Aquathermie

16 juli 2020

Bij aquathermie wordt energie gewonnen uit oppervlaktewater (TEO), afvalwater (TEA) of drinkwater (TED). Inmiddels zijn er in Nederland zo’n vijftig projecten gerealiseerd waarbij de techniek wordt gebruikt om gebouwen te verwarmen en/of te koelen. Daarnaast wordt op honderd locaties in Nederland onderzocht wat de mogelijkheden zijn om aquathermie toe te passen.

Het Netwerk Aquathermie (NAT) is ontstaan vanuit de Green Deal Aquathermie. NAT onderzoekt hoe de energiebron water optimaal kan worden benut voor de verwarming van gebouwen. Het doel is grootschalige toepassing van aquathermie om zo de warmtetransitie te versnellen. Het netwerk stimuleert nieuwe initiatieven, verzamelt kennisvragen, stelt een onderzoeksagenda samen en deelt de verzamelde kennis. Op de website van het ECW vind je een factsheet aquathermie.

Om de ecologische gevolgen van de grootschalige uitrol van aquathermie te kunnen onderzoeken, presenteerde het consortium WarmingUP een handreiking monitoring. Dankzij de monitoring van de ecologische effecten kunnen de verzamelde data gebruikt worden om de kennis over de effecten van TEO te vergroten. Het consortium WarmingUP staat onder leiding van TNO en omvat meer dan 40 partijen. Zo nemen onder andere provincies, gemeenten, warmte- en netbedrijven, de Unie van Waterschappen, Rijkswaterstaat en Stowa deel.

Zie ook dit eerdere bericht en dit in Natuurlijk Water over aquathermie.

Bijenhotel bekroont bloemrijke Wakkere Dijk

25 juni 2020

Bloemen en insecten worden op de Wakkere Dijk bij Munnikenland in de watten gelegd. Agrarisch Natuurvereniging De Capreton beheert het dijktalud. Nu staat er ook een groot bijenhotel. Onze dijken worden steeds bloemrijker!
Heemraad Hennie Roorda van Waterschap Rivierenland en voorzitter Marinus Robbemondt van De Capreton onthulden onlangs het bijenhotel. Het is het 13de exemplaar dat de vereniging plaatste in de Bommelerwaard.

De Capreton beheert sinds 4 jaar in opdracht van het waterschap de Wakkere Dijk, die in 2016 verrees naast het Munnikenland. In dit natuurgebied kreeg de rivier de ruimte bij hoogwater. De Wakkere Dijk beschermt de Bommelerwaard en biedt de grote grazers uit het natuurgebied een vluchtplaats bij hoogwater.

Biodiversiteit

De vereniging maait op de dijk 36 hectare en voert het maaisel af. De strook waar nu het bijenhotel staat, wordt specifiek beheerd voor meer biodiversiteit. Maaien is nodig voor zowel een sterke dijk als voor de soortenrijkdom.

Hennie Roorda, onze heemraad voor WaterNatuurlijk, ziet drie voordelen van bloemrijke dijken:

      • het ziet er mooi uit,
      • het is goed voor de biodiversiteit
      • en de sterkere grasmat is goed voor de veiligheid.

Ze legt het uit in deze video:

Natuurvriendelijker maaibeheer in Rivierenland

19 juni 2020

Voor zowel de rivierdijken als de grote vaarten en weteringen wil waterschap Rivierenland de soortenrijkdom behouden en waar mogelijk te vergroten. Met oog voor waterhuishouding, veiligheid, efficiëntie en wet- en regelgeving. “We hebben als waterschap de taak en ambitie de biodiversiteit te behouden. En uit te breiden waar veel kansen liggen”, zegt Hennie Roorda, die voor Water Natuurlijk heemraad Waterveiligheid is. “Onlangs heeft het bestuur daar ook bij de dijken vol overtuiging voor gekozen.” Een jaar geleden viel een vergelijkbaar besluit al voor sloten. De aanpak wordt gefaseerd ingevoerd.

Het waterschap onderhoudt zelf de A-watergangen; dat zijn de grootste en belangrijkste vaarten en weteringen in een gebied. De kleinere sloten worden onderhouden door eigenaren van de grond die eraan grenst: boerenland, gemeentegrond, particuliere tuinen. Bij rivierdijken is het waterschap veelal eigenaar, het maaien verschilt ook hier: de grasmat wordt onderhouden door aannemers, natuurverenigingen, schapenhouders en particulieren.

De A-watergangen gaan voortaan met minstens een begroeide oever de winter in, niet meer ‘kaal’. Daarnaast is er bij het maaien van natuurvriendelijke oevers meer aandacht voor planten onder water.

Door op dijken soms vroeg te maaien, krijgen bijzondere planten- en diersoorten een kans. Op steeds meer dijken zal het ene en andere talud na elkaar gemaaid worden. Door zowel sloten als dijken gefaseerd en in delen te maaien, hebben planten de kans om zaad te verspreiden en kunnen insecten altijd een habitat vinden.

Sterke toename grondwateronttrekkingen


Niet eerder viel er in Nederland zo weinig regen. Nu sommige waterschappen een verbod hebben ingesteld op het gebruik van schaars oppervlaktewater voor het besproeien van tuin of veld, zoeken boeren, burgers en bedrijven naar uitwegen. Water uit een eigen grondwaterbron biedt een alternatief voor de drooggevallen sloten.

Iedereen mag een grondwaterbron slaan. Alleen voor grote onttrekkingen is een provinciale vergunning nodig, maar anders volstaat een melding bij het waterschap. Vaak ontbreekt zelfs deze melding, en worden illegale putten geslagen. Als gevolg daarvan is het grondwaterverbruik door de landbouw zeer snel gestegen.

In Noord-Brabant en Limburg zijn de grondwateronttrekkingen in beeld gebracht. Voor het gebied van de waterschappen rivierenland, Rijn en IJssel en Vallei en Veluwe ontbreekt zo’n beeld nog.

Hittebestendige stad


Het wordt heter, het klimaat verandert. Daarom staan de gemeenten voor de uitdaging om vanaf 2020 te zorgen dat een (her)inrichting van een straat of wijk hittebestendig is. De Hogeschool van Amsterdam schreef samen met partners een adviesrapport.

‘Het eerste deel van het rapport helpt gemeenten inzicht te krijgen in de hitteopgave in de stad. Een handig hulpmiddel daarbij zijn hittekaarten. Daarnaast geeft een interactieve mindmap gemeenten een overzicht van de hitte-uitdagingen waarvoor ze staan. De mindmap toont de gevolgen van extreme hitte in het gebouwde gebied en welke maatregelen kunnen helpen.

Vervolgens gaat het rapport in op hittemaatregelen in de EfFact checker. Dit inzicht over de effectiviteit van diverse hittemaatregelen wordt als erg nuttig ervaren door gemeenten en ontwerpers. Tenslotte zijn er drie specifieke ontwerprichtlijnen gevormd, die voor iedere gemeente duidelijk, bruikbaar en meetbaar zijn.

Een van de nieuw ontwikkelde richtlijnen gaat over de afstand tot koelte: iedere woning zou zich binnen 300 meter van een aantrekkelijke koele verblijfsplek moeten bevinden, zoals een parkje met bomen. Daarnaast adviseren de onderzoekers schaduw op belangrijke looproutes en in buurten: op het heetst van de dag moet er op belangrijke looproutes 40% schaduw zijn, zodat essentiële functies in de stad voor iedereen bereikbaar zijn. Door schaduw daalt de gevoelstemperatuur al snel met 10 tot 15 graden.

Voor het verlagen van de luchttemperatuur werkt het groener maken van buitenruimte. Hoe meer groen in de stad, hoe meer verdamping er kan optreden, waardoor de gemiddelde luchttemperatuur in de stad wordt beperkt’

Droogte afgelopen 50 jaar met 50% toegenomen


Het maximale neerslagtekort in Nederland in het voorjaar is de afgelopen vijftig jaar toegenomen, met bijna 50 procent.

Dit komt door een toename van de verdamping; de hoeveelheid neerslag is nauwelijks veranderd. De toegenomen verdamping is het gevolg van de toegenomen hoeveelheid zonnestraling en de stijging van de temperatuur. De toename van de temperatuur wordt voor een deel veroorzaakt door klimaatverandering, wat dus ook, voor een klein deel, geldt voor de toename in de verdamping en het neerslagtekort in het voorjaar.

Dit voorjaar was zelfs het droogste dat ooit is gemeten. De droogte is dramatischer dan voorgaande jaren omdat de natuur nog niet hersteld is van de vorige droogteperiode. Weidevogels en hun kuikens hebben moeite voedsel te vinden in de uitgedroogde grond. Vennen, beken en poelen drogen op wat problemen oplevert voor zeldzame amfibieën zoals de vroedmeesterpad, geelbuikvuurpad en kamsalamander. Vissen komen in problemen doordat ze lokaal uitsterven en migreren wordt moeilijker.

Vanwege de aanhoudende droogte is het vanaf 10 juni 2020 niet meer toegestaan om water te halen uit de Oude IJssel, beken, sloten, vijvers in onder andere de Achterhoek en Liemers. Ook is het verboden om grondwater op te pompen in en om natuurgebieden De Zumpe (bij Doetinchem) en Stelkampsveld (bij Borculo). Het waterschap wil hiermee kwetsbare natuur beschermen.

Waterschap Vallei en Veluwe had al een maand eerder voor een deel van het gebied een beregeningsverbod uit oppervlaktewater ingesteld.

Maar om droogteproblemen structureel op te kunnen lossen moet vooral meer haast worden gemaakt met een andere ruimtelijke inrichting van Nederland. Om verdroging ook in de komende jaren tegen te gaan moeten we onze waterhuishouding anders inrichten, zodat water minder makkelijk wordt afgevoerd, maar juist langer wordt vastgehouden. Natuur met bufferzones daaromheen, bijvoorbeeld met aan hogere waterstanden aangepaste landbouw, kan hierbij een belangrijke rol spelen. Zulke gebieden hebben een sponswerking en kunnen dienen als natuurlijke klimaatbuffers

€ 100 mln extra voor verdrogingsbestrijding


Water Natuurlijk is verheugd dat het kabinet € 100 miljoen extra beschikbaar wil gaan stellen uit het Deltafonds om Nederland beter weerbaar te maken tegen droogte en watertekort. Dit werd ook hoog tijd. Een recente analyse laat zien dat er vele boekenplanken met rapporten, artikelen en dissertaties op het gebied van verdroging zijn gevuld, maar de politiek, die begon met grote ambities, liet het uiteindelijk afweten. Al in 1985 erkende het kabinet het verdrogingsprobleem van de natuur, maar de verdrogingsproblemen zijn nog altijd niet opgelost. Voor het herstel van de verdroogde natuur hebben wij een waterbeheer nodig dat veel meer is gericht op het zo goed mogelijk vasthouden van water. Dat vereist een ander beleid en een actievere inbreng van het Rijk, dat het natuur-en antiverdrogingsbeleid de afgelopen decennia grotendeels heeft overgelaten aan de provincies en waterschappen.

Nu geeft ook de minister aan dat Nederland zich aan zal moeten passen aan de gevolgen van klimaatverandering met langere perioden van droogte en laagwater in de rivieren en toenemende kans op hevige buien met wateroverlast. In de Nationale Omgevingsvisie (NOVI) en in het Nationaal waterprogramma wordt daarom de volgende voorkeursvolgorde opgenomen voor (regionaal) waterbeheer om de beschikbaarheid van water zeker te stellen en wateroverlast te voorkomen:

  • uitgangspunt is dat bij de ruimtelijke inrichting en landgebruik meer rekening moet worden gehouden met waterbeschikbaarheid en wateroverlast;
  • alle watergebruikers, waaronder landbouw, natuur, industrie en consumenten, zullen zuiniger moeten omgaan met water;
  • de waterbeheerders (waaronder waterschappen, provincies, gemeenten, RWS, agrariërs en natuurterreinbeheerders) zullen water beter vast moeten houden, bergen en opslaan;
  • de waterbeheerders zullen water slimmer moeten verdelen. Bij een natuurlijk fenomeen is nooit alle schade te voorkomen, dus als de inzet toch nog onvoldoende is, dan moeten we als samenleving de (rest)schade accepteren en ons daarop voorbereiden.

Granulietstort op onterechte grond

18 mei 2020

De Inspectie Leefomgeving en Transport (ILT) heeft Rijkswaterstaat al in 2018 gewaarschuwd om geen granuliet te storten in plassen in de uiterwaarden. Dat blijkt uit een advies van de ILT aan Rijkswaterstaat. De Inspectie schrijft dat ‘in het kader van milieubelang, de flora en fauna onder water, dient te worden voorkomen dat granuliet wordt toegepast in verschillende voormalige zandputten.’

Dit advies kwam pas boven water nadat TV-programma Zembla een beroep deed op de Wet Openbaarheid van Bestuur. Zembla onthulde begin dit jaar al dat de top van Rijkswaterstaat de stort van granuliet in natuurplas Over de Maas er doorheen drukte. Daarmee gingen de topambtenaren niet alleen in tegen de eigen vergunningverleners en handhavers, maar ook tegen de raad van andere deskundigen en een expertteam dat de overheid adviseert.

Nu blijkt dus dat ook de Inspectie adviseerde tegen het gebruik van granuliet in het water én daarnaast oordeelde dat het gebruikte certificaat ongeldig was. Dat is opvallend, omdat staatssecretaris Van Veldhoven de Kamer eerder dit jaar liet weten dat volgens de Inspectie ‘het bestaande certificaat voor granuliet nog kan worden gebruikt’. Het advies van de Inspectie uit 2018 heeft ze nooit met de Kamer gedeeld.

Volgens staatssecretaris Van Veldhoven zou granuliet in het water mogen worden toegepast omdat het grond is. Maar in het advies concludeert de Inspectie dat granuliet geen grond is, maar een bouwstof. Dit is cruciaal omdat het niet is toegestaan om bouwstoffen te gebruiken in projecten zoals Over de Maas.

Staatssecretaris Van Veldhoven deed het juridisch advies van ILT af als een ‘interne notitie’; een mening van een enkele medewerker van de inspectie. Het eindoordeel van het ILT was volgens haar dat granuliet als grond kan worden beschouwd. Maar uit een document, dat Zembla via een Wob-verzoek heeft verkregen, blijkt dat het advies voor RWS ‘leidend’ was om de granulietstort af te wijzen.

De gemeente West Maas en Waal stapt naar de rechter om de granulietstort in natuurplas Over de Maas alsnog te stoppen. De gemeente had de minister gevraagd om handhavend op te treden door de granulietstort in Over de Maas stil te leggen. Het ministerie zag hier geen grond voor en besloot niet in te grijpen.

Deltaplan biodiversiteit


 

In februari 2019 heeft het Algemeen Bestuur (AB) van waterschap Vallei en Veluwe een motie van Water Natuurlijk aangenomen. We vroegen als fractie Water Natuurlijk om het Deltaplan biodiversiteit te tekenen; ofwel namens alle waterschappen via de Unie van Waterschappen (UvW), ofwel zelf als waterschap Vallei en Veluwe. Het eerste had de voorkeur bij een meerderheid van de partijen.

Nu het Kaderplan biodiversiteit bij Vallei en Veluwe is goedgekeurd vinden we het als Water Natuurlijk tijd dat de motie ook wordt uitgevoerd. Het Dagelijks Bestuur (DB) gaf aan dat wordt ingezet op het tekenen via de UvW. De unie-commissie watersysteem (CWS) heeft afgelopen vrijdag een concept-‘Position paper biodiversiteit’ besproken. Dit stuk moet dan in de commissievergadering van september worden vastgesteld, om vervolgens dan weer te worden aangenomen door het bestuur van de Unie van Waterschappen.

De waterschappen blijken nogal verschillend te denken over de concrete invulling van biodiversiteit. Daarom heeft Vallei en Veluwe ervoor gepleit om het position paper zo op te stellen dat zowel de remmers, de joggers als de hardlopers onder de waterschappen er mee uit de voeten kunnen. Alles beter dan één consensusverhaal zonder ambitie.

Al met al moet er nog heel wat water door de Rijn vloeien, voordat de Unie zo ver is om het Deltaplan Biodiversiteit te tekenen. Water Natuurlijk bekijkt op dit moment hoe we weer wat meer vaart in de zaak kunnen brengen.

Bloemrijke dijken in beeld


‘Nederland is een dijkenland, maar de dijken zijn veel te groen’, kopte Trouw op 30 april jongstleden. Onder de kop volgde een uitgebreid artikel over de meerwaarde van een soortenrijke begroeiing op dijken. Een onderwerp dat ook bij Water Natuurlijk hoog op de agenda staat. We waren namelijk volop bezig om een bijeenkomst met excursie te organiseren voor onze leden en andere belangstellenden, om de schoonheid van een bloemrijke dijk in het veld te aanschouwen en ons door deskundigen te laten bijpraten over wat de meerwaarde daarvan is. Helaas gooide de Corona-crisis roet in het eten.

Een soortenrijke begroeiing op dijken is zowel goed voor de biodiversiteit als voor de veiligheid. Dat een soortenrijke begroeiing goed is voor de biodiversiteit ligt misschien voor de hand. Alleen al de variatie aan bloeiende plantensoorten, zoals veldsalie, wilde marjolein en grote centaurie, maakt de dijk biodiverser dan een dijk met een strakke grasmat. Bovendien trekken dijken met een diverse begroeiing een grote diversiteit aan insecten aan, en die weer vogels, etcetera.

Maar bij dijken staat de veiligheid natuurlijk voorop. En die blijkt juist ook gebaat bij een soortenrijke begroeiing. Dankzij een betere doorworteling ontstaat namelijk een steviger mat, dan wanneer een dijk alleen met gras is begroeid. Dijken zijn daardoor beter bestand tegen erosie.

We hopen volgend voorjaar alsnog een bijeenkomst te kunnen organiseren waarbij we de pracht van bloemrijke dijken in het veld kunnen ervaren, en de voordelen voor waterveiligheid kunnen bediscussiëren. Enkele deskundigen die we voor onze bijeenkomst hadden gestrikt komen ook aan het woord in het artikel in Trouw.

Voor wie zich nog verder in de materie wil verdiepen is de online lezing die Constant Swinkels van de Radboud Universiteit verzorgde interessant.

1234567891011121314