Waterwet wordt niet opengebroken

18 juli 2020

De Europese Commissie heeft eindelijk de knoop doorgehakt: de belangrijkste Europese waterwet wordt niet versoepeld. Een mijlpaal voor de rivieren, meren, wetlands en het grondwater van Europa. Dat schrijft Natuurmonumenten.
Het betekent dat de Kaderrichtlijn Water definitief overeind blijft. Daarmee is duidelijk dat de lidstaten niet kunnen wegkomen met verdere vertragingen of afzwakking.
De Commissie verklaart nu dat de Kaderrichtlijn Water een essentieel onderdeel is van milieuwetgeving en in de huidige vorm overeind blijft. Het betekent dat alle lidstaten ervoor moeten zorgen dat de kwaliteit van de Europese zoete wateren in 2027 op peil is. Waar op dit moment slechts 40% van alle zoetwatersystemen in Europa in goede gezondheid verkeert, moet dat volgens de doelstellingen van de KRW over zeven jaar honderd procent zijn. Dat geldt ook voor grondwater.
De aankondiging komt zes maanden nadat de wet als ‘fit for purpose’ werd beschouwd, na een grondige evaluatie van twee jaar. In dat evaluatieproces eisten meer dan 375.000 burgers dat de wet in zijn huidige vorm zou worden behouden en beter moet worden uitgevoerd. Ook hielden meer dan 6000 wetenschappers een pleidooi voor het behoud van de KRW, net als vele natuurorganisaties zoals Natuurmonumenten. Ook een aantal grote en kleine bedrijven sloot zich daarbij aan, ondanks een stevige lobby vanuit de industrie om de wetgeving te versoepelen. Uiteindelijk schaarde ook een meerderheid van de EU-lidstaten zich achter het standpunt om de huidige wetgeving en doelen te handhaven.
De aanwezigheid van schoon en voldoende water is ook in Nederland geen vanzelfsprekendheid. Het Planbureau voor de Leefomgeving berekende dat ons land op de huidige koers slechts 40-60% van de gestelde doelen gaat halen. Nederland was een van de landen die eerder pleitte voor het openbreken van de KRW.

Brede motie voor aanpak droogte


Het lijkt een opluchting; gelukkig regent het hier en daar en buigt de droogtemonitor af naar net onder 1976; het extreemste jaar voor neerslagtekort. Maar ook 2020 is erg droog en volgt op jaren van ernstige verdroging. Droogte heeft grote impact op biodiversiteit, landbouw en leefbaarheid. Bijzonder is dat binnen het beleid van klimaatadaptatie er veel aandacht is voor wateroverlast, maar een integrale aanpak over andere belangrijke aspecten zoals droogte, zoetwatervoorziening, hittestress en lage rivierstanden ontbreken. Om die reden heb ik namens Water Natuurlijk Rivierenland een motie geschreven om deze aspecten de aandacht te geven die het nodig heeft. Hoogste tijd om iets tegen die droogte te doen!

Maar even de droogteproblematiek aanpakken is nog niet zo gemakkelijk. In vergelijking met de andere waterschappen is waterschap Rivierenland uniek vanwege de grote rivieren in ons werkgebied en met de overgangen van hoge zandgronden naar polders gevuld met veen en klei; de grote verschillen in bodemgesteldheid. Één aanpak tegen droogte voor het hele werkgebied zal niet werken; maatwerk en samenwerking met lokale partners zijn nodig om met gebiedsgerichte oplossingen te komen. De mogelijkheden die hieruit komen, zullen worden opgenomen in het waterbeheerprogramma. Op deze manier blijft bestuur aangehaakt om de vordering van het waterschap te volgen en beslissingen te nemen waar nodig.

Om te onderstrepen dat samenwerking belangrijk is, werden andere partijen uitgenodigd om deze motie gezamenlijk mee in te dienen. Met een brede steun van mede-indieners, werd de motie “droogte, hittestress en zoetwatervoorziening” in de vergadering van 22 mei 2020 unaniem aangenomen! Heel blij dat we met het bestuur zo’n krachtig signaal hebben gegeven!

Dr. ing. Michiel Alexander de Raaf

Algemeen bestuurslid Waterschap Rivierenland –

Water Natuurlijk.

Verruiming PFAS-normen

17 juli 2020

Op 1 juli heeft staatssecretaris Van Veldhoven (Infrastructuur en Waterstaat) een aantal aanpassingen in het tijdelijk handelingskader voor PFAS aangekondigd. De tijdelijke achtergrondwaarde voor PFAS in de bodem is nu verruimd. Ook hergebruik van PFAS-houdende grond in oppervlaktewater (diepe plassen) wordt nu mogelijk gemaakt.

Ook voor de waterschappen is de verruiming welkom, zo meldt de Unie van Waterschappen. Baggerwerkzaamheden die zijn uitgesteld omdat er vanwege PFAS geen geschikte bestemming voor de baggerspecie kon worden gevonden, kunnen weer worden opgestart als de baggerspecie voldoet aan de nieuwe normen. Voor gebieden in het westen van Nederland is de verruiming echter nog onvoldoende, stelt de Unie. Rond Dordrecht bijvoorbeeld, waar het bedrijf Chemours is gevestigd, bevat de bodem meer PFAS dan elders in Nederland. De Unie heeft er daarom voor gepleit om voor deze regio een aparte waarde vast te stellen, maar daar wilde de minister niet aan.

Gelukkig pleit de Unie er tegelijkertijd voor om het probleem eindelijk ook eens bij de bron aan te pakken. Stoffen als PFAS horen niet in het milieu thuis. De lozingen moeten stoppen. De stappen die het Dordtse bedrijf Chemours heeft gezet om het lozen van de schadelijke stoffen PFAS (waar PFOA onder valt) en GenX terug te dringen, zijn wat de Alblasserdamse politiek betreft niet voldoende. De raad en het college willen er alles aan doen om dit terug naar nul te brengen. De gemeenten Sliedrecht, Papendrecht, Dordrecht en Molenlanden hebben Chemours en DuPont aansprakelijk gesteld voor de schade die wordt geleden als gevolg van de lozingen.

De minister wil zich daar in Europees verband voor inzetten, belooft ze in haar brief aan de Kamer. Niet alleen Water Natuurlijk. Ook een organisatie als de Vewin blijft bezorgd over de impact van PFAS-verontreinigingen op in dit geval het drinkwater. Het betreft soms uiterst giftige stoffen die in de bestaande zuiveringen niet of nauwelijks worden verwijderd. Vewin pleit daarom voor een gerichte bronaanpak van PFAS. Het is daarnaast van belang dat er snel duidelijkheid komt over het vóórkomen van PFAS in bodem en grondwater en de bedreigingen die dit oplevert voor onttrekkingen voor de drinkwatervoorziening.

Nu ook aanpak verdroging in Gelderland


Zeven natuurorganisaties in Gelderland dringen aan op herijking van het waterbeleid en -beheer in de provincie. De provinciale overheid en de drie Gelderse waterschappen moeten snel met maatregelen komen tegen de verdroging. Voor de lange termijn, maar ook voor de korte termijn, zoals het maximaal opzetten van het peil en een verbod op grondwateronttrekking en beregening rond kwetsbare natte natuurgebieden.

De zeven organisaties – Natuur en Milieu Gelderland, Geldersch Landschap & Kasteelen, Natuurmonumenten, Staatsbosbeheer, IVN Gelderland, RAVON en de Vlinderstichting – wijzen op flinke droogteschade in de landbouw, problemen met de drinkwatervoorziening en verzakkingen van huizen. ‘Ongetwijfeld is er nog meer schade’, schrijven ze in een brief aan de provincie Gelderland en de waterschappen Rijn & IJssel, Rivierenland, en Vallei en Veluwe.

De natuur heeft al veel langer last van verdroging, vooral doordat ons land is ingericht op snelle afvoer van water. Door de extreme droogte, nu al drie jaar op rij, zien we echter onomkeerbare schade, in de grondwaterafhankelijke natuurgebieden maar ook in droge heides en bossen. Uit monitoring door RAVON en de Vlinderstichting blijkt dat de schade aan direct of indirect watergebonden fauna – libellen, vlinders, vissen – groot is; kwetsbare populaties zijn tot 50% of meer afgenomen, ook algemene soorten worden getroffen.

Doordat de droogte nu niet alleen de natuur treft, is het besef breed doorgedrongen dat structurele maatregelen en meer waterbewustzijn nodig zijn. De beste oplossing is het vergroten van de watervoorraad; er valt genoeg water maar we moeten het beter vasthouden. Bij de ruimtelijke inrichting moet rekening gehouden worden met waterbeschikbaarheid; landgebruik en gewaskeuze dienen daar bij te passen. Alle water verbruikende sectoren moeten inzetten op zuiniger gebruik en een slimmere verdeling van water. Laagwaardig gebruik van drinkwater moeten we ontmoedigen en diversificatie van drinkwaterbronnen is nodig.

Fundamentele keuzes blijven tot dusverre uit voor de duurzame inrichting van het watersysteem en -beheer. De organisaties roepen de provincie en de waterschappen op om tot herijking van het waterbeheer te komen.

Dijkgraaf Tanja Klip-Martin van waterschap Vallei en Veluwe wil toe naar een ander waterbeheer.

“Het lage grondwaterpeil op de Veluwe heeft een ingrijpend effect op alles wat groeit en bloeit”, zei dijkgraaf Tanja Klip-Martin op 30 juni in een reportage van het Radio 1 Journaal. “We moeten daarom af van het denkpatroon dat we altijd hadden: dat het waterpeil de functie volgt. We zullen dat echt moeten omdraaien.” Op sommige plaatsen op en rond de Veluwe wil de dijkgraaf van Vallei en Veluwe het belang van de boeren niet langer leidend laten zijn.

“Alleen maar water afvoeren is gezien de klimaatverandering geen optie meer”, constateerde de dijkgraaf. “Het is heel belangrijk om dit te doen in samenhang met natuurontwikkeling en met de aanpak van de stikstofproblematiek.”

Waterschappen en circulaire economie


Waterschappen zijn steeds actiever op het gebied van de circulaire economie. Uit een inventarisatie van circulaire activiteiten van waterschappen kwamen ruim 380 circulaire activiteiten naar voren.

Op 30 juni verscheen het ‘Inspiratieboekje Circulaire Economie waterschappen’ van de Unie van Waterschappen. Hierin worden 5 voorbeelden van circulaire activiteiten van waterschappen uitgelicht om te illustreren en te inspireren.

Naast een beschrijving van het project staat aangegeven welk beleidsinstrument het waterschap heeft ingezet bij de betreffende activiteit. Zo wordt duidelijk op welke manier je als overheid invloed hebt op het bereiken van een circulaire economie.

Een van de voorbeelden in het boekje gaat over waterschap Vallei & Veluwe. Dat heeft een testlocatie op de waterzuivering in Apeldoorn beschikbaar gesteld voor MKB-bedrijven om watergerelateerde innovaties te kunnen testen. Dit betreft waterzuiveringstechnologieën, maar ook innovaties voor het creëren van hoogwaardige reststromen. Hiermee draagt het waterschap bij aan de eigen circulaire ambities, zoals het inzetten op hergebruik van grondstoffen uit afvalwater. In het project werkt het waterschap samen met verschillende Europese partners die eveneens testlocaties faciliteren. Vijftig procent van het project is vanuit EU Interreg gefinancierd. Het resterende deel is bijgedragen door de projectpartners.

Steun nu het wetsvoorstel Democratisering waterschappen

16 juli 2020

“Het grote aantal geborgde zetels en de verplichte vertegenwoordiging in het Dagelijks Bestuur van waterschappen is achterhaald en past niet bij het lijstenstelsel dat sinds 2008 bestaat. Voor een eerlijke democratische vertegenwoordiging moeten de geborgde zetels zo spoedig mogelijk opgeheven worden.” Dit is de tekst uit het verkiezingsprogramma 2019-2023 van Water Natuurlijk. Het zal dus duidelijk zijn dat Water Natuurlijk blij is met het advies van de commissie Boelhouwer in mei 2020 om deze geborgde zetels af te schaffen. Dat laat onverlet dat we als Water Natuurlijk, zeker ook in Vallei en Veluwe, prima kunnen samenwerken met de collega’s van de geborgde zetels.

Eind juni is door Laura Bromet, Tweede Kamerlid voor GroenLinks, een initatiefwet ingediend om te zorgen dat die afschaffing nog voor de verkiezingen in 2023 een feit is. Naar aanleiding van dit voorstel is op overheid.nl een internetconsultatie gestart, waar tot 3 AUGUSTUS op gereageerd kan worden. Je hebt dus nog even tijd om in actie te komen en het standpunt van Water Natuurlijk te ondersteunen.

De voorgestelde wetswijziging regelt dat de geborgde zetels uit het waterschapsbestuur worden geschrapt. De wetswijziging is bedoeld om het waterschap volledig te democratiseren zodat de gevestigde belangen van de agrarische sector en het bedrijfsleven op een eerlijke wijze tegen nieuwe belangen rondom klimaatadaptatie worden afgewogen. Deze wetswijziging zorgt er daarmee voor dat het bestuur van de waterschappen meebeweegt met de maatschappelijke ontwikkelingen die van invloed zijn op waterbeheer.

Het is belangrijk om te laten zien dat er breed draagvlak is voor versterking van de democratische legitimatie van de waterschappen. Gebruik dus je democratische recht door ook jouw mening te geven. Reageren kan tot 3 augustus 2020 op www.internetconsultatie.nl/wetdemocratiseringwaterschappen.
Je vindt daar ook de Memorie van Toelichting bij het wetsvoorstel: die bevat veel nuttige achtergrondinformatie.

 

Aquathermie


Bij aquathermie wordt energie gewonnen uit oppervlaktewater (TEO), afvalwater (TEA) of drinkwater (TED). Inmiddels zijn er in Nederland zo’n vijftig projecten gerealiseerd waarbij de techniek wordt gebruikt om gebouwen te verwarmen en/of te koelen. Daarnaast wordt op honderd locaties in Nederland onderzocht wat de mogelijkheden zijn om aquathermie toe te passen.

Het Netwerk Aquathermie (NAT) is ontstaan vanuit de Green Deal Aquathermie. NAT onderzoekt hoe de energiebron water optimaal kan worden benut voor de verwarming van gebouwen. Het doel is grootschalige toepassing van aquathermie om zo de warmtetransitie te versnellen. Het netwerk stimuleert nieuwe initiatieven, verzamelt kennisvragen, stelt een onderzoeksagenda samen en deelt de verzamelde kennis. Op de website van het ECW vind je een factsheet aquathermie.

Om de ecologische gevolgen van de grootschalige uitrol van aquathermie te kunnen onderzoeken, presenteerde het consortium WarmingUP een handreiking monitoring. Dankzij de monitoring van de ecologische effecten kunnen de verzamelde data gebruikt worden om de kennis over de effecten van TEO te vergroten. Het consortium WarmingUP staat onder leiding van TNO en omvat meer dan 40 partijen. Zo nemen onder andere provincies, gemeenten, warmte- en netbedrijven, de Unie van Waterschappen, Rijkswaterstaat en Stowa deel.

Zie ook dit eerdere bericht en dit in Natuurlijk Water over aquathermie.

Bijenhotel bekroont bloemrijke Wakkere Dijk

25 juni 2020

Bloemen en insecten worden op de Wakkere Dijk bij Munnikenland in de watten gelegd. Agrarisch Natuurvereniging De Capreton beheert het dijktalud. Nu staat er ook een groot bijenhotel. Onze dijken worden steeds bloemrijker!
Heemraad Hennie Roorda van Waterschap Rivierenland en voorzitter Marinus Robbemondt van De Capreton onthulden onlangs het bijenhotel. Het is het 13de exemplaar dat de vereniging plaatste in de Bommelerwaard.

De Capreton beheert sinds 4 jaar in opdracht van het waterschap de Wakkere Dijk, die in 2016 verrees naast het Munnikenland. In dit natuurgebied kreeg de rivier de ruimte bij hoogwater. De Wakkere Dijk beschermt de Bommelerwaard en biedt de grote grazers uit het natuurgebied een vluchtplaats bij hoogwater.

Biodiversiteit

De vereniging maait op de dijk 36 hectare en voert het maaisel af. De strook waar nu het bijenhotel staat, wordt specifiek beheerd voor meer biodiversiteit. Maaien is nodig voor zowel een sterke dijk als voor de soortenrijkdom.

Hennie Roorda, onze heemraad voor WaterNatuurlijk, ziet drie voordelen van bloemrijke dijken:

      • het ziet er mooi uit,
      • het is goed voor de biodiversiteit
      • en de sterkere grasmat is goed voor de veiligheid.

Ze legt het uit in deze video:

Natuurvriendelijker maaibeheer in Rivierenland

19 juni 2020

Voor zowel de rivierdijken als de grote vaarten en weteringen wil waterschap Rivierenland de soortenrijkdom behouden en waar mogelijk te vergroten. Met oog voor waterhuishouding, veiligheid, efficiëntie en wet- en regelgeving. “We hebben als waterschap de taak en ambitie de biodiversiteit te behouden. En uit te breiden waar veel kansen liggen”, zegt Hennie Roorda, die voor Water Natuurlijk heemraad Waterveiligheid is. “Onlangs heeft het bestuur daar ook bij de dijken vol overtuiging voor gekozen.” Een jaar geleden viel een vergelijkbaar besluit al voor sloten. De aanpak wordt gefaseerd ingevoerd.

Het waterschap onderhoudt zelf de A-watergangen; dat zijn de grootste en belangrijkste vaarten en weteringen in een gebied. De kleinere sloten worden onderhouden door eigenaren van de grond die eraan grenst: boerenland, gemeentegrond, particuliere tuinen. Bij rivierdijken is het waterschap veelal eigenaar, het maaien verschilt ook hier: de grasmat wordt onderhouden door aannemers, natuurverenigingen, schapenhouders en particulieren.

De A-watergangen gaan voortaan met minstens een begroeide oever de winter in, niet meer ‘kaal’. Daarnaast is er bij het maaien van natuurvriendelijke oevers meer aandacht voor planten onder water.

Door op dijken soms vroeg te maaien, krijgen bijzondere planten- en diersoorten een kans. Op steeds meer dijken zal het ene en andere talud na elkaar gemaaid worden. Door zowel sloten als dijken gefaseerd en in delen te maaien, hebben planten de kans om zaad te verspreiden en kunnen insecten altijd een habitat vinden.

Sterke toename grondwateronttrekkingen


Niet eerder viel er in Nederland zo weinig regen. Nu sommige waterschappen een verbod hebben ingesteld op het gebruik van schaars oppervlaktewater voor het besproeien van tuin of veld, zoeken boeren, burgers en bedrijven naar uitwegen. Water uit een eigen grondwaterbron biedt een alternatief voor de drooggevallen sloten.

Iedereen mag een grondwaterbron slaan. Alleen voor grote onttrekkingen is een provinciale vergunning nodig, maar anders volstaat een melding bij het waterschap. Vaak ontbreekt zelfs deze melding, en worden illegale putten geslagen. Als gevolg daarvan is het grondwaterverbruik door de landbouw zeer snel gestegen.

In Noord-Brabant en Limburg zijn de grondwateronttrekkingen in beeld gebracht. Voor het gebied van de waterschappen rivierenland, Rijn en IJssel en Vallei en Veluwe ontbreekt zo’n beeld nog.

12345678910111213141516171819202122