Water in de buurt op de kaart

Achterveld – Vistrap in Barneveldsebeek

Water Natuurlijk vindt het belangrijk dat vissen ongestoord kunnen trekken. Stuwen werpen barrières op voor vissen. Het is goed dat het waterschap doorgaat met de aanleg van vistrappen om geïsoleerde stukken water weer met elkaar te verbinden.
Stuwen zijn ook het resultaat van beekkanalisaties in de jaren ’60. Sindsdien wordt water zo snel mogelijk afgevoerd. Daar moeten we vanaf. We willen de natuurlijke sponswerking van het watersysteem herstellen. Daarmee voorkomen we wateroverlast benedenstrooms, door water bovenstrooms langer vast te houden, en tijdelijk te bergen in gebieden die we speciaal daarvoor inrichten. Dat heeft ook een ander voordeel: in perioden van langdurige droogte hebben we een grotere waterbuffer achter de hand. Natuurlijke klimaatbuffers zijn daar een heel geschikt middel voor.

Gekanaliseerde beken vormen visbarrière

Tot in de jaren ’60 was de Barneveldse Beek een meanderende beek. Rond 1970 werd de beek net als veel andere beken in Nederland gekanaliseerd. Er werden stuwen aangelegd om het water langer vast te houden in hoger gelegen gebieden en daar verdroging te voorkomen. Door de stuwen wordt ook voorkomen dat lagergelegen gebieden snel overstromen.
Een aantal vissoorten zwemt in het voorjaar tegen de stroom in naar hoger gelegen gebied. Daar is het water schoner en dat maakt het voor de vissen prettig om zich voort te planten. In die route omhoog is een stuw een onneembare barrière. Vistrappen, zoals in de Barneveldsebeek bij Achterveld, moeten dat probleem verhelpen.

Vistrappen overbruggen stuwen

Om de visstand in de Barneveldse beek bij Achterveld beter op peil te houden, heeft het waterschap Vallei en Veluwe een vistrap aangelegd. Die helpt de vissen om tegen de stroom in te zwemmen, op weg naar hun hoger gelegen paargebieden. 
De vistrap, vlakbij landgoed Stoutenburg, is ongeveer een kilometer lang en overbrugt het hoogteverschil bij de stuw met elf trappen van ongeveer 10 centimeter. Dat is een hoogte die de vissen wel kunnen nemen om daarna even uit te rusten voor de volgende sprong. Niet alleen het leefgebied van de vissen wordt hiermee vergroot, maar het is ook goed voor de rest van de omgeving. Met de komst van de vistrap wordt ook de rest van het gebied natuurvriendelijk ingericht, waardoor bijzondere dieren hier straks weer te vinden zijn.

Natuurlijke klimaatbuffers

Vistrappen zijn een nuttige maatregel om vissen de vele stuwen te laten passeren in gekanaliseerde beken.
Maar we moeten nu snel toe naar beken die weer een meer natuurlijk karakter hebben. In meanderende beken zijn geen stuwen meer nodig om het water minder snel te laten afstromen.
We zullen namelijk wel rekening moeten houden met de effecten van klimaatverandering op de economie, de gezondheid, de natuur en de veiligheid. Het gaat daarbij zowel om toenemende wateroverlast, watertekorten en zeespiegelstijging als om hittegolven in de steden. Natuurlijke klimaatbuffers kunnen een grote bijdrage leveren aan een klimaatbestendig Nederland.
Klimaatbuffers zijn gebieden waar natuurlijke processen de ruimte krijgen. Hierdoor groeien ze mee met klimaatverandering en vervullen een rol bij het vasthouden en opvangen van water, het voorkomen van watertekorten, het temperen van hitte en het verminderen van kooldioxide in de atmosfeer. Zo verbeteren ze de leefbaarheid van Nederland.

Amersfoort – Klimaatverandering aanpakken

Water Natuurlijk vindt dat we de klimaatverandering zoveel mogelijk moeten beperken. Voorkomen kan niet meer. Daarom moeten we ons zo goed mogelijk aanpassen aan de klimaatverandering. Nietsdoen is geen optie.
Gelukkig zijn de gemeente Amersfoort en het waterschap goed op weg. Ze hebben samen de Klimaatagenda 2015-2020 opgesteld die ervoor zorgt dat Amersfoort een ‘Klimaat adaptieve stad’ wordt: een stad die zich aangepast heeft aan het veranderende klimaat.

Aanpassen aan klimaatverandering

Een goede waterhuishouding is al lang geen zaak meer van het waterschap alleen. Daarom zocht waterschap Vallei en Veluwe voor het maken van een langetermijnvisie aansluiting bij gemeenteland. In de gemeente Amersfoort blijken de kosten van ‘niets doen’ bij klimaatverandering op te lopen van ruim €60 miljoen in de gematigde schatting tot bijna €145 miljoen voor de hoge schatting, contant gemaakt naar 2013, het jaar waarin de analyse is uitgevoerd. Wateroverlast en hittestress blijken in Amersfoort de grootste schadeposten.
De schade die optreedt bij wateroverlast is gebaseerd op directe kosten, zoals het droogpompen van huizen, winkels, andere categorieën gebouwen en herstelwerkzaamheden. Indirecte kosten volgen uit (tijdelijke) verhuizing, misgelopen omzet door bijvoorbeeld waterschade in winkels, en de uitval van vitale functies in de maatschappij.

Wateroverlast en hittestress belangrijkste schadeposten

Hittestress genereert de hoogste lasten. Gemiddeld genomen hebben we een kleine week per jaar te maken met hittestress, met dagen boven de 30 graden en nachten waarbij het kwik niet onder de 20 graden daalt. Dat vertaalt zich in meer ziekenhuisopnames, een hogere sterfte, afnemende arbeidsproductiviteit en toenemende energievraag door koeling. We weten inmiddels dat de kans op zware neerslag en het aantal hittestressdagen hoger ligt dan 30 jaar geleden en dat die trend zal doorzetten, met hogere kosten tot gevolg.
De kosten van waterveiligheid zijn het minst voorspelbaar, maar als schadepost niet onrealistisch. Als de Grebbedijk tussen Rhenen en Wageningen doorbreekt, komt het water via de Gelderse Vallei tot aan Amersfoort.
Wateroverlast en hittestress zijn in potentie verreweg de belangrijkste schadeposten in Amersfoort. Droogte is vooral een bedreiging voor bomen. Bomen kunnen minder goed tegen verdroging. Hoe meer water je buffert in de bodem, des te beter is het systeem bestand tegen klimaatverandering.
Bron: IenM Klimaatspecial

Regenwater opvangen

Bouwprojecten in Amersfoort moeten ervoor gaan zorgen dat regenwater ter plekke wordt opgevangen. Meer water in de stad zorgt ervoor dat er minder hoeft worden afgevoerd, dat er minder wateroverlast is en dat de temperatuur in de stad daalt. Kleine waterpartijen zijn echter kostbaar in onderhoud. Daarom wordt onderzocht of er een ‘watercompensatiefonds’ kan komen. Projectontwikkelaars storten daarin een geldbedrag, waarmee zijn hun verplichting om ter plekke waterberging te realiseren afkopen. Met het fonds kan dan elders een grotere wateropvang worden gerealiseerd.

‘Meet je stad’

Met het project ‘Meet je stad’ willen gemeente en waterschap gegevens ophalen bij de inwoners van Amersfoort. Het gaat dan bijvoorbeeld om metingen van de water- en luchtkwaliteit, de hitte, de registratie van grondwaterstanden – bijvoorbeeld in kruipruimten van woningen – en om foto’s van wateroverlast na hevige regenval. Hierdoor ontstaat meer zicht op de effecten van klimaatsverandering op wijkniveau en hoe kan worden bepaald hoe daar gezamenlijk op te reageren. Adaptatie is immers niet iets voor alleen de overheid, maar van iedereen. De inwoners van Amersfoort kunnen een grote bijdrage leveren aan adaptatie, bijvoorbeeld door hun tuinen niet te betegelen of door hun wijk te vergroenen.

Wij willen de klimaatverandering aanpakken

Water Natuurlijk vindt dat water leidend moet zijn bij ruimtelijke ontwikkelingen: ‘water als ordenend principe’. Daarom vinden wij het belangrijk dat het waterschap vanaf het begin meedenkt over nieuwbouwprojecten en stedelijke herstructurering van bijvoorbeeld gemeenten, ontwikkelaars en bedrijven.
Inwoners van steden en dorpen betalen het grootste deel van de lasten voor het binnendijkse waterbeheer. Maar de meeste investeringen gaan naar agrarisch waterbeheer. We vinden het daarom voor de hand liggen dat onze waterschappen steviger gaan investeren in het waterbeheer in steden en dorpen, zeker met het oog op de klimaatverandering.

Apeldoorn – Groen tempert hitte

De klimaatverandering brengt niet alleen hardere stortbuien, maar ook meer hitte, vooral in de stad. Water Natuurlijk wil dan ook dat het waterschap zoveel mogelijk met gemeenten samenwerkt om in de stad plaats te maken voor meer groen en water. Dat helpt ons om de effecten van de klimaatverandering te temperen.
Hitte-eilanden

Op sommige plekken in de stad is het consequent een paar graden warmer dan elders. Het RIVM bracht deze hitte-eilanden in kaart, nadat heel wat adviesbureaus daarin al waren voorgegaan.
Het hitte-eiland effect is het verschijnsel dat het in steden vaak vele graden warmer is dan in het omliggende gebied. De reden, kort gezegd: er is meer asfalt, steen en staal (die allemaal warmte absorberen), en minder groen. Het hitte-eiland effect krijgt de laatste jaren meer aandacht, wegens de opwarming van de aarde. In de toekomst worden meer hittegolven verwacht. In combinatie met verdere verstedelijking geven die juist in de stad meer hittestress. Het kan leiden tot extra sterfte onder gevoelige groepen zoals ouderen en chronisch zieken; het kan de arbeidsproductiviteit verminderen; en het kan ook tot meer slaapstoornissen leiden. Dat schreven tien Nederlandse universiteiten en kennisinstellingen drie jaar geleden in het rapport Climate Proof Cities.

Steden als gloeiende kooltjes

Op de kaart kleuren de steden op als gloeiende kooltjes, in een zee van koel blauw. Het mooie van de kaart is dat je kunt inzoomen tot op wijkniveau. De waarden op de kaart zijn jaargemiddelden. Het temperatuurverschil tussen stad en omringend gebied blijft daardoor onder de 3 graden. Maar het kan best dat het verschil op bepaalde warme dagen tijdelijk oploopt tot 7 graden. Dergelijke verschillen doen zich vooral in de avonduren voor, omdat het platteland sneller afkoelt dan de stad.
De kaart is opgesteld om het effect van groen op de stadse temperatuur te laten zien. Als voorbeeld hier Apeldoorn. In het buitengebied, rondom het centrum, liggen diverse parken. Daar is het op de kaart geel tot lichtblauw. Het temperatuurverschil met de omgeving is beperkt: 0,6 tot 0,8 graden. Het centrum kleurt veel roder. Ook rond sportvelden is het koeler.

Wij willen de klimaatverandering aanpakken

Wij vinden dat water leidend moet zijn bij ruimtelijke ontwikkelingen: ‘water als ordenend principe’. Daarom vinden wij het belangrijk dat het waterschap vanaf het begin meedenkt over nieuwbouwprojecten en stedelijke herstructurering van bijvoorbeeld gemeenten, ontwikkelaars en bedrijven.

Inwoners van steden en dorpen betalen het grootste deel van de lasten voor het binnendijkse waterbeheer. Maar de meeste investeringen gaan naar agrarisch waterbeheer. We vinden het daarom voor de hand liggen dat onze waterschappen steviger gaan investeren in het waterbeheer in steden en dorpen, zeker met het oog op de klimaatverandering.

Apeldoorn – Naar een klimaatbestendige stad

Wij willen het waterbeheer op een andere manier aanpakken: meerdere belangen dienen, inspelen op de toekomst en zoeken naar innovaties. Dat kunnen en willen we niet alleen doen. Wij zoeken samenwerking met anderen. Steeds vaker zien we dat anderen zelf het initiatief nemen en ons opzoeken om samen te werken aan een betere woon- of werkomgeving.

Website klimaat

Apeldoorn is een van de gemeenten die al samen met het waterschap druk in de weer zijn om de stad en omgeving klimaatbestendig te maken. De gemeente heeft hier zelfs een speciale website over gemaakt. In Apeldoorn regent het het vaakst van heel Nederland. En het gaat dus straks ook harder regenen. Dat kan het riool niet aan. Op de site staan allerlei tips voor bewoners; wat kunnen ze zelf doen? Voorbeelden zijn afkoppelen van regenwater van het riool, en groener maken van tuinen. Ook komt aan de orde wat de gemeente zelf doet, zoals beken en sprengen herstellen, en asfaltverharding vervangen door waterdoorlatende klinkers.

Inwoners actief met waterbeheer

Wij vinden dat er in de stad plaatsen moeten komen om bij hevige neerslag tijdelijk water op te vangen. Dat is prima te combineren met meer groen in de stad. Stedelijk water maakt de woonomgeving aantrekkelijk. Daarom helpen wij graag bewoners die het water willen gebruiken om ervan te genieten. Bijvoorbeeld met voorzieningen voor oeverrecreatie, visstekken en doorgaande kano- en schaatsroutes. Met dit soort projecten in de woonomgeving, kan het waterschap inwoners actief betrekken bij het waterbeheer. Inwoners kunnen meedenken over plannen en helpen met de
uitvoering.
Wij vinden dat we onze kennis en ervaring niet voor onszelf moeten houden: het is een maatschappelijke taak waterkennis te delen. Zo maken we de Nederlandse topsector water nog sterker. Ook willen wij onze waterschapskennis internationaal beschikbaar stellen. Niet ‘kennis is macht’, maar ‘kennis delen is macht’.

Barneveld – Herstel resten van vloeiweidensysteem in Klein Bylaer

Water Natuurlijk wil de natuurlijke sponswerking van het watersysteem herstellen. Daarmee voorkomen we wateroverlast benedenstrooms, door water bovenstrooms langer vast te houden, en tijdelijk te bergen in gebieden die we speciaal daarvoor inrichten. Dat heeft ook een ander voordeel: in perioden van langdurige droogte hebben we een grotere waterbuffer achter de hand. Natuurlijke klimaatbuffers zijn daar een heel geschikt middel voor.

Vernuftig bevloeiingssysteem

Door het oude cultuurlandschap tussen Nijkerk, Putten, Voorthuizen en Barneveld stroomt een aantal beken als de Veldbeek, Schuitenbeek en Appelse beek. Door hun diepe insnijdingen en slingerende loop doen deze beken natuurlijk aan. Maar zijn deze beken wel zo natuurlijk? Hun ligging en vorm roepen vragen op over zowel hun ontstaansgeschiedenis als hun functie. Ze blijken onderdeel te zijn van een vernuftig bevloeiingssysteem. Een ingewikkeld stelsel van aan- en afvoersloten, walsystemen en vloeiweiden waarvan nog vage overblijfselen in het landschap zijn terug te vinden.
Bij nadere beschouwing blijken deze vaak prachtig slingerende beken niet op een ‘natuurlijke’ plaats te liggen. Ze volgen in veel gevallen niet de laagste plaatsen in het landschap. De beken zijn juist in de flank van de dekzandruggen gegraven om mineraalrijk grond en/of kwelwater te winnen. Het vloeiweidesysteem werd gebruikt voor bemesting. Men legde hoge wallen om de betreffende weilanden aan. Door middel van sloten en greppels liet men de graslanden onderlopen. Het water werd in de weilanden vastgehouden. Het water zakte langzaam in de grond, waarna minerale deeltjes achterbleven. Hierdoor groeide het gras beter. Dit systeem heeft waarschijnlijk tot aan het einde van de 19e eeuw dienst gedaan. Met de komst van de kunstmest verdween de techniek van bevloeien.

Herstel sloten en wallen in Klein Bylaer

Op Klein Bylaer ten westen van Barneveld is het waterbeheersingsstelsel van sprengen en beken nog intact. Onder het gebied ligt een aantal grote ‘kwelkraters’ waar uitwisseling met het grondwater optreedt. Het relatief warme en kalkrijke kwelwater werd afgetapt en gebruikt om grasland mee te bevloeien. Het kalkhoudende en mineraalrijke water uit de kwelkoppen werd naar het grasland geleid, dat tijdelijk onder water kwam te staan. Zo werden mineralen aangevoerd, en werden schadelijke insecten in de bodem verdelgd. In 2013 heeft GLK de sloten en wallen zichtbaar gemaakt die een rol hebben gespeeld bij dit vloeiweidesysteem.

Herstel vloeiweidesystemen?

Maar je kunt nog een flinke stap verder gaan. Op landgoed Het Lankheet in Twente is het vloeiweidesysteem hersteld. Niet alleen vanwege het belang van de cultuurhistorie, maar ook omdat dit een eigentijdse manier is om water langer in het gebied vast te houden, verdroging tegen te gaan, en water te zuiveren. Een mooi voorbeeld voor de Vallei!

Bennekom – Medicijnresten uit rioolwater halen

Rioolwaterzuiveringen waarvan medicijnresten grote invloed hebben op de kwaliteit van het oppervlaktewater liggen helaas ook in het gebied van waterschap Vallei en Veluwe; bijvoorbeeld bij Bennekom en Woudenberg.

Water Natuurlijk wil voorkomen dat medicijnresten en hormonen in het water terecht komen. Praktijkproeven hebben voldoende aangetoond dat het mogelijk is om geneesmiddelen te verwijderen uit het effluent van rioolwaterzuiveringsinstallaties. Bij de rioolwaterzuivering in Ede is het waterschap al bezig om medicijnresten te verwijderen. Dat moet dan ook in Bennekom en Woudenberg gaan gebeuren.

Medicijnen vormen waterprobleem

In Nederland worden steeds meer medicijnen gebruikt. De resten daarvan komen in sloten en rivieren terecht. Ze vormen daar een mogelijk probleem voor de ecologische waterkwaliteit en de drinkwaterbereiding.

Daarvoor moeten in de gehele medicijnketen – van productie, gebruik, inzameling en zuivering – stappen worden gezet.

Van rioolwaterzuivering naar grondstoffenfabriek

Niet alleen medicijnresten worden gezuiverd uit het rioolwater, ook wordt een waardevolle grondstof geproduceerd. Hiermee draagt het waterschap bij aan de doelstelling om in 2050 volledig circulair te zijn in Nederland.

Het waterschap bouwt al haar grote rioolwaterzuiveringen om tot energie- grondstof- en waterfabriek, waardoor steeds meer waardevolle grondstoffen worden teruggewonnen. De rioolwaterzuivering in Ede is in 2018 met de winning van actief kool en het zuiveren van medicijnresten een energie-, grondstof- en waterfabriek geworden.

Zuiveringen Bennekom en Woudenberg lozen nog veel medicijnresten

In de landelijke hotspotanalyse van de RWZI’s is in beeld gebracht op welke locaties de waterkwaliteit wordt beïnvloed door geneesmiddelen in gezuiverd afvalwater. Dit rapport van STOWA laat zien dat ongeveer vijftig procent van de totale concentratieverhoging bij lozingspunten in het oppervlaktewater veroorzaakt wordt door tien procent van de zuiveringsinstallaties (31 stuks). Twee daarvan liggen helaas ook in het gebied van waterschap Vallei en Veluwe; bij Bennekom en Woudenberg.

 

Rioolwaterzuiveringen waarvan medicijnresten grote invloed hebben op kwaliteit oppervlaktewater

 

Rioolwater is goed te zuiveren van medicijnresten

Om gericht maatregelen te kunnen nemen en effecten te monitoren, moeten gebruik- en milieuschadelijkheidsgegevens van alle geneesmiddelen openbaar worden.

Praktijkproeven in Nederland, Duitsland en Zwitserland hebben voldoende aangetoond dat het mogelijk is om geneesmiddelen te verwijderen uit het effluent van rioolwaterzuiveringsinstallaties. Dat blijkt uit een onderzoek van Stowa. Bij aanvullende zuivering voor medicijnresten op rioolwaterzuiveringen (RWZI’s) moet een financiële regeling komen.

 

Medicijnresten in water liefst voorkomen, en vooralsnog verwijderen

Water Natuurlijk wil voorkomen dat medicijnresten en hormonen in het water terecht komen. Daarom zetten wij in op voorlichting en innovatieve methoden voor zuivering of scheiding bij de bron. Maar vooralsnog blijven er veel medicijnen in het water zitten. We moeten daarom medicijnresten uit het rioolwater gaan verwijderen.

Wij gaan voor energieneutrale waterschappen en duurzaam gebruik van grondstoffen. Dat is prima mogelijk, bijvoorbeeld door grondstoffen en warmte terug te winnen uit afvalwater.

Bennekom – Wateroverlast Baron Van Wassenaertunnel

De Baron van Wassenaartunnel loopt niet meer zo vaak onder. In het recente verleden veranderde de weg door de tunnel nogal eens in een klein zwembad. Nu maatregelen zijn genomen om het regenwater af te vangen voordat het in de tunnel terecht komt, is daar minder vaak sprake van. Helaas laat het onderhoud toch nog iets te wensen over.

Water stroomt altijd omlaag

Het gaat om het tunneltje onder de A12 door, dat het Hoekelumse bos van het Gelders Landschap verbindt met de Oostbreukelderweg. Het wordt vaak gebruikt door wandelaars en fietsers, door ruiters, en ook door automobilisten die naar de kleine parkeerplaats willen aan de boszijde, om hun hond uit te laten.

In het recente verleden moest men vaak door de tunnel heen waden. Dat kwam doordat regenwater van de Oostbreukelderweg naar het lager liggende tunneltje stroomt. De afvoerroosters raken vaak verstopt door de vele bladeren van de omringende bomen en door zand en gruis dat vanaf de weg en van de paden aan de andere kant naar binnen stroomde. Zolang de roosters worden vrijgemaakt blijft de tunnel redelijk droog, maar met een flinke bui wil het nog wel eens misgaan.

Om de afstroom van bladeren en modder te verminderen is een watergat (voor de plek, zie pijl) gegraven in de berm van de weg, maar dat heeft niet voldoende effect. Langs de weg vormt zich namelijk langzamerhand een kleine dijk van modder, zodat het water het gat niet goed kan bereiken.

Beter onderhoud

Wat moet er gebeuren? Natuurlijk is het goed als het watergat dieper wordt gemaakt en dichter bij de weg zou komen te liggen. Ook zouden de roosters in de gaten kunnen worden gehouden. Dit is in dit geval een taak van de gemeente, maar ook het waterschap zou er goed aan doen in samenwerking met terreinbeheerders af en toe de plekken te controleren waar het regenwater vanaf heuvels vrij steil in de richting loopt van lager gelegen paden. Soms wordt er namelijk wel een goede oplossing bedacht, maar de uitvoering is niet helemaal perfect en dat is te voorkomen.

Water beter vasthouden

Water Natuurlijk wil dat er van de natuur wordt genoten, in alle seizoenen, en dat kan natuurlijk ook gerealiseerd worden met een beetje aandacht voor goed onderhoud.

Wat we ook belangrijk vinden is dat water bovenstrooms goed wordt vastgehouden. Sinds enige tijd is de Oostbreukelderweg geasfalteerd. Voor automobilisten en fietsers is dat in principe een verbetering, maar het helpt niet tegen wateroverlast. Daarom verdient het aanbeveling om langs hellende wegen op droge zandgrond de verharding zó aan te leggen, dat regenwater op korte afstand naar de wegberm wordt geleid en daar in de bodem kan wegzakken.

 

Deventer – Waterambassadeurs De Hoven

Water Natuurlijk wil dat het waterschap ruimhartig bewonersinitiatieven steunt. Er zijn veel goede initiatieven in de samenleving, die de doelen van het waterschap dichterbij brengen. Bijvoorbeeld wanneer het gaat om aanpassen aan klimaatverandering en afkoppeling van regenwater van de riolering.

Regenwater van het riool af

Een klein deel van Deventer ligt aan de westkant van de IJssel. Deze wijk, die de Hoven of De Worp heet, ligt nog net binnen het gebied van waterschap Vallei en Veluwe. Ook op de Worp stroomde hemelwater (regen) via de dakgoot en regenpijp rechtstreeks het riool in. Dat is jammer, want hierdoor vermengden schoon en smerig water.

Het idee is eenvoudig: de regenpijp afzagen en zorgen dat het regenwater in de bodem kan infiltreren. Zo blijft het hemelwater schoon en wordt het opgevangen op eigen terrein. Overtollig water stroomt alsnog naar het riool.

Bewonersinitiatief

Op initiatief van wijkbewoners Wim van Vilsteren en Willem Seine is een werkgroep geformeerd die zich als doel heeft gesteld om zoveel mogelijk bewoners warm te krijgen voor dit idee. In 2015 hebben ongeveer 30 Hovenbewoners een geweldige klus geklaard door meer dan 300 m2 dakoppervlak van het Hovenhuus af te koppelen van het riool. De werkzaamheden zijn uitgevoerd door de bewonersgroep die op De Worp al enige tijd bezig is om wijkgenoten te bewegen hun regenwater van het riool af te koppelen. Het Waterschap Vallei en Veluwe en gemeente Deventer hebben de materiaalkosten voor hun rekening genomen. Daarnaast hebben de afgelopen periode zo’n 30 bewoners hun daken afgekoppeld. Het lijkt de werkgroep een geweldig idee om ook andere Worp-bewoners enthousiast te maken om hun huis af te koppelen.

Structureel afkoppelen nodig

De totale jaarlijkse kosten voor het zuiveren van rioolwater in Nederland bedragen 1,3 miljard euro. Ruim een derde van deze kosten is gerelateerd aan het ‘verwerken’ van regenwater. Hoe minder regenwater er in het rioolstelsel komt, hoe lager de kosten voor de zuivering dus worden. Het is daarom zeer de moeite waard in de steden zoveel mogelijk woningen en bedrijven af te koppelen van het riool. Vanwege klimaatveranderingen die vaker zware buien met zich meebrengt, moet regenwater in stedelijke watersystemen bovendien meer ruimte krijgen.

Samenwerken bij aanpassen aan klimaatverandering

Gemeenten en waterschappen hebben beloofd om de kwetsbaarheid voor klimaatverandering in beeld te brengen met een gestandaardiseerde stresstest. Water Natuurlijk wil in de eerste plaats proberen wateroverlast te voorkomen. Bijvoorbeeld door regenwater langer vast te houden op de plaatsen waar het valt en tijdelijk te bergen in gebieden die we speciaal daarvoor inrichten.

Water vasthouden en tijdelijk bergen heeft ook een ander voordeel: in perioden van langdurige droogte hebben we een grotere waterbuffer achter de hand. Deze maatregelen zijn bovendien te combineren met schaduwrijk groen in de stad, als bron van koelte bij extreme hitte.

Steeds vaker zien we dat anderen zelf het initiatief nemen en ons opzoeken om samen te werken aan een betere woon- of werkomgeving.  Wij willen dat het waterschap nog meer inspeelt op deze maatschappelijke ontwikkeling: initiatieven stimuleren en ondersteunen en partijen actief uit te nodigen. Waterschap Vallei en Veluwe heeft al een subsidieregeling om gemeenten te stimuleren om watermaatregelen te nemen. Het is te overwegen om ook bewoners rechtstreeks te stimuleren, zoals waterschap Drents-Overijsselse Delta al doet.

Ede – Sanering ENKA-pluim in Ede vraagt om een transparantere afweging

In Ede-zuid is het grondwater ernstig verontreinigd met sulfaat; een onzichtbare erfenis van de toenmalige ENKA-fabriek. Dit leidt tot toenemende problemen voor omwonenden en de natuur. Sanering is daarom onvermijdelijk en wordt steeds urgenter. Het betreft een miljoenenproject, waarvan de uitvoering een langdurige geschiedenis wordt: wel 100 jaar! Daarom is het extra belangrijk dat er “no regret”-keuzes gemaakt worden. Water Natuurlijk heeft daar principiële en praktische ideeën over.

Rotte eierenlucht

Sulfaat is een opgelost zout; op zichzelf geen milieuvreemde stof, echter in de aanwezige hoge concentraties leidt het tot problemen. Het sulfaathoudend grondwater komt namelijk uiteindelijk terecht in het Binnenveld (met gevolgen voor de natuur). Ondertussen bereikt het al de vijvers en singels van woonwijk de Rietkampen. Daar ontstaat in toenemende mate de kans op een rotte-eierengeur. Sanering van het grondwater is dus onvermijdelijk.
Al sinds de aanleg van de wijk, wordt in de Rietkampen het grondwater al gedraineerd om het grondwaterpeil er op een acceptabel niveau te houden. Dit heeft de ENKA-pluim versneld aan de oppervlakte gebracht; zie figuur 2.7 (bron: TAUW, 2014).


Kostenargument

ENKA heeft destijds in onderhandelingen rond haar vertrek voor de ontwikkeling van woonwijk “Op Enka” haar schuld afgekocht. De saneringskosten worden verdeeld tussen gemeente Ede, provincie Gelderland en waterschap Vallei en Veluwe. Overigens is het uiteindelijk de burger die betaalt…

Het gericht oppompen van het vervuilde diepe grondwater en het lozen daarvan in de Rijn bij Wageningen, via een afvoerpijpleiding, lijkt de aanpak met de beste prijs-kwaliteitverhouding. De sulfaatconcentratie in de Rijn zou daarmee gemiddeld slechts 1 % stijgen. Rijkswaterstaat vindt dat acceptabel. Aanleg van de leiding wordt inmiddels voorbereid.
Onderzoeksbureau KWR heeft aangetoond dat een milieukundig elegantere aanpak – het ter plaatse saneren – technisch mogelijk is (met het Sulfatec-proces). Dat zou echter te duur zijn.  Zijn in die afweging echter wel alle kostenaspecten meegenomen?

Beter ten halve gekeerd dan ten hele gedwaald…!

Water Natuurlijk zet zich in voor schoon, veilig, gezond en betaalbaar water. Dus ook de uitgaven van het waterschap hebben onze aandacht –zeker als het om grote bedragen gaat, zoals bij deze sanering.
Wij vinden het belangrijk dat de inwoners van Ede erop kunnen vertrouwen dat ze in een veilige en gezonde omgeving wonen. We onderschrijven de urgentie van de sanering, voor bewoners van de Rietkampen en voor de ecologie van het Binnenveld. Om principiële reden achten we het echter zeer gewenst dat de financiële afweging transparanter en integraler wordt uitgevoerd, zodat we voorkomen dat we spijt krijgen van gemaakte keuzes.
Uit deze herafweging kan volgen, dat afvoer via een pijpleiding de beste optie is. Ook dan blijft de kans bestaan dat komende decennia alsnog technologie wordt ontwikkeld waarmee sulfaat wél op een betaalbare (en betrouwbare) manier uit het grondwater kan worden verwijderd en waardoor lozing in de Rijn dan toch niet meer nodig is. Water Natuurlijk wil dat het waterschap van tevoren harde afspraken maakt om elke vijf jaar te bekijken of de techniek waarmee het vervuilde grondwater alsnog binnen de van tevoren afgesproken financiële kaders is schoon te maken, verantwoord kan worden ingezet (in plaats van te lozen op de Rijn).

We bepleiten tevens blijvende aandacht voor het procesverloop gedurende de sanering. Er zijn namelijk ook nog “losse eindjes”, zoals het feit dat er naast sulfaat ook (lage) concentraties zeer zorgwekkende stoffen voorkomen die gelden als schadelijk voor mens en milieu. Ook resten van organische oplosmiddelen zijn aangetoond. Al deze stoffen  verplaatsen zich weliswaar langzamer in het grondwater, maar horen daar echt niet in thuis.

Wat wil Water Natuurlijk?

Water Natuurlijk bepleit een praktische, betrouwbare, betaalbare én weloverwogen aanpak:

  • Transparantere en integrale afweging van de (kosten van de) mogelijke saneringsopties.
    Mocht daaruit blijken dat afvoer via een pijpleiding toch de beste keuze is, dan adviseren wij;
  • Uitvoering van een nulmeting én doorgaande regelmatige monitoring van de waterkwaliteit in de Rijn bij het lozingspunt van de afvoerleiding, opdat een mogelijk effect op de waterkwaliteit goed kan worden gevolgd;
  • Elke 5 jaar een bestuurlijke heroverweging van gemaakte keuzes, met inachtname van de dan geldende stand der techniek en de resultaten van alle metingen;
  • Benutting van warmte uit de afvoerleiding in de bebouwde omgeving in Wageningen.

Ede – Wateroverlast Stedelijke Omgeving

Hevige buien in verstedelijkt gebied kunnen tot overlast leiden. Vooral oudere industrieterreinen zijn gevoelig voor wateroverlast, door de hoge verdichting en “verstening” van deze gebieden. Dit bleek bijvoorbeeld in het industriegebied Frankeneng in Ede na de extreme bui van 29 mei 2018. Die gaf zo veel water, dat de wegen van het bedrijventerrein helemaal vol stonden. Er was zelfs een pand waarvan het dak de zware last van het water niet meer kon dragen…
WN meent, dat we dit soort problemen kunnen beperken door een gecoördineerde aanpak met alle belanghebbenden
.

Water op straat; niet in gebouwen

Het klimaat verandert en daarbij behoren langere perioden van droogte en de kans op meer, heviger buien.

WN acht “water op straat” op zichzelf geen probleem – zolang het water de gebouwen maar niet binnenkomt. Het tijdelijk bergen van grote hoeveelheden water op straatniveau voorkomt de noodzaak van zeer kostbare vergroting van rioolbuizen.
Oudere industrie- en bedrijventerreinen zijn hitte-eilanden bij uitstek. WN streeft er naar om deze gebieden te vergroenen: maatregelen die helpen om de gevolgen van hittestress tegen te gaan. Ook wateroverlast kan worden verminderd als er meer groen aanwezig is. Groen werkt bufferend.
Met een robuuste blauw-groene inrichting maak je een industrieterrein ook tot een prettiger werkomgeving.

Transformatie vereist regie

Het is de uitdaging om bij die transformaties “werk met werk” te maken. Dat voorkomt onnodige vertraging en hinder (voor omwonenden en bedrijven) die extra maatschappelijke kosten veroorzaken welke uiteindelijk door de burger moeten worden opgebracht.
Bij de afstemming van de benodigde operationele aanpassingen door verschillende partijen is een goede regie vereist. WN vindt, dat de eigenaar/beheerder van de publieke ruimte –de gemeente ,  maar ook het waterschap – bevoegdheden moeten krijgen om die regierol effectief te kunnen uitoefenen.; daar ontbreekt het nu nog aan.

Waar een wil is…

In Ede is de omgeving van de Arnhemseweg op groenblauwe wijze al heringericht, met een effectief resultaat. Waar een wil is, is een (toekomstbestendige) weg….

Het waterschap en de provincie bieden subsidies om een dergelijke transformatie te realiseren. Laten we die zo goed mogelijk inzetten! Ook woningeigenaren kunnen hier verantwoordelijkheid in nemen.

In Ede veroorzaakte een stortbui rond 17:00 flinke wateroverlast, onder meer op bedrijventerrein Frankeneng en in de aangrenzende wijk Rietkampen. Ook zijn er verschillende meldingen van stromschade binnengekomen. De tunnel in de Keesomstraat, een belangrijke verkeersader in Ede, liep vol water waardoor het verkeer stil kwam te staan.

Ede – Mestbeleid onvoldoende voor goede waterkwaliteit

Water Natuurlijk wil dat we ook in het gebied van Vallei en Veluwe de doelen voor waterkwaliteit halen. De Gelderse Vallei behoort helaas tot de gebieden met de hoogste mestdruk van Nederland. Om de waterkwaliteit te verbeteren is nog veel nodig.

Er zijn mogelijkheden om milieudoelstellingen te halen door efficiënter te bemesten als onderdeel van een goede landbouwpraktijk en door de aanpak van de mestfraude. Dit kan ervoor zorgen dat de noodzakelijke meer ingrijpende veranderingen in de bedrijfsvoering, zoals aanpassingen in gewaskeuzes en krimp van veestapel minder drastisch hoeven te zijn. Juist daarom ook moet het waterschap nauw met boeren samenwerken.

We halen de afgesproken doelen voor waterkwaliteit niet

De Meststoffenwet is de Nederlandse uitwerking van de Europese Nitraatrichtlijn, die gericht is op verbetering van de waterkwaliteit door minder vervuiling uit de landbouw. Met het mestbeleid wordt het nitraatdoel voor grondwater in het zandgebied gemiddeld wel gehaald, ondanks dat de normen in deelgebieden buiten bereik blijven. Maar het oppervlaktewater wordt niet schoon genoeg. De fosfaatdoelen in het oppervlaktewater worden op de helft van de meetlocaties in het regionale oppervlaktewater overschreden, gemiddeld met bijna een factor 2. Landbouwgronden zijn hiervoor de belangrijkste bron.

Het mestbeleid is niet effectief genoeg om overal in Nederland de in Europees verband afgesproken doelen voor schoon oppervlaktewater te halen.

Hoge mestdruk in de Gelderse Vallei

Als illustratie van de regionale druk op de mestmarkt is op de kaart de regionale mestproductie in fosfaat gedeeld door de regionale plaatsingsruimte in fosfaat gebaseerd op de gebruiksnorm maal de oppervlakte. De Gelderse Vallei behoort helaas (samen met de Peelregio op de grens van Noord-Brabant en Limburg) tot de gebieden in Nederland waar de fosfaatproductie een factor vier hoger is dan de maximale plaatsingsruimte.

Illustratie van de druk op de mestmarkt op gemeenteniveau in 2012: gemeentelijke mestproductie gedeeld door de gemeentelijke gebruiksruimte in kg fosfaat
Bron: Wageningen Universiteit en Researchcentrum

Maatwerk en samenwerking

Er zijn mogelijkheden om milieudoelstellingen te halen door efficiënter te bemesten als onderdeel van een goede landbouwpraktijk en door de aanpak van de mestfraude. Dit kan ervoor zorgen dat de noodzakelijke meer ingrijpende veranderingen in de bedrijfsvoering, zoals aanpassingen in gewaskeuzes en krimp van veestapel minder drastisch hoeven te zijn. Aangezien de beleidsopgaven en de effectiviteit van oplossingsrichtingen sterk uiteenlopen van regio tot regio, vormt een gebiedsgerichte benadering een ander perspectief om de milieudoelstellingen te realiseren. Dat vraagt om maatwerk in de regelgeving en samenwerking met boeren en andere belanghebbenden binnen de regio.
Bron: Planbureau voor de Leefomgeving

Water Natuurlijk wil waterdoelen tijdig halen

De concentratie stikstof en fosfaat in oppervlaktewater als gevolg van overbemesting moet worden aangepakt. Nederland heeft van de Europese Commissie een aantal specifieke aanbevelingen gekregen om de waterkwaliteit te verbeteren. Er moet allereerst een duidelijkere strategie komen om met heldere maatregelen de vervuiling uit de landbouw aan te pakken. Dit zou in nauwe samenwerking met de agrarische sector moeten gebeuren, om zo meer draagvlak te creëren. Ook moet Nederland in zijn plannen beter aangeven hoe het de Europese waterkwaliteitsdoelen wil gaan halen.

Water Natuurlijk wil graag met de agrariërs in ons gebied samenwerken. We willen dat het waterschap regionale agrarische samenwerkingsverbanden gaat stimuleren en deze gaat inzetten om waterdoelen te bereiken. Dit willen we bijvoorbeeld doen via het Deltaplan Agrarisch Waterbeheer en met Europees geld van het Gemeenschappelijk Landbouw Beleid.

Wij vinden dat het waterschap straks de hand moet houden aan het principe van ‘de vervuiler betaalt’. We willen illegale lozers actiever opsporen. Het waterschap moet de handhaving goed op orde houden en de zuiveringslasten eerlijk over de vervuilers verdelen. Dat doet ook recht aan alle goedwillende ondernemers die een gezonde bedrijfsvoering combineren met de zorg voor een goede waterkwaliteit. Goed gedrag willen we belonen.

Ede – Van rioolwaterzuivering naar grondstoffenfabriek

Rioolwaterzuiveringen waarvan medicijnresten grote invloed hebben op de kwaliteit van het oppervlaktewater liggen helaas ook in het gebied van waterschap Vallei en Veluwe; bijvoorbeeld bij Bennekom en Woudenberg.

Water Natuurlijk wil voorkomen dat medicijnresten en hormonen in het water terecht komen. Praktijkproeven hebben voldoende aangetoond dat het mogelijk is om geneesmiddelen te verwijderen uit het effluent van rioolwaterzuiveringsinstallaties. Bij de rioolwaterzuivering in Ede is het waterschap al bezig om medicijnresten te verwijderen.

Van rioolwaterzuivering naar grondstoffenfabriek

Het waterschap bouwt al haar grote rioolwaterzuiveringen om tot energie- grondstof- en waterfabriek, waardoor steeds meer waardevolle grondstoffen worden teruggewonnen. De rioolwaterzuivering in Ede is in 2018 met de winning van actief kool en het zuiveren van medicijnresten een energie-, grondstof- en waterfabriek geworden.

Medicijnresten in water liefst voorkomen, en vooralsnog verwijderen

Water Natuurlijk gaat voor energieneutrale waterschappen en duurzaam gebruik van grondstoffen. Dat is prima mogelijk, bijvoorbeeld door grondstoffen en warmte terug te winnen uit afvalwater.

Eemnes – Weidevogelbeheer in Eemland

Water Natuurlijk is blij met het succesvolle agrarische weidevogelbeheer in Eemland. Dit is een voorbeeld dat elders navolging verdient. Wij willen graag met de agrariërs in ons gebied samenwerken. We willen dat het waterschap regionale agrarische samenwerkingsverbanden gaat stimuleren en deze gaat inzetten om ook waterdoelen te bereiken.

Landelijk achteruitgang boerenlandvogels

Door veranderingen in de landbouw zijn veel broedvogels van het agrarische gebied in Nederland achteruitgegaan. Deze ontwikkeling doet zich in de hele EU voor.

De afname is recentelijk afgevlakt, maar nog allerminst omgebogen in een herstel, ondanks de inzet van agrarisch natuurbeheer. In de plaats van grote aantallen en een grote diversiteit aan boerenlandvogels zijn het tegenwoordig grote groepen ganzen die het vogelbeeld in het agrarisch gebied bepalen. De aantallen ganzen in de winter zijn de afgelopen decennia sterk toegenomen, en daarnaast heeft zich een grote broedende populatie ontwikkeld. De verschillende soorten ganzen worden evenwel niet tot de kenmerkende boerenlandvogels gerekend, omdat deze soorten in de broedtijd ook veel in andere terreintypen voorkomen.

In Eemland wél succesvol agrarisch natuurbeheer

In de Eempolder bij Eemnes ligt het weidevogelreservaat Eemland. Het waterschap werkt hier samen met andere organisaties aan het behoud van de kwetsbare natuur. Verschillende weidevogels zoals de grutto, tureluur en kievit hebben hier hun leef- en broedgebied.

De Vereniging Nederlands Cultuurlandschap kende de Gouden Mispel 2016 toe aan de Agrarische Natuurvereniging (ANV) Ark en Eemlandschap, in samenwerking met Vogelwerkgroep Het Gooi en Omstreken, Vereniging Natuurmonumenten en Vogelbescherming Nederland, vanwege de tomeloze inzet, de bereidheid te doorgronden en verkregen kennis toe te passen. De Gouden Mispel wordt uitgereikt aan personen of organisaties die een uitzonderlijke bijdrage hebben geleverd aan de bescherming of ontwikkeling van het Nederlands cultuurlandschap.

Binnen ons waterschapsgebied kreeg ook de familie Van Leeuwen Boomkamp de Gouden Mispel ‘voor de instandhouding tegen de tand des tijds in, soms meebewegend, altijd wegen zoekend voor het behoud van Landgoed Slichtenhorst in veranderende tijden.’ Het landgoed in Nijkerk bestaat uit landerijen en historische hoeves.

Bron: waterschap Vallei en Veluwe en Vereniging Nederlands Cultuurlandschap

Geld nodig voor natuurinclusieve landbouw

Om boeren te kunnen helpen natuurinclusiever te gaan boeren, is het nodig om te begrijpen wat een rol speelt bij hun keuzes. Onderzoekers van Wageningen Research gingen in gesprek met melkveehouders in Eemland en akkerbouwers in Flevoland.

Als een boer natuurinclusiever wil worden, wil dat nog niet zeggen dat hij of zij verwacht dat ook te kunnen. Bedrijfseconomische overwegingen en onzekerheden over risico’s spelen een rol, met name op de langere termijn. Boeren hebben een bepaald bedrijfssysteem opgebouwd waarin natuurinclusieve maatregelen tot op zekere hoogte zijn in te passen. Maar op een gegeven moment past het niet meer: dan is het nodig om het bedrijfssysteem aan te passen. Huidige subsidieregelingen voor agrarisch natuurbeheer zijn daar niet op berekend.

Voor een serieuze beweging richting natuurinclusieve landbouw zijn de boeren het erover eens dat er geld bij moet. Liever nog dan een subsidieregeling voor natuurinclusieve landbouw zien ze een waardering via de marktprijs. Ook los van geld vragen ze erkenning en waardering voor hun inspanningen voor de natuur. Daarnaast zou het de boeren helpen als goedkope grond beschikbaar komt: hoge grondkosten dwingen hen om hoge producties na te streven.

Het onderzoek levert veel aanknopingspunten op om boeren te stimuleren om natuurinclusieve keuzes te maken.

Landbouw mét natuur

Water Natuurlijk kiest voor landbouw mét de natuur en voor natuur mét de landbouw.

Wij willen graag met de agrariërs in ons gebied samenwerken. We willen dat het waterschap regionale agrarische samenwerkingsverbanden gaat stimuleren en deze gaat inzetten om ook waterdoelen te bereiken. Dit willen we bijvoorbeeld doen via het Deltaplan Agrarisch Waterbeheer en met Europees geld van het Gemeenschappelijk Landbouw Beleid.

Elburg – Versterking Noordelijke Randmeerdijk

Water Natuurlijk vindt dat de Noordelijke Randmeerdijk moet worden versterkt met voldoende aandacht voor de grote cultuurhistorische waarde, de natuur en voor de mogelijkheden voor wandelen en fietsen.

Water Natuurlijk is een groot voorstander van innovatie. Door nieuwe kennis toe te passen, kan oms veel geld worden bespaard.

Versterking Noordelijke Randmeerdijk

De Noordelijke Randmeerdijk (Doornspijk-Elburg-Noordeinde) beschermt het achterliggende gebied tegen water vanaf de Randmeren. De dijk voldoet niet meer aan de nieuwe normen voor waterveiligheid, opgesteld door de Tweede Kamer en sinds 1 januari 2017 van kracht. De dijk is veilig maar moet dit ook in de toekomst zijn. Daarom moet deze voldoen aan de nieuwe normen.  Eerst leek het erop dat maar liefst 12 km dijk moest worden versterkt. Maar door nieuwe kennis toe te passen bleek dat maar voor 1 km te hoeven.

Dijken méér dan alleen waterveiligheid

De Noordelijke Randmeerdijk is een oude Zuiderzeedijk met cultuurhistorische waarde.

Water Natuurlijk vindt veilige dijken en kades ook waardevolle natuurlinten, wandelroutes en onderdeel van ons cultuurlandschap. Als een dijkversterking nodig is, willen wij vanaf het begin rekening houden met deze belangen. Ook bij de toekomstige versterking willen wij ruimte geven aan natuur, recreatie en cultuurhistorie. Geen kale deltadijken!

De Noordelijke Randmeerdijk loopt van Doornspijk, via Elburg naar Noordeinde

Harderwijk – Nieuwe BIO-energiecentrale

Waterschap Vallei en Veluwe heeft samen met een private partner een bio-energiecentrale gebouwd op het terrein van zijn rioolwaterzuivering in Harderwijk. Deze gaat per jaar 12,5 miljoen kuub biogas produceren. Waterschap Vallei en Veluwe verwacht hiermee vijf jaar eerder energieneutraal te zijn dan gepland.

Circulair

De Bio-energiecentrale is volledig circulair ingericht. Er wordt minimaal 50 procent mest vergist, aangevuld met maaisel en restproducten uit de voedingsindustrie en de agrarische sector. Door het vergisten ontstaan drie producten: biogas, bodemverbeteraar genaamd digestaat en CO2. De 12,5 miljoen kuub biogas die per jaar wordt geproduceerd is, omgezet in 8 miljoen kuub groengas, genoeg voor zo’n 5000 huishoudens. De jaarlijkse productie van 9.000 ton digestaat wordt geëxporteerd naar het buitenland. Tot slot wordt de 4,5 miljoen kuub CO2 die vrijkomt geleverd aan een naastgelegen steenproducent.

Hiermee draagt het waterschap bij aan de doelstelling van het Rijk om in 2050 100 procent circulair te zijn in het gebruik en verbruik van grondstoffen en fossiele energiebronnen. Afval is geen afval meer, maar grondstof.

Ongeluk

Van de vergistingstank, waarin 3000 kubieke meter mest aan het vergisten was, is een afdichting losgeraakt, waardoor een rond gat ontstond in de silo. Daaruit is twee miljoen liter drijfmest weggelekt en over het terrein gespoeld. Inwoners van Harderwijk konden beter de ramen en deuren gesloten houden, er hangt namelijk een enorm stanklucht.

Bio Energie Centrale Harderwijk had het voornemen om in december 2018 te starten met het produceren van gas. Dit is door het ongeluk enkele weken later geworden. De leiding van het bedrijf heeft besloten de opening in de wand van de silo met een andere techniek af te dichten. Zo wordt gezorgd dat de afdichting niet opnieuw kan loslaten.

Water Natuurlijk niet afwijzend

Helaas gebeurde er een vervelend ongeluk in de opstartfase van de centrale. Dat had natuurlijk niet moeten gebeuren.

Water Natuurlijk staat niet afwijzend staat tegen dit initiatief. Het is wel de vraag hoe ver je als waterschap, wat betreft kerntaken, kunt en mag gaan met dit soort zaken. Duidelijk is dat we als waterschap natuurlijk geen mestvergisting en mestzuivering als taak hebben (of willen hebben). We hebben wel doelen op gebied van duurzaamheid en energieneutraliteit.

Hattem – Kansen voor de kwabaal in de Hoenwaard?

Zoetwaterkabeljauw


In de Hoenwaard gaat natuurontwikkeling plaatsvinden. Als hier ook (deels) de kades en bemaling worden verwijderd, kan dit de kwabaal veel kansen bieden.

De kwabaal, de enige kabeljauwachtige in zoet water, heeft in Gelderland nog één populatie en is ook in de rest van West- en Midden-Europa zeldzaam geworden. De provincie Gelderland wil de soort voor Gelderland behouden. RAVON heeft daarom op verzoek van de Provincie Gelderland de verspreiding in Gelderland en de kwaliteit van de leefgebieden in beeld gebracht en de noodzakelijke beheer- en herstelmaatregelen beschreven.

De kwabaal is een vis van rivieren en de beken die daarin uitmonden. Van oudsher kwam hij dan ook veel voor in Gelderland. Op dit moment leeft er nog een kleine populatie in de Gelderse IJssel, en in de Waal wordt er af en toe één waargenomen.

Het dier heeft in zijn leven verschillende leefgebieden nodig. Volwassen kwabalen leven in de oevers van koele en zuurstofrijke rivieren en meren en jagen daar ’s nachts op vis en andere dieren. Om te paaien trekken zij ’s winters zijwateren op en leggen eitjes op zand- en grindbodems. De jonge visjes groeien op in ondiep overstroomde uiterwaarden en oevers. Het is dan ook niet verwonderlijk dat de soort het moeilijk heeft in Nederland. In het huidige landschap met genormaliseerde rivieren en gekanaliseerde, onbeschaduwde beken zijn koele delen moeilijk te vinden. Uiterwaarden overstromen nog wel, maar veel korter dan vroeger; beekdalen overstromen niet meer. En stuwen en gemalen onderbreken de vrije stroom van water.

Kansen voor de kwabaal

Toch zijn er ook kansen. De waterkwaliteit is verbeterd en is doorgaans geen knelpunt meer. Veel stuwen en gemalen zijn passeerbaar gemaakt voor vis. Op veel plaatsen zijn natuurontwikkelingsprojecten uitgevoerd. Er is dus ruimte beschikbaar om oevers, zijwateren en overstromingsvlakten in te richten. Het gaat dan om overgedimensioneerde trajecten versmallen en verondiepen (hermeandering, beekbodemverhoging), verwijderen van stuwen, verlaging van de oeverlanden (afgraven), verminderen bemaling, toelaten van dood hout (zorgt voor opstuwing). De mens hoeft niet alles zelf te doen; ook beverdammen zorgen voor een goede omgeving voor de kwabaal!

Binnen het gebied van Vallei en Veluwe liggen de meeste kansen langs de Voorsterbeek & Lage Leiding, de Hierdensche Beek, de Heelsumse Beek en Renkumse Beek. Langs de IJssel liggen kansen in Cortenoever, het hele stuk tussen Zutphen en Veessen, en in de Hoenwaard bij Hattem.

Deel Hoenwaard weer onbekade uiterwaard?

De Hoenwaard bij Hattem is voorzien van kades en bemaling. Slechts bij heel hoog water in de IJssel lopen de kades over. De kades en het gemaaltje zijn afgeschreven. Op dit moment onderzoekt het waterschap herstel van de kades en vervanging van het gemaaltje. Tegelijkertijd loopt er ook een natuurontwikkelingsproject in de Hoenwaard. Dat biedt kansen om kades en gemaal te verwijderen, en om de kwabaal in de Hoenwaard een nieuw leefgebied te geven. Dankzij Water Natuurlijk zijn beide opgaven, natuurontwikkeling en de toekomst van de bekading, samen bekeken. Gemeenten, provincie, RWS en bewoners hebben in 2018 de visie “Levende Hoenwaard’ opgesteld. In 2019 gaan de overheden besluiten wat ze met deze visie gaan doen. Intentie is om de visie uit te werken tot een uitvoeringsplan. Voor het waterschap zal dat vermoedelijk betekenen dat zij slechts een deel van de kering hoeven te versterken en dat het te vernieuwen gemaal toe kan met lagere capaciteit www.vallei-veluwe.nl/toptaken/bij-mij-in-de-buurt/in-voorbereiding/samen-visie/

Voor ons waterschap een andere dan gewoonlijke aanpak. Voor WN een voorbeeld hoe wij willen werken.

Heelsum – Heelsums Beekdal

Het Heelsums beekdal, waarover J.P.Thijsse zich al uitsprak, behoort met het Renkums Beekdal tot het gebied van de Renkumse Poort. Doordat er verschillende eigenaren zijn, is er geen samenhangend beheer mogelijk.

Samenhang ontbreekt

De bovenloop en dus de bron van de Heelsumse beek is in bezit van Natuurmonumenten, het vervolg stroomafwaarts van een aantal particulieren en Rijkswaterstaat/Staatsbosbeheer. Er zijn een paar sprengenbeken aangetakt. Dit bekengebied vormt een natuurlijke verbinding tussen Veluwemassief en Rijndal en maakt deel uit van het Gelders Natuur Netwerk. De benedenstroomse waterkwaliteit is volgens de Kaderrichtlijn Water te kwalificeren als slecht. De toegankelijkheid is beperkt.

Reactiveren

Project de Renkumse Poort is gericht op het reactiveren van deze verbindingsfunctie tussen de rand van de Veluwe en de uiterwaarden van Renkum en Doorwerth. Dat moet gerealiseerd worden door het wegnemen van de politieke en planologische hindernissen die deze verbindingsfunctie belemmeren. Een van de plannen is een pad langs de Heelsumse beek van bron tot monding.

Waterschap actief met waterbewustzijn

Het Waterschap Vallei en Veluwe houdt zich in samenwerking met vrijwilligers bezig met onderhoud van de bovenloop van de beek en aangetakte sprengenbeken. Dat verbetert de waterkwaliteit en komt ook de soortenrijkdom ten goede. Dat vinden we belangrijk.

Water Natuurlijk vindt dat herstel van dit bekenstelsel een belangrijke rol kan vervullen bij het waterbewustzijn van burgers. Ook om die reden zou het waterschap nog meer dan voorheen mogen investeren in herstel en onderhoud hiervan.

 

Leusden – Hermeandering Modderbeek

Water Natuurlijk wil wateroverlast voorkomen door water langer vast te houden en tijdelijk te bergen in gebieden die we speciaal daarvoor inrichten. Water vasthouden en tijdelijk bergen heeft ook een ander voordeel: in perioden van langdurige droogte hebben we een grotere waterbuffer achter de hand.

Meer waterberging in natuurlijke Modderbeek

Waterschap Vallei en Veluwe heeft de Modderbeek tussen Leusden en Achterveld opnieuw ingericht. Hierdoor ontstaat meer stroming en variatie van stroming in de beek. Er is langs de beek ruimte gemaakt om water vast te houden als er teveel neerslag valt. De ruimte langs de Modderbeek wordt bij hevige regenval als waterberging gebruikt. Deze 40 meter brede beekzone kon worden aangelegd nadat een aaneengesloten strook grond van 20 hectare beschikbaar kwam. Dat gebeurde na een vrijwillige kavelruil met medewerking van veel grondeigenaren.

De Modderbeek is over een lengte van 5.700 meter smaller en minder diep gemaakt. Er zijn bochten aangelegd en stuwen zijn verwijderd. De invloed van de natuur op de Modderbeek wordt door de maatregelen groter. Dat is gunstig voor waterdieren en –planten omdat voor hen een aantrekkelijker leefgebied ontstaat. Hiermee wordt voldaan aan de gestelde doelen van de provincie Utrecht die de Modderbeek aanwees als natte ecologische verbindingszone.

Hermeandering

Op de zuidkant van deze zone ontwikkelt zich bos. Deze begroeiing zorgt ervoor dat de zon minder op het beekwater schijnt. Dit heeft een gunstig effect op de waterkwaliteit en gaat plantengroei in de beek tegen. De maatregelen hebben geen nadelige gevolgen voor agrarische percelen omdat de grondwaterstand niet verandert. Ook het vermogen om water uit de Modderbeek naar het Valleikanaal af te voeren, verandert niet.

De nieuwe loop is deels gebaseerd op de stroom van de Modderbeek in 1969, het jaar net voor kanalisatie. De beek mag vrij meanderen in de zone van 40m breed.

Van het werk dat einde 2016 gereed is gekomen, is ook een mooie video te zien. De dronebeelden tonen hoe de Modderbeek er in het voorjaar van 2017 uitzag. De Modderbeek is ook vanaf de grond te bewonderen. Er liggen namelijk meerdere Klompenpaden langs de Modderbeek, met verbindingen naar het bestaande Snorrenhoefpad, de nieuwe wijk Groot Agteveld en het nieuwe knooperf Hoog Achterveld. Deze klompenpaden worden gerealiseerd door Landschap Erfgoed Utrecht en Landschapsbeheer Gelderland. Waterschap Vallei en Veluwe en gebiedscoörperatie O-gen ondersteunen hierbij.

De opnieuw ingerichte Modderbeek – still uit de video

Leusden – Waterberging De Schammer

Even ten oosten van Amersfoort heeft het waterschap ene waterbergingsgebied aangelegd; de Schammer. Dit waterbergingsgebied zorgt ervoor dat bij piekafvoeren van de Barneveldse Beek de stad Amersfoort droge voeten houdt. Het is tegelijk een prachtig natuur- en recreatiegebied geworden. Werk met werk maken; dat is het motto van Water Natuurlijk.

Prachtig natuurgebied vlak bij de stad

Bloemrijke hooilanden, wuivende rietlanden, bruisende beken en zompige moeraslanden: zo zag de hele Gelderse Vallei er ooit uit. In De Schammer en Bloeidaal vindt u dit oude landschap weer terug. In 2011 en 2007 zijn de weilanden en akkers heringericht en sindsdien ontwikkelt de ruige natuur zich er snel. Bloeidaal en De Schammer kleuren in het voorjaar en in de zomer blauw, paars en geel. Op de graslanden groeien orchideeën, blauwe knoop en Spaanse ruiter. In de poelen groeit moerasvergeet-mij-nietje, pijlkruid en bitterzoet.

Waterberging voor Amersfoort

Bij hevige regenval mag het gebied onder water komen te staan, zodat Amersfoort droge voeten houdt. Het natuurgebied Bloeidaal kwam tot stand dankzij een samenwerking tussen de provincie Utrecht, Waterschap Vallei & Eem, Vitens, de gemeente Amersfoort en Utrechts Landschap.

Een deel van De Schammer is bestemd voor recreatie. Hier lopen wandel-, fiets-, en ruiterpaden en er zijn picknickweiden. Het gebied is goed toegankelijk voor rolstoelen, wandelwagens en biedt prima asfalt voor skaters. Het recreatiegebied is in beheer van de gemeente Leusden. Alleen in dit deel van De Schammer zijn honden (aangelijnd) toegestaan.

Al direct na de herinrichting trok het gebied veel vogels aan. Tussen het rietland kunt u de blauwborst, karekiet en rietzanger spotten. De ijsvogel, tureluur en wintertaling komen af op het stilstaande water in de zijarm van de Barneveldse Beek. Vanachter het vogelkijkscherm kunt u de blauwborst, karekiet, lepelaar en hopelijk in de toekomst ook de roerdomp spotten.

Waar voor je geld

Wij vinden dat er in en om de stad plaatsen moeten komen om bij hevige neerslag tijdelijk water op te vangen. Dat is prima te combineren met meer groen in en om de stad. Deze gebieden willen wij zo inrichten dat ze ook bijdragen aan bijvoorbeeld natuur en recreatie. Iedereen moet van water en natuur kunnen genieten. Water is een belangrijk onderdeel van onze woon- en leefomgeving. Water is in Nederland ook belangrijk (cultureel) erfgoed. Waterschappen moeten de eigen gebieden zoveel mogelijk toegankelijk maken voor wandelen, fietsen, varen, schaatsen, vissen en ander recreatief medegebruik

Inwoners van steden en dorpen betalen het grootste deel van de lasten voor het binnendijkse waterbeheer. Maar de meeste investeringen gaan naar agrarisch waterbeheer. We vinden het daarom voor de hand liggen dat onze waterschappen steviger gaan investeren in het waterbeheer in en rond steden en dorpen, zeker met het oog op de klimaatverandering.

Leuvenum – Beekherstel goed voorbeeld voor andere laaglandbeken

Natuurmonumenten en waterschap Vallei & Veluwe werken samen aan het herstel van de Hierdense/ Staverdense/ Leuvenumse Beek (dezelfde beek draagt verschillende namen). Onderzoek van Alterra laat zien dat het beekherstel hier succesvol is geweest. De manier die hier is toegepast verdient zelfs navolging: zandsuppletie kan verantwoord kan worden ingezet als beekherstelmaatregel in andere Nederlandse laaglandbeken. Het is een geschikt middel om de verbinding tussen beek en dal te herstellen in te diep ingesneden of genormaliseerde beektrajecten. Om de aanzanding beheersbaar te maken, moet de maatregel in combinatie met het inbrengen van houtpakketten of andere drempelvormende structuren uitgevoerd worden. Vanuit biodiversiteit is het belangrijk de maatregel altijd kleinschalig toe te passen, zodat de ecologische veerkracht van het systeem niet aangetast wordt en er altijd voldoende bronpopulaties aanwezig blijven om de gesuppleerde trajecten te koloniseren. Meer info in het rapport van Alterra.

Op de website van de Jac. Gazenbeekstichting is te lezen dat Natuurmonumenten al heeft gezien dat op de ondiepe zandbankjes de rivierdonderpad ligt te zonnen en de grindbankjes positief zijn voor parende beekprikken. Benedenstrooms is veel jonge winde (een vissoort) in de beek aanwezig. Dit is overigens nog maar een eerste begin!

Loenen – Herstel van de Grote Waterval

Bij Loenen, even ten zuiden van Apeldoorn, ligt de grootste waterval van Nederland! De Grote Waterval ligt in de Vrijenbergerspreng. Het waterschap heeft de spreng hersteld, om voldoende schoon water naar het Apeldoorns Kanaal te kunnen blijven aanvoeren. Water Natuurlijk vindt dit belangrijk, voor de waterkwaliteit van het kanaal, maar ook vanwege de cultuurhistorie.

Bekijk ook de video

Speciaal gegraven

De Vrijenbergerspreng ontspringt in het bosgebied ten westen van Loenen, iets ten noorden van de Groenendaalseweg. In het deel tot aan de Loenenseweg liggen een paar kleine watervallen. Net na de kruising met deze weg bevindt zich de grote waterval in een paar trappen. Vanaf het parkeerterrein bij deze kruising is zowel wandelend als op de fiets een tocht langs de beek te maken.

De Vrijenbergerspreng is speciaal gegraven om het Apeldoorns Kanaal van water te voorzien. Omdat er nog steeds onvoldoende water was, is in de jaren 1874-1876 de Veldhuizerspreng naar boven verlengd. Hier was een klein natuurlijk beekje zonder afvoer aanwezig. Dit werd vergroot, verdiept en aangesloten op de Veldhuizerspreng. Dit is de Vrijenbergerspreng. Hiermee kreeg het zuidelijk pand van het Apeldoorns Kanaal eindelijk genoeg water.

Noodzakelijk herstel

Bij een lage aanvoer van water stonden deze watervallen soms droog. Hierdoor ontving het Apeldoorns Kanaal te weinig water. Daarom herstelde waterschap Vallei en Veluwe in de periode 2011-2012 de Vrijenbergerspreng. Vanaf de kleine waterval naar de Loenenseweg kreeg de waterbodem een leemlaag. Dat gebeurt om het wegzakken van water naar de ondergrond te voorkomen. Ook het zicht van de beek is ingrijpend veranderd door het kappen van een groot aantal bomen.

In 2014 zijn de (gemetselde) trappen van de grote en van de kleine waterval gerestaureerd.

Waterschap actief met waterbewustzijn

Waterschappen houden zich gelukkig al lang bezig met het behoud en herstel van hun grote cultuurhistorische rijkdom. Dat vinden we belangrijk.

Water Natuurlijk vindt dat cultuurhistorie een belangrijke rol kan vervullen bij het waterbewustzijn van de burger. Ook om die reden zou het waterschap nog meer dan voorheen mogen investeren in herstel en onderhoud van ons historisch erfgoed.

Oosterbeek – Fraai herstel van de Oorsprongbeek

De Oorsprongbeek is de laatste jaren prachtig opgeknapt. Het waterschap heeft daar flink aan bijgedragen. Water Natuurlijk vindt herstel en onderhoud van cultuurhistorie erg belangrijk. Het waterschap mag daar zelfs nog wat meer in investeren.

De Oorsprongbeek

Cultuurhistorisch kleinood

De Bekenstichting zet zich al meer dan 35 jaar in voor het behoud van de sprengenbeken. Een van deze beken is de Oorsprongbeek, even ten westen van Oosterbeek. Het is een bronbeek die later door sprengen is vergroot. De beek ontspringt hoog op de stuwwal en stroomt door een bebost, parkachtig gebied met een verval van 35 meter naar de Neder-Rijn. In de beek bevinden zich een groot aantal stuwtjes, watervallen en vijvers die begin 19e eeuw zijn aangelegd.

Ten westen van de beek stond hier de uitspanning ‘De Oorsprong’, in de 19e eeuw een geliefde plek om wat te drinken. In 1910 werd door tuinarchitect Leonard Sprenger het park ingrijpend veranderd. De loop van de beken veranderde en de uitspanning werd, tot verdriet van de bezoekers, gesloten. Bij het landhuis is in 1930 een zwembad aangelegd. Het is er nog steeds. Het is een bijzonder zwembad, want het wordt gevoed met water uit de beek dat wordt opgewarmd door de zon.

De ‘Benedenste papiermolen op De Oorsprong’ stond er ook al voor 1700. De waterval herinnert aan de vroegere molenplaats.

Beek en kwelzones hersteld

Waterschap Vallei en Veluwe heeft de beken bij Oosterbeek hersteld. Ze zijn schoongemaakt en stromen weer helder. Aan de rijke flora en fauna en de cultuurhistorie is bijzondere aandacht geschonken. De Oorsprongbeek is vanaf het begin via stuwtjes, watervallen en vijvers tot aan de uiterwaarden hersteld. In dit gebied komen veel verschillende planten en dieren voor. Het waterschap is daarmee extra voorzichtig te werk gegaan. Het bos is gesnoeid, de vijvers zijn gebaggerd en de watervallen hersteld. Sommige watervallen moesten verdwijnen om de stroming in het water te houden. Ook de kwelzones, plekken waar het grondwater omhoog komt, kregen een schoonmaakbeurt. Verder zijn de wandelpaden opgeknapt.

Investeringen in cultuurhistorie lonen

Water Natuurlijk staat voor veilig, schoon en mooi water. Daarin verschillen wij niet van andere partijen. Wat ons onderscheidt, is de manier waarop we dit willen bereiken. Wij geven landschap, natuur, cultuurhistorie en recreatie een belangrijke plaats in het waterbeheer.
In het gebied van waterschap Vallei en Veluwe hebben we ook veel watererfgoed. Denk aan de beken en sprengen aan de Veluwezoom, in de Gelderse Vallei, de Grebbelinie. Dat vinden we belangrijk, en daar mag best een schepje bovenop. Een goed voorbeeld vormt het herstel van de Oorsprongbeek.

Oosterbeek – Wateroverlast Weverstraat

Water Natuurlijk is blij dat de gemeente Renkum de Weverstraat opnieuw heeft ingericht. Door het regenwater beter vast te houden in de bodem, voorkomen we wateroverlast bij felle regenbuien.

Bekijk ook de video

 

Waterval

In 2005 en 2010 veranderde de Weverstraat in Oosterbeek in een waterval. Veel kelders van de woningen aan de Weverstraat liepen vol water.

Een van de redenen dat de Weverstraat te kampen had met wateroverlast was het wegprofiel. De rijbaan was bol met goten aan beide kanten van de weg. Het regenwater stroomde naar de zijkant van de weg om daarna via de goten naar beneden afgevoerd te worden. De goten konden bij een grote bui het water niet verwerken.

Steeds heviger buien

We krijgen in de toekomst veel vaker te maken met enorme plensbuien. Om te voorkomen dat die elke keer tot grote overlast leiden heeft de gemeente de weginrichting van de Weverstraat aangepast. Buizen van ongeveer 10 meter leiden het regenwater naar diepere grondlagen met water en grind. Daarin kan het hemelwater makkelijker weglopen. Het gaat om een relatief nieuwe techniek. Die wordt toegepast omdat er in de Weverstraat weinig ruimte is om regenwater te bergen. Tegelijkertijd moet de nieuwe inrichting de uitstraling als winkelgebied te bevorderen en daarmee het ondernemersklimaat een economische impuls te geven.

Wateroverlast tegengaan met meer blauw en groen in steden en dorpen

Water Natuurlijk vindt dat er in de stad plaatsen moeten komen om bij hevige neerslag tijdelijk water op te vangen. Dat is prima te combineren met meer groen in steden en dorpen. De Weverstraat vormde een uitzondering omdat hier weinig ruimte was.

Water vasthouden en tijdelijk bergen heeft ook een ander voordeel: in perioden van langdurige droogte hebben we een grotere waterbuffer achter de hand. Deze maatregelen zijn bovendien te combineren met schaduwrijk groen in de stad, als bron van koelte bij extreme hitte.

Wij vinden ook dat water leidend moet zijn bij ruimtelijke ontwikkelingen: ‘water als ordenend principe’. Daarom vinden wij het belangrijk dat het waterschap vanaf het begin meedenkt over nieuwbouwprojecten en stedelijke herstructurering van bijvoorbeeld gemeenten, ontwikkelaars en bedrijven.

Putten – Vistrap Schuitenbeek

Water Natuurlijk vindt het belangrijk dat vissen ongestoord kunnen trekken. Stuwen werpen barrières op voor vissen. Het is goed dat het waterschap vistrappen aanlegt om geïsoleerde stukken water weer met elkaar te verbinden.

Stuwen zijn ook het resultaat van beekkanalisaties in de jaren ’60. Sindsdien wordt water zo snel mogelijk afgevoerd. Daar moeten we vanaf. We willen wateroverlast benedenstrooms voorkomen door water bovenstrooms langer vast te houden, en tijdelijk te bergen in gebieden die we speciaal daarvoor inrichten. Water vasthouden en tijdelijk bergen heeft ook een ander voordeel: in perioden van langdurige droogte hebben we een grotere waterbuffer achter de hand. Natuurlijke klimaatbuffers zijn daar een heel geschikt middel voor.

Gekanaliseerde beken vormen visbarrière
Een aantal vissoorten zwemt in het voorjaar tegen de stroom in naar hoger gelegen gebied. Daar is het water schoner en dat maakt het voor de vissen prettig om zich voort te planten. In die route omhoog is een stuw een onneembare barrière. Vistrappen, zoals in de Schuitenbeek bij landgoed Oldenaller in Putten (vlakbij Nijkerk), moeten dat probleem verhelpen.

Vistrappen overbruggen stuwen

Om de visstand in de Barneveldse beek bij Achterveld beter op peil te houden, heeft het waterschap Vallei en Veluwe een vistrap aangelegd. Die helpt de vissen om tegen de stroom in te zwemmen, op weg naar hun hoger gelegen paargebieden.

Rijkswaterstaat heeft ongeveer tien jaar geleden bij de monding van de Schuitenbeek een groot project uitgevoerd om een voordelta te creëren met onder meer rietvelden: de Delta Schuitenbeek.

In dezelfde periode is het waterschap begonnen met beekherstel op verschillende locaties in het stroomgebied van de Schuitenbeek/ Veldbeek. Naast het langer vasthouden van water was het doel beekprocessen meer ruimte te geven. Door het vergraven van oevers kan de beek weer makkelijker slingeren. Er kwamen meer natuurlijke overgangszones van natte naar droge biotopen waarvan flora en fauna kan profiteren.

Natuurlijke klimaatbuffers

Vistrappen zijn een nuttige maatregel om vissen de vele stuwen te laten passeren in gekanaliseerde beken.

Maar we moeten nu snel toe naar beken die weer een meer natuurlijk karakter hebben. In meanderende beken zijn geen stuwen meer nodig om het water minder snel te laten afstromen.

We zullen namelijk wel rekening moeten houden met de effecten van klimaatverandering op de economie, de gezondheid, de natuur en de veiligheid. Het gaat daarbij zowel om toenemende wateroverlast, watertekorten en zeespiegelstijging als om hittegolven in de steden. Natuurlijke klimaatbuffers kunnen een grote bijdrage leveren aan een klimaatbestendig Nederland.

Klimaatbuffers zijn gebieden waar natuurlijke processen de ruimte krijgen. Hierdoor groeien ze mee met klimaatverandering en vervullen een rol bij het vasthouden en opvangen van water, het voorkomen van watertekorten, het temperen van hitte en het verminderen van kooldioxide in de atmosfeer. Zo verbeteren ze de leefbaarheid van Nederland.

Renkum – Verdroging Renkums Beekdal

Het is belangrijk om de sponswerking van het Renkums Beekdal te vergroten. Door het water langer vast te houden in natte perioden, blijft er meer water over in tijden van droogte.
Water Natuurlijk vindt dat herstel van het bekenstelsel in het Renkums Beekdal een belangrijke rol kan vervullen bij het waterbewustzijn van burgers. Ook om die reden zou het waterschap nog meer dan voorheen mogen investeren in herstel en onderhoud hiervan.

Bekijk ook de video

 

Te weinig water in de beken

Door drie beken in het Renkums beekdal, gelegen tussen Renkum en de Wageningse Berg, stroomt te weinig water. Deze droge periodes met weinig of helemaal geen water zijn schadelijk voor waterdieren.

Met beter beheer jaarrond water

Het waterschap neemt maatregelen om de Oliemolenbeek, die overgaat in de Kortenburgse Beek, de Halve Radsbeek en de Molenbeek het gehele jaar onder water te houden. Het waterschap wil bereiken dat er meer variatie komt in het water en op de bodem. Dat verbetert de leefomgeving van waterdieren als vlokreeften, libellen en steenvliegen.

Om de drie beken natter te maken gaat het waterschap delen uitbaggeren. Op sommige plekken komt er meer zand op de bodem. Hierdoor kan het water beter stromen.

Op enkele andere, hoger gelegen delen, worden de beken waterdicht gemaakt. Het waterschap legt daarvoor een leemlaag op de bodem, waardoor het water niet meer kan weglekken. In de Kortenburgse Beek komt een meetpunt waarmee het waterschap in de gaten kan houden hoeveel water erdoor stroomt.

Waterschap actief met waterbewustzijn

Het Waterschap Vallei en Veluwe houdt zich in samenwerking met vrijwilligers bezig met onderhoud van de beken in het Renkums Beekdal. Dat verbetert de waterkwaliteit en komt ook de soortenrijkdom ten goede. Dat vinden we belangrijk.
In de toekomst zullen we ook meer structurele maatregelen moeten treffen. Door het water in het hele stroomgebied van de beek langer vast te houden, zijn we beter voorbereid op perioden met veel droogte.

Renswoude – Herstel Lunterse Beek bij Fort Daatselaar

Water Natuurlijk vindt cultuurhistorie belangrijk. We zijn gelukkig niet de enigen. De afgelopen jaren hebben verschillende organisaties hard gewerkt aan het herstel van de resten van de Grebbelinie. Het Werk (Fort) aan de Daatselaar bij Renswoude is er daar een van. Tegelijk heeft het waterschap de Lunterse Beek gedeeltelijk weer een kronkelende loop gegeven. Daardoor blijft het water langer in het gebied, wat belangrijk is in periodes van droogte. Zo zijn we, geïnspireerd op het verleden, beter voorbereid op de toekomst.


Bekijk ook de video

 

De Grebbelinie

Het voorheen cultuurlandschap bij Renswoude is de laatste honderd jaar enorm veranderd. Kleine percelen grasland en akkerland, stukjes heide en kronkelende beken maakten in de jaren zestig plaats voor een grootschaliger landschap met ‘genormaliseerde’ waterafvoerkanalen. De Grebbelinie met de resten van het Werk (Fort) aan de Daatselaar bleef.De Grebbelinie is een waterlinie tussen de Utrechtse Heuvelrug en de Veluwe, die werd aangelegd in de 18e eeuw. Haar bekendheid ontleent ze echter aan de periode 1939-1940 toen de linie onder de naam Valleistelling de hoofdverdediging vormde van het Nederlandse defensieplan. Na de Tweede Wereldoorlog werden de kazematten, tankversperringen en Duitse bunkers bedekt met een laag groen. Meer dan 40 kilometer aan militaire geschiedenis ligt nu verborgen in een mooi en langgerekt natuurgebied langs Valleikanaal en Eem.

Cultuurhistorie als inspiratiebron

In het Grebbelinie Bezoekerscentrum wordt sinds 2017 het verhaal verteld over oorlog en vrede in de Gelderse Vallei en de rol van de Grebbelinie in de landsverdediging. Het centrum ligt in het Fort aan de Buursteeg tussen Veenendaal, Renswoude en Ederveen. Het vormt een fraai startpunt om de gehele linie te ontdekken.

In 2007 is begonnen met het herstel aan Fort Daatselaar. Inmiddels stroomt het water van de Lunterse Beek weer door de grachten rond het fort. Daarmee is de oorspronkelijke situatie hersteld.

Aan de oostzijde heeft het waterschap een deel van de Groeperkade hersteld en nieuwe natuur ontwikkeld. Hierdoor stroomt er weer water door het fort. De Lunterse Beek, die langs de camping loopt, is versmald. Natuurvriendelijke oevers zuiveren het water. Door een omleiding door het fort kunnen vissen zich door de fortgracht stroomopwaarts verplaatsen. Twee terreinen landbouwgrond langs de beek zijn veranderd in een moerasachtig natuurgebied met poelen en watergangen. Dit verbetert de waterkwaliteit en zorgt voor waterberging. Fort Daatselaar is een bijzonder cultuurhistorisch gebied, wat zeker de moeite waard is om eens te gaan kijken!

Waterschap actief met waterbewustzijn

Waterschappen houden zich gelukkig al lang bezig met het behoud en herstel van hun grote cultuurhistorische rijkdom. Denk aan het herstel van beken en sprengen aan de Veluwezoom, in de Gelderse Vallei, of aan de eerdere versterking van de Grebbedijk met respect voor de sporen van de Grebbelinie. Dat vinden we belangrijk.

Water Natuurlijk vindt dat cultuurhistorie een belangrijke rol kan vervullen bij het waterbewustzijn van de burger. Ook om die reden zou het waterschap nog meer dan voorheen mogen investeren in herstel en onderhoud van ons historisch erfgoed.

Rhenen – Achterbergse Hooilanden

Natuur in Binnenveld vergroten in plaats van laten krimpen

Water Natuurlijk steunt de plannen van Mooi Wageningen om een mooi natuurgebied te maken van de Bennekomse Hooilanden. We zijn intussen met hen zeer bezorgd over het plan van de provincie Utrecht om de Achterbergse Hooilanden juist in te krimpen. Dat mag niet gebeuren. We willen dat er een groot aaneengesloten natuurgebied ontstaat op in zowel het Gelderse als het Utrechtse deel van het Binnenveld, met een waterbeheer dat daarop is ingesteld.

Waardevolle resten van een ooit veel groter hooiland

Het Binnenveld is een prachtig open landschap en op een aantal plekken bijzondere natuur. Het is extensief beheerd hooiland; voor de kenners: veenmosrietland, moerasheide, trilveen en nat schraalland. Er komen tal van bedreigde soorten voor, waaronder weidevogels als de grutto.

De afgelopen 40 jaar zijn deze plekken op verschillende manieren bedreigd. Politieke druk via het beleid van de provincies Gelderland en Utrecht heeft tot nu toe gezorgd dat de stukken redelijk zijn beschermd. Maar door het landgebruik rond deze plekken en de te lage waterstand is de kwaliteit achteruitgegaan.

Burgers en boeren uit Wageningen en omgeving werken met de Binnenveldse Hooilanden aan een plan om onderdelen samen te voegen en met een beter waterbeheer een robuust natuurgebied te laten ontstaan. Dat betreft een deel ten oosten van de Grift, op het grondgebied van Wageningen.

Provincie Utrecht wil Achterbergse Hooilanden inkrimpen

Ten westen van de Grift liggen de Achterbergse Hooilanden. Dit gebied is 80 ha groot. Tussen de percelen natuurgebied liggen percelen landbouwgrond. De provincie Utrecht wil nu percelen ruilen, zodat er een aaneengesloten natuurgebied ontstaat waar het waterbeheer meer op de natuur kan worden afgesteld. Maar tegelijkertijd wil de provincie het areaal natuurgebied inkrimpen. Gedeputeerde Staten wil namelijk 13 hectare die vrijkomen bij de grondruil in het gebied uit het Nationaal Natuurnetwerk (NNN) halen en aan melkveehouders overdragen.

Kansen voor de biodiversiteit benutten

De biodiversiteit staat ook in het Binnenveld sterk onder druk. Het is belangrijk dat een groter aaneengesloten natuurgebied ontstaan met een waterpeil en waterkwaliteit dat bij deze natuurwaarden past. Het Binnenveld biedt is een kansrijk gebied voor vele planten en vogels van de rode lijst. Inkrimpen van het natuurgebied betekent achteruitboeren voor natuur en moet worden voorkomen.

Invloed op het waterpeil

De provincie Utrecht moet niet de ruilproblemen van de landbouw doorschuiven naar het Binnenveld. Als gesprekspartner bij de grondruil en gezaghebbend bij de peilbesluiten zou het waterschap Vallei en Veluwe zijn invloed moeten aanwenden om het areaal Achterbergse Hooilanden alsnog te behouden. Dit is een politieke opgave. Een stevig natuurvriendelijke Algemeen Bestuur helpt daarbij.

Rhenen – Grebbelinie Hoornwerk

Water Natuurlijk vindt cultuurhistorie belangrijk. Bij de komende versterking van de Grebbedijk speelt dat bijvoorbeeld een rol bij het Hoornwerk dat onderdeel is van de Grebbelinie. Niet alleen het ontzien van de historische waarden van de Grebbelinie is een belangrijk aandachtspunt; cultuurhistorie is ook een rijke inspiratiebron voor de versterkte dijk.

De Grebbelinie

De Grebbelinie is een waterlinie tussen de Utrechtse Heuvelrug en de Veluwe, die werd aangelegd in de 18e eeuw. Haar bekendheid ontleent ze echter aan de periode 1939-1940 toen de linie onder de naam Valleistelling de hoofdverdediging vormde van het Nederlandse defensieplan. Na de Tweede Wereldoorlog werden de kazematten, tankversperringen en Duitse bunkers bedekt met een laag groen. Meer dan 40 kilometer aan militaire geschiedenis ligt nu verborgen in een mooi en langgerekt natuurgebied langs Valleikanaal en Eem.

Hersteld verleden

In het Grebbelinie Bezoekerscentrum wordt sinds 2017 het verhaal verteld over oorlog en vrede in de Gelderse Vallei en de rol van de Grebbelinie in de landsverdediging. Het centrum ligt in het Fort aan de Buursteeg tussen Veenendaal, Renswoude en Ederveen. Het vormt een fraai startpunt om de gehele linie te ontdekken.

Een ontbrekend deel van de Lambalger keerkade is 2005 teruggebracht in de oude staat. Twee jaar later kon het Toeristisch Overstap Punt (TOP) worden geopend. Het terrein werd voorzien van rustplekken, een kanosteiger, picknicktafels, voetbalveldje en infopaneel.

In 2007 is begonnen met het herstel aan Fort Daatselaar. Inmiddels stroomt het water van de Lunterse Beek weer door de grachten rond het fort. Daarmee is de oorspronkelijke situatie hersteld.

In december 2014 zijn de werkzaamheden aan het Hoornwerk aan de Grebbe van start gegaan. Het verdedigingswerk speelde een prominente rol in de Grebbelinie en het gebied rond de sluis werd door de provincie Utrecht aangemerkt als ‘sleutel tot de linie‘.

Versterking waterveiligheid en historie

Bij het Hoornwerk aan de Grebbe is de zogeheten ‘enveloppe’ nog niet aangepakt. We kunnen de versterking van de Grebbedijk aangrijpen om werk met werk te maken: een veiliger Vallei mét versterking van de cultuurhistorie.

Waterschap actief met waterbewustzijn

Waterschappen houden zich gelukkig al lang bezig met het behoud en herstel van hun grote cultuurhistorische rijkdom. Denk aan het herstel van beken en sprengen aan de Veluwezoom, in de Gelderse Vallei, of aan de eerdere versterking van de Grebbedijk met respect voor de sporen van de Grebbelinie. Dat vinden we belangrijk.

Water Natuurlijk vindt dat cultuurhistorie een belangrijke rol kan vervullen bij het waterbewustzijn van de burger. Ook om die reden zou het waterschap nog meer dan voorheen mogen investeren in herstel en onderhoud van ons historisch erfgoed.

Soest – Verdroging Soesterveen aangepakt

Het waterschap en Natuurmonumenten zijn druk bezig geweest om de verdroging van het Soesterveen aan te pakken. Te diepe ontwatering voor de landbouw leidt ertoe dat natuurgebieden droog komen te staan. Water Natuurlijk vindt het belangrijk dat het waterschap deze verdroging voortvarend blijft aanpakken.

Verdroging

Het Soesterveen was ooit een uitgestrekt veengebied. Door verdroging in de regio verdwijnt dit stukje oerlandschap in Soest langzaam, maar zeker. De grond wordt te droog voor ontwikkeling van hoogveen, dat vooral regen- en grondwater nodig heeft. In het natuurgebied van natte heide met hoogveenbulten leven zeldzame veenmossen, planten en bijzondere diersoorten. Zoals de kleine zonnedauw, snavelbies, veenmos, de levendbarende hagedis en de ringslang.

Losse natuurgebiedjes aan elkaar geknoopt

Natuurmonumenten is in 2018 begonnen met het vergroten en vernatten van dit gebied, want anders verdwijnt het. De twee losse gebiedjes van Natuurmonumenten langs de Wieksloterweg en de Boerenstreek, waar heide en veenmos bloeien en hoogveenvorming plaatsvindt, worden aan elkaar geknoopt. Boomopslag wordt verwijderd en de voedselrijke bovenlaag van de weilanden wordt weggehaald om een arme voedingsbodem te krijgen.

De hoogveenrestanten zijn in 1927 aangekocht door Natuurmonumenten. Uit onderzoek in 2010 bleek dat er ook onder de tussenliggende graslandgebieden een veenbodem ligt. Tot dan toe werd verondersteld dat het gehele veenpakket in het gebied zou zijn afgegraven.

Dat vastknopen van natuurgebieden is mogelijk geworden omdat de tussenliggende weilanden zijn opgekocht. Die worden ook ingericht als natte gebieden waar deze planten moeten gaan groeien. Daardoor ontstaat ook een milieu dat interessant is voor zeldzame planten als kleine zonnedauw, veenpluis, snavelbies en kleinste egelskop. Daarmee wordt het Soesterveen uitgebreid van 6 naar 13 hectare, tussen woonwijk Overhees en de bosrand langs de Wieksloterweg.

In 2017 trof Waterschap Vallei en Veluwe al voorbereidingen op het herstel van Soesterveen. In de sloot langs de Boerenstreek werden stuwen aangelegd. In de sloot langs de Wieksloterweg kwam een duiker. Hiermee wordt het grond- en regenwater straks vastgehouden in het natuurgebied. Zonder dat de direct aanwonenden of de omgeving hiervan hinder heeft.

Te diepe ontwatering aanpakken

Nederland is steeds dieper ontwaterd voor de landbouw. Dat heeft geleid tot verdroging van onze natuur. We vinden het belangrijk dat de waterschappen verder gaan met het bestrijden van de verdroging van onze natuurgebieden.

Veenendaal – Meer stroming in de Brouwersgracht

De nieuw aangelegde Brouwersgracht is prachtig aangelegd, en vormt een verrijking voor Veenendaal. Jammer genoeg heeft een deel van de Brouwersgracht door een teveel aan meststoffen en te weinig stroming ’s zomers last van blauwalgen. Als de bouwwerkzaamheden in het gebied in 2020 klaar zijn, hoopt de gemeente dat er meer stroming in de gracht komt. Water Natuurlijk vindt dat de gemeente beter in een keer een stromende en gezonde gracht had kunnen aanleggen. Een goede waterkwaliteit is wel zo prettig voor de bewoners van Veenendaal en voor de ondernemers langs de gracht.

 

Bouwwerkzaamheden

De Brouwersgracht is een kunstmatige stadsgracht die sinds enkele jaren door het centrum van Veenendaal loopt en waarvan het middelste deel nog gegraven moet worden. De waterloop kreeg vorig jaar nationale bekendheid vanwege de door bewoner Hans van Manen uitgezette goudvissen die op last van de overheid uit de gracht gehaald moesten worden.

Op dit moment is de Brouwersgracht nog niet helemaal klaar. Wanneer de bouwwerkzaamheden in het gebied klaar zijn, komt er meer stroming komt in de Brouwersgracht. De gemeente hoopt dat er dan geen blauwalgenplagen meer gaat komen.

Gezond stedelijk watersysteem

Water Natuurlijk vindt het belangrijk dat er voor waterberging meer ruimte komt voor water in de stad. Dat moet wel helder en stromend water zijn. We vinden dat gemeente en waterschap moeten samenwerken aan een gezond watersysteem in de stad. Meer water in de stad is heel belangrijk, maar dan liefst wel gelijk stromend en gezond!

Veenendaal – Met aquathermie blauwalgen bestrijden in de surfvijver?

Blauwalgen bestrijden én meer hernieuwbare energie

Water Natuurlijk vindt sowieso dat aquathermie (warmte winnen uit water) veel meer kan worden toegepast. Het is een heel geschikte manier om woningen van het gas los te maken. Bij de surfvijver kan het mes zelfs aan twee kanten snijden, als ’s zomers warmte winnen de groei van blauwalgen kan voorkomen.

Blauwalgen met warm weer

De Surfvijver in Veenendaal heeft regelmatig last van blauwalg. Deze plaagalg ontstaat bij warm weer in stilstaand water met veel meststoffen. Dat betekent dat de bewoners van Veenendaal dan niet in de vijver kunnen zwemmen. Ook evenementen zoals de triathlon van Veenendaal kunnen daar last van hebben.

Noodmaatregelen

Tijdens evenementen past de gemeente noodmaatregelen toe. De brandweer pompt dan bijvoorbeeld vers water in de vijver. Maar dat blijft symptoombestrijding, die buiten de evenementen geen oplossing van het probleem biedt.

Structurele aanpak

Met een meer structurele aanpak kunnen de blauwalgen echt worden bestreden. Het zou het beste zijn, als er niet zoveel meststoffen in het water zouden zitten. Maar het landbouw-milieudossier is erg taai, en bovendien is in de loop van de tijd veel fosfaat opgehoopt in de bodem. Dat spoelt langzaam uit.

Een andere optie zou kunnen zijn om de watertemperatuur in de zomer niet te veel te laten stijgen. Wellicht kan aquathermie uitkomst bieden. Daarbij wordt warmte uit het oppervlaktewater gewonnen om huizen mee te verwarmen. De warmte die ’s zomers wordt gewonnen, kan worden opgeslagen om ’s winters te gebruiken.

Maatregel die meer doelen dient

Wij vinden dat een maatregel meerdere doelen moet dienen als het kan. Ook vinden we het belangrijk dat ons waterschap blijft werken aan innovaties.

Het waterschap kan met de gemeente samenwerken aan deze mogelijke oplossing voor het probleem van de blauwalgen die tegelijkertijd de energietransitie vooruit helpt.

Wageningen – Aquathermie Stadsgracht

Thermische energie (warmte winnen) uit oppervlaktewater (TEO) kan voorzien in circa 40 procent van de totale warmtevraag van de gebouwde omgeving. Woon-en zorgcentrum Torckdael in Wageningen is een goed voorbeeld van aquathermie, en maakt gebruik van het water in de stadsgracht.

Water Natuurlijk vindt dat het waterschap niet alleen positief zou moeten staan tegenover aanvragen voor aquathermie (onder de voorwaarde dat dit geen negatieve ecologische effecten oplevert), maar ook actief gemeenten en ontwikkelaars kan stimuleren om van de mogelijkheden voor aquathermie gebruik te maken.

Warmte en koude uit oppervlaktewater

Nederland staat voor de grote uitdaging om in 2050 een warmtevoorziening te hebben waarin we geen aardgas gebruiken en die geen CO2-uitstoot heeft. Om hier invulling aan te geven zijn de laatste jaren diverse technieken beschikbaar gekomen.

Eén van de opties die tot op heden nog maar beperkt aandacht heeft gekregen is aquathermie. Energie uit oppervlaktewater (EOW) – ook wel bekend onder de termen Thermische Energie uit Oppervlaktewater (TEO) en aquathermie – benut de thermische energie die zich in water bevindt. Installaties onttrekken en zuiveren het water, waarna de warmte en koude die zich in de ondiepe en diepere lagen van het water bevinden aan het water worden onttrokken. De warmte die de EOW-installaties winnen, wordt vervolgens ingezet om gebouwen of woningen te verwarmen. De koude uit het oppervlaktewater leent zich ook goed voor het koelen van ruimtes. De installaties die voor EOW worden gebruikt, zijn relatief eenvoudig; zij winnen de warmte en koude uit het oppervlaktewater met behulp van onder andere pompen, filters en een warmtewisselaar. De meeste EOW-systemen worden gecombineerd met warmte-koudeopslagsystemen (WKO-installaties).

Aquathermie werkt al in Wageningen

De Woningstichting in Wageningen liet een innovatief energiesysteem ontwikkelen dat zomers warmte uit de stadsgracht haalt en opslaat. ’s Winters wordt deze warmte gebruikt om Woon-en zorgcentrum Torckdael te verwarmen. De innovatieve combinatie zorgt voor een flinke besparing op investeringskosten en geeft het verwarmingssysteem een 25 procent beter rendement dan traditionele warmtepompsystemen. Torckdael bespaart zo jaarlijks ongeveer 119.000 m³ aardgasequivalenten wat leidt tot een jaarlijkse emissiereductie van 205 ton CO2 en 270 kg NOx.

Naar een grootschaliger toepassing

Energiewinning uit oppervlaktewater is nog geen wijdverspreid toegepaste bron van duurzame energie, maar in Nederland zijn al wel een aantal projecten met EOW gerealiseerd. Naast het feit dat veel installateurs, maar ook ontwikkelaars en gebouweigenaren, nog niet goed bekend zijn met het fenomeen EOW, is er nog een aantal andere factoren dat wijdverbreide toepassing van EOW-installaties in de weg staat. Zo moet de energiewinning uit oppervlaktewater voor grootschalige toepassing laagdrempeliger worden, zodat het voor kleinere partijen gemakkelijker is om een EOW-systeem aan te bieden. Daarvoor is standaardisatie nodig. De EOW-projecten die tot nu toe zijn uitgevoerd zijn allemaal maatwerk, waardoor het bij kleine projecten toch erg duur wordt.

Standpunt van Water Natuurlijk

Thermische energie uit oppervlaktewater (TEO) kan voorzien in circa 40 procent van de totale warmtevraag van de gebouwde omgeving. De totale potentie van aquathermie (nu nog niet economisch rendabel) ismeer dan 50 procent. Daarmee biedt energie uit oppervlaktewater veel meer mogelijkheden dan tot nu toe werd aangenomen. Dat blijkt uit onderzoek van adviesbureau CE Delft en onderzoekinstituut Deltares.

In het gebied van de waterschappen Vallei en Veluwe, Rijn en IJssel en Rivierenland lijken vooral de grotere plaatsen langs de grote rivieren en in de Gelderse Vallei kansrijk voor thermische energie uit oppervlaktewater. Water Natuurlijk vindt daarom dat het waterschap niet alleen positief zou moeten staan tegenover aanvragen voor aquathermie (onder de voorwaarde dat dit geen negatieve ecologische effecten oplevert), maar ook actief gemeenten en ontwikkelaars kan stimuleren om van de mogelijkheden voor aquathermie gebruik te maken.


Kansen voor thermische energie uit oppervlaktewater
Bron: CE Delft & Deltares

Wageningen – Herstel Stadsgracht

Water Natuurlijk steunt van harte alle lokale initiatieven om water in steden en dorpen meer ruimte te geven. Het herstel van de Wageningse stadsgracht is daar een goed voorbeeld van. Bewoners en ondernemers werken daar samen aan. Met de klimaatverandering wordt het steeds belangrijker dat het watersysteem ook in steden en dorpen op orde is. Dat maakt het noodzakelijk dat het waterschap veel meer dan tot dusverre investeert in water in bebouwd gebied.

Beleefbare en vitale stadsgracht

In de jaren zestig is een klein deel van de Wageningse stadsgracht gedempt. Herstel van de gracht maakt Wageningen bij de entree van het winkelgebied weer als vestingstad zichtbaar. Dat is een kwaliteitsverbetering en  goed voor de inwoners van Wageningen en voor de ondernemers van de stad. Bovendien verbetert zo, door de mogelijkheid voor doorstroming, de waterkwaliteit van de stadsgracht. Wageningen kan het karakter van zijn stadsgracht ook actief versterken  door de hele gracht bewandelbaar en bevaarbaar  te maken.

Stadsgracht als inspiratiebron

Bewoners en ondernemers in Wageningen willen het gedempte deel van de stadsgracht weer herstellen, en meer in algemene zin het vestingstadkarakter versterken.

Het Platform Stadsgracht Wageningen heeft ook een Schetsboek Stadsgracht opgesteld. Wanneer de gemeente, het waterschap of andere partijen maatregelen willen treffen langs de stadsgracht, kunnen ze zich door het schetsboek laten inspireren over de manier waarop die het best ingepast kunnen worden. Dat is bijvoorbeeld het geval, nu gemeente en waterschap maatregelen gaan treffen om de waterkwaliteit van de stadsgracht verder te verbeteren, en willen gaan zorgen dat er ook in droge zomers voldoende wateraanvoer naar de stadsgracht is.

Gemeente, waterschap en provincie staan positief tegenover herstel van de stadsgracht. De gemeente heeft in 2018 het initiatief genomen om de planvorming voor het gebied weer los te trekken. Het waterschap staat gelukkig positief tegenover investeringen in de verbetering van het watersysteem. Samen met bijdragen van de gemeente en de provincie moet het lukken om de stadsgracht te herstellen.

Samenwerken

Water Natuurlijk steunt dit bewonersinitiatief, dat prima aansluit op de investeringsplannen van het waterschap in stedelijk water. Met de klimaatverandering wordt het steeds belangrijker dat het watersysteem ook in steden en dorpen op orde is. Dat helpt bij het beperken van wateroverlast tijdens tropische stortbuien.

Stedelijk water maakt de woonomgeving aantrekkelijk. Water Natuurlijk werkt samen met bewoners en andere partijen. Daarom helpen wij graag bewoners die het water willen gebruiken om ervan te genieten. Bijvoorbeeld met voorzieningen voor oeverrecreatie, visstekken en doorgaande kano- en schaatsroutes. Met dit soort projecten in de woonomgeving, kan het waterschap inwoners actief betrekken bij het waterbeheer. Inwoners kunnen meedenken over plannen en helpen met de uitvoering.

Wageningen – Plastic soup te lijf

Van de miljoenen flesjes en blikjes die jaarlijks over de toonbank gaan, belandt nog altijd een aanzienlijk deel naast de vuilbak. Plastic flesjes en blikjes zijn op dit moment verantwoordelijk voor zo’n 40 procent van het zwerfafval. Veel zwerfafval dat niet wordt opgeruimd, belandt via wind en water in de zee waar het onderdeel wordt van de plastic soep, de drijvende vuilnisbelten in de oceanen. Opruimbrigades zoals Wageningen Schoon en de Rijnjutters halen heel wat van dit afval weg. Maar behalve natuurlijk een mentaliteitsverandering – het afval kan men ook zelf opruimen of bij zich houden – is er meer nodig. Statiegeld op wegwerpverpakkingen is het minste. We moeten nu ook snel toe naar een circulaire economie, waarin geen ruimte meer is voor verspilling van grondstoffen en energie.

Belastingbetaler draait op voor eindeloze afvalstromen

Veel afval komt ook in onze rivieren, beken en sloten terecht. Dat is goed te zien aan de strook zwerfafval die tevoorschijn komt, als na hoog water de waterstand in de rivieren weer zakt.

Meer dan drie op de vier Nederlanders en Belgen stoort zich mateloos aan vervuilde straten en blikjes en flesjes in de natuur. Het ziet er vies uit én het veroorzaakt dierenleed. Koeien en andere landdieren worden ziek of sterven als stukjes blik en plastic in hun voedsel terecht komen.

. In onze rivieren en de zee brengt het zwerfafval op grote schaal schade toe aan vissen, vogels en andere dieren, die het in hun maag krijgen, erin verstrikt raken of er in stikken.

De totale kosten van het zwerfvuilbeleid in Nederland liggen op circa 250 miljoen euro per jaar (15,10 euro jaarlijks per inwoner).

Lokale overheden proberen hun grondgebied netjes te houden maar kijken aan tegen een torenhoge factuur voor het opruimen van zwerfvuil, dat voor 40 procent uit drankverpakkingen bestaat. De kosten worden uiteindelijk opgehaald bij alle belastingbetalers via de jaarlijkse gemeentebelasting. Studies tonen aan dat statiegeld voor Nederlandse gemeenten jaarlijks een besparing tot 80 miljoen euro op kunnen leveren.

Opruimacties

In het weekend van 13 oktober hebben bijna 300 vrijwilligers in gemeenten Duiven, Westervoort, Wageningen, Renkum, Neder-Betuwe, Utrechtse Heuvelrug en Lingewaard de oevers van de Rijn schoongemaakt. Deze Rijnjutters haalden gezamenlijk ruim 1.500 kilo afval op. De juttersacties vormen de start van het riviernetwerk Schone Rijn.

De Rijnjutters zijn met name afkomstig van lokale sport-, en vrijetijdsverenigingen. Door acties als deze hopen onder meer IVN Natuureducatie, Rijkswaterstaat en provincie Gelderland meer mensen te betrekken bij en bewust te maken van het probleem rondom zwerfafval.

Binnen het project ‘Schone Rijn’ zijn niet alleen vrijwillige opruimers actief, maar ook ‘rivierafvalonderzoekers’. Zij onderzoeken 4 jaar lang de samenstelling van het zwerfafval langs de Nederlandse rivieren. Met deze informatie is het onder meer mogelijk om afvalbronnen te traceren en met betrokken bedrijven, lokale partijen en overheden naar oplossingen te zoeken. Hoe ook andere riviernetwerken het hoofd bieden aan de plastic soep is te lezen in de folder ‘Schoon Schip Maken‘.

Van wegwerkverpakkingen naar statiegeld

Wanneer plastic soup ter sprake komt zijn ‘recycling’ en ‘circulaire economie’ de meest gangbare trefwoorden. Maar we móeten nog veel slimmer zijn. Natuurlijk moet het weggooigdrag worden veranderd en ontmoedigd. Maar ook het huidige economisch systeem op basis van marktwerking moet in zoverre veranderen dat in de toekomst gebruik wordt gemaakt  meer duurzame modellen met dito producten en een lange levensduur. We moeten eerst al die onnodige of zelfs onzinnige plastic stromen verminderen of – liever nog – terugbrengen tot nul. De Statiegeldalliantie vraagt aan de Nederlandse regering om het statiegeldsysteem in 2018 uit te breiden tot blikjes en alle grote én kleine PET-flessen in Nederland.

Al meer dan 570 Vlaamse en Nederlandse organisaties, verenigingen, lokale overheden en bedrijven hebben zich aangesloten bij de Statiegeldalliantie. We hebben bereikt waterschap Vallei en Veluwe, net als bijvoorbeeld waterschap Rijn en IJssel en waterschap Rivierenland daar ook bij zitten!

Als Water Natuurlijk blijven we het jammer vinden dat dit niet door de Unie van Waterschappen is opgepakt, dat had het ons inziens nog sterker gemaakt!

Naar een circulaire economie

Wij willen het water en de omgeving mooi, schoon en gezond houden. Verontreiniging willen we voorkomen en aanpakken bij de bron. Wat er niet in komt, hoeft er ook niet uitgehaald te worden. Een afvalvrije samenleving begint bij minder en duurzamere verpakkingen – en hergebruik van afval. Ook het afvalwater van huishoudens en bedrijven, dat wij zuiveren in de waterzuiveringen, is een bron van waardevolle grondstoffen en energie. Steeds meer stoffen kunnen waterschappen eruit halen en hergebruiken. Op deze manier bouwen we samen aan een circulaire economie.

Wageningen – Versterking Grebbedijk

Dat de Grebbedijk bij Wageningen moet worden versterkt, wordt algemeen geaccepteerd. Maar wat is de beste manier om dat te doen? Dat is nog volop in onderzoek en discussie. De wensen voor de Wageningse uiterwaarden vanuit watersport- en natuurorganisaties lopen nog uiteen. Water Natuurlijk vindt dat we de koek groter moeten maken.

Bekijk ook de video

 

Geen bedreiging maar kans

Versterking van de Grebbedijk vormt geen bedreiging, maar is volgens Water Natuurlijk bij uitstek een project dat voor alle belangen kansen oplevert. Veel Wageningers zien de dijk en de uiterwaarden als hun achtertuin. Geen wonder dus, dat er veel mensen meedenken over hoe de dijk het best kan worden versterkt, en hoe je dat mooi kunt combineren met andere opgaven.

De waterveiligheid staat uiteraard niet ter discussie. Wel wil Water Natuurlijk tegelijkertijd ook de veiligheid óp het water (vaarverkeer, recreatie) verbeteren én de natuur langs de Rijn en in de uiterwaarden versterken. De beschikbare ruimte is weliswaar beperkt, maar meervoudig land- en watergebruik biedt kansen voor het combineren van álle belangen. Dat vergt een open vizier in het proces.
Water Natuurlijk streeft daarbij naar een circulaire aanpak, zoals het winnen van klei in het plangebied en directe omgeving. Werk met werk maken is (kosten)efficiënt!

Samen een grotere koek delen

Water Natuurlijk is van mening dat creativiteit hier de beste voorwaarde is voor succes. Alleen als álle belanghebbenden meedenken en -bewegen, ontstaat een win-win-situatie.  Zo zal bijvoorbeeld de mogelijke verplaatsing van Bruil uit de ‘driehoek’ bij de haven een kostbaar verhaal worden, maar tegelijkertijd de beste kansen bieden voor de uiteenlopende gewenste vormen van land- en watergebruik en natuur. We streven naar een pragmatische aanpak met een luisterend oor naar alle belanghebbenden en hun bereidheid om de benodigde middelen hiervoor samen op te brengen.  De zgn. NUON-gelden van de provincie Gelderland kunnen hier mooi van pas komen.

Nóg meer mogelijkheden komen in beeld als we het projectgebied in omvang vergroten. Dat kan door er ook de zuidoever van de Rijn (Maneswaard) en de noordoever bij de Renkumse Beek bij te betrekken. Want juist daar is natuurontwikkeling heel kansrijk, en kunnen de doelen van Natura-2000 (die overigens voor alle Rijntakken gelden) optimaal uit de verf komen. Ook het hoornwerk bij de Grebbe – van historisch belang – kan worden meegenomen.
Kortom: als we de dijkversterking echt integraal aanpakken en de koek groter maken, maken we er samen iets moois van!

Wapenveld – Hoogwatergeul Veessen-Wapenveld

De aanleg van de hoogwatergeul Veessen-Wapenveld vroeg veel van de bewoners. Water Natuurlijk vindt het van groot belang dat watermaatregelen niet geïsoleerd worden bekeken, maar ook bijdragen aan andere doelen, zoals natuur, recreatie en landschap.

Deltawerk in de IJssel

Op donderdag 23 februari 2017 is de hoogwatergeul Veessen-Wapenveld officieel in gebruik genomen. Er waren zo’n tweehonderd genodigden, waaronder bestuurders, bewoners, agrariërs en schoolkinderen. Tijdens de openingshandeling voerde de Stichting IJsselhoeven een acte op van de bijzondere theatervoorstelling ‘De Groene Rivier’.

De hoogwatergeul is een belangrijk onderdeel van het landelijke project Ruimte voor de rivier.  Bij extreem hoog water zal de hoogwatergeul met de IJssel mee gaan stromen.  Hierdoor kan het waterpeil in de IJssel met maar liefst 71 cm zakken. Dat is 35 kilometer stroomopwaarts nog merkbaar; tot aan Zutphen heeft de waterstandsdaling effect.

Bij de aanleg van de hoogwatergeul is een groot beroep is gedaan op de veerkracht van bewoners. Voor de veiligheid van mensen elders langs de rivier moesten zij inschikken. Minister Schulz sprak dan ook zeer terecht haar waardering en dank uit voor die veerkracht en betrokkenheid.

Watermaatregelen laten bijdragen aan natuur, recreatie, landschap

Als Water Natuurlijk willen we het waterbeheer altijd breed aanpakken: meerdere belangen dienen, inspelen op de toekomst en zoeken naar innovaties. Dat doen we samen met bewoners, grondgebruikers, ondernemers, gemeenten en provincies.

Water Natuurlijk vindt het ook heel belangrijk dat maatregelen voor het waterbeheer bijdragen aan natuur, recreatie, sportvisserij, landschap en cultuurhistorie. Westelijk van de hoogwatergeul is er dan ook een landschapszone gekomen, een strook waar ruimte is voor natuur en recreatie. Tussen de Westdijk en de Grote Wetering ontstaat een nieuw natuurgebied. Het fietspadennetwerk wordt uitgebreid, er komt een kanoroute en er is in de nieuwe uiterwaard een wandelpad gepland.


Met Frans ter Maten levert Water Natuurlijk de heemraad voor waterveiligheid

Woudenberg – Medicijnresten uit rioolwater halen

Rioolwaterzuiveringen waarvan medicijnresten grote invloed hebben op de kwaliteit van het oppervlaktewater liggen helaas ook in het gebied van waterschap Vallei en Veluwe; bijvoorbeeld bij Bennekom en Woudenberg.

Water Natuurlijk wil voorkomen dat medicijnresten en hormonen in het water terecht komen. Praktijkproeven hebben voldoende aangetoond dat het mogelijk is om geneesmiddelen te verwijderen uit het effluent van rioolwaterzuiveringsinstallaties. Bij de rioolwaterzuivering in Ede is het waterschap al bezig om medicijnresten te verwijderen. Dat moet dan ook in Bennekom en Woudenberg gaan gebeuren.

Medicijnen vormen waterprobleem

In Nederland worden steeds meer medicijnen gebruikt. De resten daarvan komen in sloten en rivieren terecht. Ze vormen daar een mogelijk probleem voor de ecologische waterkwaliteit en de drinkwaterbereiding.

Daarvoor moeten in de gehele medicijnketen – van productie, gebruik, inzameling en zuivering – stappen worden gezet.

Van rioolwaterzuivering naar grondstoffenfabriek

Niet alleen medicijnresten worden gezuiverd uit het rioolwater, ook wordt een waardevolle grondstof geproduceerd. Hiermee draagt het waterschap bij aan de doelstelling om in 2050 volledig circulair te zijn in Nederland.

Het waterschap bouwt al haar grote rioolwaterzuiveringen om tot energie- grondstof- en waterfabriek, waardoor steeds meer waardevolle grondstoffen worden teruggewonnen. De rioolwaterzuivering in Ede is in 2018 met de winning van actief kool en het zuiveren van medicijnresten een energie-, grondstof- en waterfabriek geworden.

Zuiveringen Bennekom en Woudenberg lozen nog veel medicijnresten

In de landelijke hotspotanalyse van de RWZI’s is in beeld gebracht op welke locaties de waterkwaliteit wordt beïnvloed door geneesmiddelen in gezuiverd afvalwater. Dit rapport van STOWA laat zien dat ongeveer vijftig procent van de totale concentratieverhoging bij lozingspunten in het oppervlaktewater veroorzaakt wordt door tien procent van de zuiveringsinstallaties (31 stuks). Twee daarvan liggen helaas ook in het gebied van waterschap Vallei en Veluwe; bij Bennekom en Woudenberg.

 

Rioolwaterzuiveringen waarvan medicijnresten grote invloed hebben op kwaliteit oppervlaktewater

Rioolwater is goed te zuiveren van medicijnresten

Om gericht maatregelen te kunnen nemen en effecten te monitoren, moeten gebruik- en milieuschadelijkheidsgegevens van alle geneesmiddelen openbaar worden.

Praktijkproeven in Nederland, Duitsland en Zwitserland hebben voldoende aangetoond dat het mogelijk is om geneesmiddelen te verwijderen uit het effluent van rioolwaterzuiveringsinstallaties. Dat blijkt uit een onderzoek van Stowa. Bij aanvullende zuivering voor medicijnresten op rioolwaterzuiveringen (RWZI’s) moet een financiële regeling komen.

Medicijnresten in water liefst voorkomen, en vooralsnog verwijderen

Water Natuurlijk wil voorkomen dat medicijnresten en hormonen in het water terecht komen. Daarom zetten wij in op voorlichting en innovatieve methoden voor zuivering of scheiding bij de bron. Maar vooralsnog blijven er veel medicijnen in het water zitten. We moeten daarom medicijnresten uit het rioolwater gaan verwijderen.

Wij gaan voor energieneutrale waterschappen en duurzaam gebruik van grondstoffen. Dat is prima mogelijk, bijvoorbeeld door grondstoffen en warmte terug te winnen uit afvalwater.

Woudenberg – Herstel Geeresteinse Schut


De idyllische maar zwaar vervallen sluismuurtjes aan het Geeresteinse schut. Dit sluisje in de Oude Lunterse Beek (Heiligenberger Beek) bij Woudenberg heeft geen waterhuishoudkundige functie meer. Maar het is wel heel belangrijk geweest in de geschiedenis van het waterbeheer van de Gelderse Vallei.

Het schut

Het Schutpad is een eeuwenoud kerkenpad door Landgoed De Boom. Waarschijnlijk is het rond 1600 ontstaan bij de ontginning van de natte moerasbossen aan de zuidzijde van de Leusbroekerweg. Bij de aanleg van Landgoed De Boom, vanaf 1879, werden aan weerszijden van het pad beuken geplant. Nu vormen die een fraaie beukenlaan.

Het Schutpad is het eerste Klompenpad en is geopend in 2002 door Landschap Erfgoed Utrecht. De naam Schutpad verwijst naar de Geeresteinse Schut, de stuw in de Oude Luntersche Beek waarvan de gemetselde kademuren nog goed te zien zijn. De Oude Luntersche Beek zorgde, voordat het Valleikanaal deze functie overnam, voor de afvoer van het water uit de hele Gelderse Vallei.

Oud sluisje staat te verworden

Het Geeresteinse Schut staat helaas al geruime tijd te verworden. We hopen dat het waterschap zich blijft beijveren om verder verval van dit waterstaatsmonument te voorkomen.

Waterschap actief met waterbewustzijn

Waterschap Vallei en Veluwe is heel wat cultuurhistorisch belangrijke elementen rijk. De website van het waterschap geeft een mooi overzicht van alle historische bouwwerken, dijken en wateren. Daar zijn veel rijks- en gemeentelijke monumenten bij. Vaak zijn ze beeldbepalend in het landschap of in de bebouwde kom.

Het waterschap houdt zich al lang bezig met het behoud en herstel van wat cultuurhistorische waardevol is. Denk aan het herstel van beken en sprengen aan de Veluwezoom en in de Gelderse Vallei, of aan de reconstructie van een stukje van de palendijk langs de Eem.

Water Natuurlijk vindt dat cultuurhistorie een belangrijke rol kan vervullen bij het waterbewustzijn van de burger. Ook om die reden zou het waterschap nog meer dan voorheen mogen investeren in herstel en onderhoud van ons historisch erfgoed.

Woudenberg – Lambalgerkeerkade

De laatste jaren is door verschillende organisaties hard gewerkt aan het herstel van de Grebbelinie. Ook in de toekomst mag dit zonder meer doorgaan.

Water Natuurlijk vindt cultuurhistorie belangrijk. De Lambalgerkeerkade in Woudenberg (vlakbij Scherpenzeel) is een mooi voorbeeld van herstel van de Grebbelinie.

De Grebbelinie

De Grebbelinie is een waterlinie tussen de Utrechtse Heuvelrug en de Veluwe, die werd aangelegd in de 18e eeuw. Haar bekendheid ontleent ze echter aan de periode 1939-1940 toen de linie onder de naam Valleistelling de hoofdverdediging vormde van het Nederlandse defensieplan. Na de Tweede Wereldoorlog werden de kazematten, tankversperringen en Duitse bunkers bedekt met een laag groen. Meer dan 40 kilometer aan militaire geschiedenis ligt nu verborgen in een mooi en langgerekt natuurgebied langs Valleikanaal en Eem.

Hersteld verleden

In het Grebbelinie Bezoekerscentrum wordt sinds 2017 het verhaal verteld over oorlog en vrede in de Gelderse Vallei en de rol van de Grebbelinie in de landsverdediging. Het centrum ligt in het Fort aan de Buursteeg tussen Veenendaal, Renswoude en Ederveen. Het vormt een fraai startpunt om de gehele linie te ontdekken.

Een ontbrekend deel van de Lambalgerkeerkade is 2005 teruggebracht in de oude staat.

Waterschap actief met waterbewustzijn

Waterschappen houden zich gelukkig al lang bezig met het behoud en herstel van hun grote cultuurhistorische rijkdom. Denk aan het herstel van beken en sprengen aan de Veluwezoom, in de Gelderse Vallei, of aan de eerdere versterking van de Grebbedijk met respect voor de sporen van de Grebbelinie. Dat vinden we belangrijk.

Water Natuurlijk vindt dat cultuurhistorie een belangrijke rol kan vervullen bij het waterbewustzijn van de burger. Ook om die reden zou het waterschap nog meer dan voorheen mogen investeren in herstel en onderhoud van ons historisch erfgoed.