmiddelen. Vanaf het moment dat de rupsen zich gaan verzamelen in nesten kunnen ze worden opgezogen met een grote stofzuiger. Dat is een milieuvriendelijke bestrijdingsmethode waarmee tevens de brandharen worden verzameld en onschadelijk gemaakt.

De Vlinderstichting roept op om per direct het gebruik van bestrijdingsmiddelen te minimaliseren en te beperken tot plekken met ernstige overlast binnen de bebouwde kom. Eventueel kan er in het vroege voorjaar met aaltjes worden gespoten, omdat verwacht wordt dat er in het vroege voorjaar minder rupsen aanwezig zijn en daardoor slechts tot beperkte schade leidt. Voor beheersing van de eikenprocessierups in het buitengebied heeft de Vereniging van Bos- en Natuurterreineigenaren (VBNE) een praktijkadvies eikenprocessierups uitgebracht.

Duurzame en gezonde woonwijken

27 april 2020

De provincie Gelderland heeft een handzame brochure over het vergroenen van woonwijken met mogelijke maatregelen en de kosten daarvan.
Versterking van biodiversiteit en aanpassen aan het klimaat (klimaatadaptatie) staan niet op zichzelf. Projecten bieden de kans om tegelijk andere werkzaamheden uit te voeren. Deze meekoppelkansen zorgen voor een win-winsituatie. Zo kan het aardgasvrij maken (energietransitie) van een woonwijk aanleiding zijn om de routing zo aan te passen dat er meer ruimte overblijft voor bomen met boomspiegels (vergroening). Hierdoor komt er ook meer ruimte voor niet-gemotoriseerd verkeer (mobiliteit). Vergroenen biedt kansen om ontmoetingsplekken te maken (sociale cohesie, participatie en zelfbeheer), ruimte te benutten voor urban farming (sociale cohesie, voedsel) en vrijgekomen materialen opnieuw te gebruiken (circulaire economie).
In een woonwijk staan leefplezier, sociale cohesie en een gezonde omgeving voor jong en oud voorop. Onderzoek toont aan dat een groene omgeving daar een belangrijke rol in speelt. Mensen gedragen zich er socialer en voelen zich er rustiger, gelukkiger en gezonder. Zo is de kans dat iemand zich ongezond voelt in een woonomgeving met weinig groen anderhalf keer zo groot als in een woonomgeving met veel groen. Daarnaast helpt een groene inrichting bij de uitdagingen van een veranderend klimaat. Groen verkoelt, biedt schaduw en vangt neerslag op. Daarom zet de provincie Gelderland in op duurzame en toekomstbestendige woonwijken. Maatregelen die hittestress, wateroverlast of watertekort beperken, gaan uitstekend samen met het vergroten van biodiversiteit.

Granulietstort in uiterwaarden gaat door


Minister Van Veldhoven heeft de Tweede Kamer laten weten dat de stort van granuliet in natuurplas Over de Maas doorgaat. Deze plas ligt in de uiterwaarden in de gemeente West Maas en Waal ter hoogte van het dorp Lith.

Aan granuliet wordt het bindmiddel flocculant toegevoegd. Als die stof afbreekt kan er acryalmide in het water terecht komen. Dat wordt door de EFSA (European Food and Safety Authority) als kankerverwekkend gezien.

In de brief schrijft de minister dat uit de uitgevoerde analyse en onderzoeken is gebleken dat het toepassen van granuliet in het project Over de Maas niet leidt tot risico’s voor mens en milieu. Volgens Jos Vink van Deltares kun je dat niet concluderen. Volgens deskundigen negeert ze In de brief alle nieuwe informatie uit het rondetafelgesprek op 9 maart in de Tweede Kamer.

Het TV-programma Zembla onthulde eerder dat deskundigen in juni vorig jaar al tot de conclusie waren gekomen dat granuliet geen grond is. Als granuliet niet als grond mag worden beschouwd, is de stort in de plas Over de Maas illegaal. Het team waarschuwde toen ook voor het toegevoegde flocculant.

Water Natuurlijk vindt dat het opvullen van plassen met afval zo snel mogelijk moet stoppen.

Meer aandacht voor biodiversiteit

22 maart 2020

 

In 2019 nam waterschap Vallei en Veluwe een heel mooi besluit. Ze gooien het sindsdien over een andere boeg bij het maaien van watergangen. Begroeiing wordt nu in veel wateren grotendeels met rust gelaten. Dit komt de biodiversiteit ten goede.

Het waterschap onderhoudt 2.300 kilometer aan beken, kanalen en sloten, de zogeheten A-watergangen. Deze wateren werden tot voor kort volledig gemaaid. Dat kwam erop neer dat nog slechts ongeveer 20 procent van de begroeiing bleef staan in verband met de wettelijke regels voor flora en fauna. Nu laat het waterschap de vegetatie op veel plaatsen helemaal of voor een groot deel staan. Vaak worden alleen nog kleine stroombanen gemaaid.

Dit jaar heeft het waterschap besloten om biodiversiteit ook bij andere waterschapstaken veel meer aandacht te geven. Dat staat in het Beleidskader biodiversiteit, dat het waterschap mede dankzij de inzet van Water Natuurlijk heeft opgesteld. Met het beleidskader biodiversiteit start Vallei en Veluwe met het uitwerken van een uitvoeringsprogramma en het integreren van biodiversiteit in het werk en het handelen van de medewerkers van het waterschap.

Eén van de vele symptomen van de achteruitgang van biodiversiteit is de opvallende massale insectensterfte. Het waterschap deelt de zorg over de sterk teruglopende biodiversiteit en de effecten daarvan, die uit veel studies spreekt. Verbetering is urgent. Het waterschap is afhankelijk van biodiversiteit. Het draagt bij aan onze functionele taken om te zorgen voor schoon water, voldoende water en veilige dijken. Een hoge biodiversiteit stimuleert het natuurlijke zuiveringsvermogen, evenals de veerkracht en de robuustheid van het watersysteem.

Bacteriën in het water zorgen er bijvoorbeeld voor dat stoffen in het water na verloop van tijd worden afgebroken. Moerasplanten als riet zorgen ervoor dat er voldoende zuurstof in het systeem komt, waardoor deze processen op gang kunnen komen. En een hoge biodiversiteit in de bodem (met dieren, planten, schimmels en bacteriën) zorgt voor beluchting van de bodem en organische stof in de bodem. De bodem functioneert hierdoor als het ware als een spons, wat leidt tot minder uitspoelen van meststoffen en meer vasthouden van water in het systeem. Ook leidt dit tot minder gebruik van bestrijdingsmiddelen, doordat ongewenste planten minder ruimte krijgen om te gaan domineren. Vegetatie in de watergang houdt het water (bovenstrooms) vast, waardoor de vegetatie als een natuurlijke stuw fungeert. Hierdoor kan het watersysteem beter tegen beïnvloeding van buitenaf.

Er is helaas nog geen extra geld uitgetrokken voor het herstel van de biodiversiteit. Het volgende Blauwe Omgevingsprogramma gaat van start in 2022. We hopen dat het Beleidskader biodiversiteit ook eerder tot concrete resultaten in het veld gaat leiden! Maar we vinden in deze eerste fase vooral ook heel belangrijk dat alle medewerkers van het waterschap anders naar het werk gaan kijken, en bij alles gaan nadenken hoe ze door dingen net iets anders te doen meer biodiversiteit kunnen krijgen. Het cascade maaien (om en om maaien) in de haarvaten is hier een mooi voorbeeld van, het levert veel meer biodiversiteit op en het houdt water vast.

 

12345678910111213