Terugblik Webinar Bloemrijke Dijken

18 september 2020


Terugblik op het
webinar Bloemrijke dijken

Wist je dat bloemrijke dijken niet alleen goed zijn voor de biodiversiteit: planten, insecten en allerlei andere kriebelbeestjes, maar ook voor een stevige ‘mat’ op de dijk waardoor het bijdraagt aan waterveiligheid? Reden waarom Water Natuurlijk in de waterschappen Rivierenland, Vallei & Veluwe en Rijn & IJssel de handen ineensloeg voor een coronaproof symposium; een webinar.

Net als de vele soorten bijen die een bloemrijke dijk aantrekt, zaten op 10 september bijna zestig mensen al ‘zoomend’ naar onze gastvrouw Mirte van der Linden te luisteren die met vier prikkelende stellingen de panelleden uitdaagde om te vertellen hoe belangrijk bloemrijke dijken zijn en hoe we ervoor kunnen zorgen dat er bloemrijke dijken komen. Joep Dirkx voedde als chatmaster Mirte met vragen en informatie uit de chats en met de resultaten van de polls. Cyril Liebrand, Peter de Groot, Gerard van Meurs en Hennie Roorda mengden zich vanuit het panel in de discussie. Een mooi gezelschap met decennialange ervaring in biologie, plantkunde, bodemgesteldheid en bestuurlijke knowhow hoe dit in te pakken in goed beleid.

Hennie Roorda heeft als heemraad voor Water Natuurlijk in waterschap Rivierenland een plan ‘biodiversiteit op de dijken’ laten opstellen.

Cyril Liebrand is ecoloog bij EurECO en als onderzoeker en adviseur betrokken bij veel dijkbeherende waterschappen. Hij is blij dat waterschappen steeds meer werk maken van biodiversiteit op dijken, waar hij in totaal zo’n 35 proefvakken heeft liggen.

Peter de Groot is adviseur Natuurzaden bij Biodivers, een bedrijf dat gespecialiseerd is in het oogsten van zadenmengsels van natuurterreinen. Regionale mengsels kunnen volgens hem terreinen natuurlijker maken op een duurzame manier.

Gerard van Meurs heeft als senior-adviseur Dijkveiligheid bij Deltares veel ervaring met diverse ruimtelijke vraagstukken. Hij voelt zich meer verbinder dan specialist.

Veiligheid

De eerste stelling ging over de veiligheid van bloemrijke dijken. Volgens Gerard is de bloemrijkheid niet bepalend voor de veiligheid, maar is vooral een goede zode in combinatie met deklei in de dijk verantwoordelijk voor de erosiebestendigheid.Een kruidenrijk mengsel van diverse plantensoorten zorgt voor een goede zode. Cyril voegt hier aan toe dat juist door een combinatie van ondiep en diep wortelende soorten een dikker pakket ontstaat. Dat zorgt voor een betere veiligheid dan de gebruikelijke één of twee grassoorten, die vaak alleen in de toplaag wortelen. De dikkere zode is ook beter bestand tegen droogte en zware neerslag.

Hennie geeft aan dat het waterschap samen met de Universiteit van Nijmegen een voorstel heeft ingediend bij het Hoogwaterbeschermingsprogramma om het effect van bloemrijke dijken op de veiligheid verder te onderzoeken. Bij het toetsen van de veiligheid van dijken is de biodiversiteit nu helaas nog geen indicator voor de sterkte.

Meer dan 80% van de deelnemers geeft via de poll aan dat ze ook denken dat bloemrijke dijken veiliger zijn.

 

Randvoorwaarden

Stelling 2 luidt: Waterschappen moeten randvoorwaarden scheppen voor bloemrijke dijken. Hennie is het daar uiteraard mee eens, evenals de meeste deelnemers aan het webinar. Rivierenland telt 500 km dijken, waarvan een groot deel versterkt moet worden. Bij de dijkversterkingsopgave worden de randvoorwaarden voor een bloemrijke dijk in de bestekken meegegeven. Het gaat daarbij onder andere om een laag lutumgehalte in de toplaag en de juiste zaadmengsels. Er worden nu ook al zaden verzameld van eigen dijken, wat beter zorgt voor een gebiedseigen ecosysteem dan bij het toepassen van andere kruidenrijke zadenmengsels. Na de aanleg moeten dijken ook goed beheerd worden, bijvoorbeeld door gefaseerd maaien, zodat dat de biodiversiteit ten goede komt. Het kan echter wel jaren duren voordat het ecosysteem zich goed ontwikkeld heeft.

Cyril geeft aan dat een toplaag van zware klei slecht is voor de begroeiing. Er moeten in de zadenmengsels niet te veel pioniersoorten zitten.

Jaap Bronsveld mengt zich als medewerker van Rivierenland in de discussie. Hij geeft aan dat goede communicatie met de aannemers heel belangrijk is. Dit gaat steeds beter. Cyril voegt hieraan toe dat je goed moet aangeven dat je inheemse zaden wilt hebben.

Volgens Peter worden de kruidenrijke zadenmengsel in de praktijk vaak teveel bijgemengd met graszaden, waardoor de gewenste vegetatie zich niet goed kan ontwikkelen. Hij waarschuwt dat het zaadmengsel geen sluitpost moet zijn in de bestekken.

Financiën

Met stelling 3 gingen we het over geld hebben; “een bloemrijke dijk is duurder”. Dit was overigens de eerste stelling waarbij het luisterend en kijkend publiek flink verdeeld was. Met zo’n 62% was het publiek van mening dat bloemrijke dijken niet duurder hoefden te zijn. Maar zijn bloemrijke dijken duurder? De panelleden vinden van niet, al ontstaat er wat discussie. Bloemrijke dijken met krachtige mengsels vragen minder onderhoud omdat de natuur aan zet is, al zijn de meeste dijken nog niet helemaal geschikt om de natuur haar gang te laten gaan. Een goede toplaag van de dijk is hierbij belangrijk. Heemraad Hennie Roorda haakt aan: “juist daarom biedt het dijkverzwaringsproject een kans om nu te kiezen voor bloemrijke dijken”. Bloemrijke dijken dragen bij aan het faseren van het maaien. En slim faseren in het maaibeleid kan de kosten aanzienlijk verminderen.

Met alleen bloemen onvoldoende diversiteit

Als gespreksleider Mirte stelling 4 poneert, richt ze zich weer op het hart van Water Natuurlijk; “Het maakt niet uit welke bloemen er bloeien, als er maar bloemen bloeien.” Nee, verscheidenheid in de natuur is sterker. Of toch ja, want we moeten nú starten, en iets is meer dan niets. Een meerderheid stemde voor “nee”, we willen meer verscheidenheid aan groei (=biodiversiteit!), al was het signaal sterk dat men snakt naar “meer bloem”.  Er is geen twijfel onder de aanwezigen dat de realisatie dát bloemrijke dijken belangrijk zijn.

Tenslotte, een ronde van goede conclusies om dit geslaagde webinar goed af te sluiten. Waar vaak de basis goed moet zijn, is het bij dijken juist de toplaag die de perfecte voedingsbodem moet zijn voor inheemse planten. Dit betekent dat al bij de aanleg van dijken ingezet moet worden op bloemrijke dijken. Want beheer kunt je veranderen, maar dat is bij de toplaag van een al aangelegde dijk een stuk ingewikkelder. Inheemse planten, dat klinkt wellicht wat nationalistisch zo op het eerste gezicht, maar er is zeker wel een groot belang bij. Want diersoorten die in ons rivierengebied voorkomen, zoals bijen, zijn afgestemd op de inheemse planten die er van nature groeien. En zo dragen inheemse planten bij aan de biodiversiteit. Maar die toplaag is belangrijk; weet waar deze uit bestaat en waaruit het moet bestaan. Ook de oriëntatie van het dijkvak speelt daar een belangrijke rol. Na zoveel uitleg doorbreekt één quote de continu stromende chat van het webinar; “Maak bloemrijke dijken iets van iedereen”. En dat klopt. Want door dijken in te zetten als prachtige bebloemde linten in ons landschap, zijn bloemrijke dijken goed voor de natuur, voor de insecten als de bij, voor de fruitteelt die belang heeft bij bestuiving deze insecten, voor onze veiligheid en daardoor dus ook goed voor jou.

De panelleden knikken instemmend. De chat loopt vol met dankwoorden over een geslaagd informatief uur.

 

Inschrijving webinar Bloemrijke Dijken gesloten

5 september 2020

De inschrijving voor het Webinar Bloemrijke Dijken is gesloten. Wil je voortaan als eerste horen over nieuwe activiteiten van Water Natuurlijk? Meld je dan aan voor onze Nieuwsbrief.
Dan krijg je de nieuwsbrief van Water Natuurlijk Midden-Nederland ook automatisch toegemaild! Klik hier
Op elk gewenst moment is dit weer te beëindigen.

Doe mee aan ons Webinar over Bloemrijke Dijken op 10 september! 10-09-20 vanaf 20.00-21.00 uur

22 juli 2020

Foto: Cyril Liebrand

Doe mee aan ons Webinar over Bloemrijke Dijken op 10 september!

De biodiversiteit staat er in Nederland slecht voor. Waterschappen kunnen een grote rol spelen bij het herstel ervan. Bijvoorbeeld door bij de inrichting en het beheer van de vele duizenden kilometers dijken rekening te houden met biodiversiteit. En dat komt dan ook nog de veiligheid ten goede, zoals Hennie Roorda, Heemraad van Waterschap Rivierenland voor Water Natuurlijk in een korte video laat zien: https://youtu.be/04CIQn_UumY

Het blijkt echter nog niet vanzelfsprekend dat waterschappen bij inrichting en beheer van dijken rekening houden met biodiversiteit. Tijdens het webinar Bloemrijke dijken willen we verkennen hoe we er voor kunnen zorgen dat ze dit wel gaan doen. We gaan in gesprek met deskundigen en bestuurders: senior adviseur dijkveiligheid Gerard van Meurs, de ecologen Cyril Liebrand en Peter de Groot, een vertegenwoordiger van het Deltaplan Biodiversiteitsherstel en Hennie Roorda, Heemraad van Waterschap Rivierenland. We hopen daarnaast op de inbreng van veel deelnemers om zoveel mogelijk ideeën op te kunnen doen. Het gesprek wordt geleid door Mirte van der Linden, zelfstandig projectleider bij Pingo Projecten.

Het webinar vindt plaats op 10 september van 20.00-21.00u. Deelname is gratis, maar het aantal deelnemers is beperkt. Meld je dus snel aan via: https://forms.gle/CurFfW31aCBUhiJX8

Water natuurlijk webinar; Bloemrijke dijken op 10 september

18 juli 2020

Waarom Bloemrijke Dijken?
Dat legt Heemraad Hennie Roorda van Waterschap Rivierenland je uit in een korte video. Ze laat zien dat bloemrijke dijken niet alleen goed zijn voor biodiversiteit, maar óók voor de veiligheid. Twee vliegen in één klap dus.

Toch blijkt het nog allerminst vanzelfsprekend dat bij de inrichting en het beheer van dijken rekening wordt gehouden met biodiversiteit. Tijdens het webinar willen we in gesprek met een panel van deskundigen en bestuurders om de potenties van bloemrijke dijken verder te verkennen en te onderzoeken hoe we er voor kunnen zorgen dat deze ook worden verzilverd.

We hebben een aantal interessante panelleden: Gerard van Meurs, senior adviseur dijkveiligheid Deltares, Hennie Roorda, namens Water Natuurlijk Heemraad van Waterschap Rivierenland, Cyril Liebrand, ecoloog bij Eureco. Verder is er een toezegging vanuit de ploeg van het Deltaplan Biodiversiteitsherstel.

Het webinar vindt plaats op:
10 september van 20.00-21.00u.
Je kunt je hier al aanmelden.

Waterwet wordt niet opengebroken


De Europese Commissie heeft eindelijk de knoop doorgehakt: de belangrijkste Europese waterwet wordt niet versoepeld. Een mijlpaal voor de rivieren, meren, wetlands en het grondwater van Europa. Dat schrijft Natuurmonumenten.
Het betekent dat de Kaderrichtlijn Water definitief overeind blijft. Daarmee is duidelijk dat de lidstaten niet kunnen wegkomen met verdere vertragingen of afzwakking.
De Commissie verklaart nu dat de Kaderrichtlijn Water een essentieel onderdeel is van milieuwetgeving en in de huidige vorm overeind blijft. Het betekent dat alle lidstaten ervoor moeten zorgen dat de kwaliteit van de Europese zoete wateren in 2027 op peil is. Waar op dit moment slechts 40% van alle zoetwatersystemen in Europa in goede gezondheid verkeert, moet dat volgens de doelstellingen van de KRW over zeven jaar honderd procent zijn. Dat geldt ook voor grondwater.
De aankondiging komt zes maanden nadat de wet als ‘fit for purpose’ werd beschouwd, na een grondige evaluatie van twee jaar. In dat evaluatieproces eisten meer dan 375.000 burgers dat de wet in zijn huidige vorm zou worden behouden en beter moet worden uitgevoerd. Ook hielden meer dan 6000 wetenschappers een pleidooi voor het behoud van de KRW, net als vele natuurorganisaties zoals Natuurmonumenten. Ook een aantal grote en kleine bedrijven sloot zich daarbij aan, ondanks een stevige lobby vanuit de industrie om de wetgeving te versoepelen. Uiteindelijk schaarde ook een meerderheid van de EU-lidstaten zich achter het standpunt om de huidige wetgeving en doelen te handhaven.
De aanwezigheid van schoon en voldoende water is ook in Nederland geen vanzelfsprekendheid. Het Planbureau voor de Leefomgeving berekende dat ons land op de huidige koers slechts 40-60% van de gestelde doelen gaat halen. Nederland was een van de landen die eerder pleitte voor het openbreken van de KRW.

Aanpak verdroging op de Utrechtse Heuvelrug

17 juli 2020

Onder de naam ‘Blauwe Agenda’ zijn afspraken gemaakt om problemen door watertekort én wateroverlast in en rondom Nationaal Park Utrechtse Heuvelrug aan te pakken. Door de klimaatverandering krijgen we te maken met steeds extremer weer. Langere periodes van hitte en droogte gevolgd door heftige regenbuien, zorgen voor problemen in onze woonomgeving, in de natuur, bij de landbouw en voor de drinkwatervoorraad. De problemen zijn extra groot op de hooggelegen delen van de Utrechtse Heuvelrug, waar geen aanvoer van water mogelijk is.

Verschillende partners uit de regio Utrecht willen onder coördinatie van de provincie Utrecht samen het watersysteem verbeteren op de Heuvelrug. Het gebied moet beter bestand raken tegen de invloeden van droogte aan de ene kant en wateroverlast aan de andere kant. Door regenwater slimmer op te vangen en langer vast te houden in de bodem, is dat later bruikbaar voor momenten van droogte. Het realiseren van een robuuster watersysteem op en rond de Heuvelrug is onderdeel van de ambities uit de Samenwerkingsagenda van Nationaal Park Utrechtse Heuvelrug.

Vanuit de Samenwerkingsagenda heeft de provincie Utrecht haar rol gepakt om de samenwerking te coördineren.

Op veel plekken op de Utrechtse Heuvelrug is de natuurlijke infiltratie verstoord geraakt. Regenwater kan door bestrating en bebouwing niet zo makkelijk meer in de grond infiltreren. In plaats daarvan stroomt een deel van het regenwater via de hellingen naar de riolering van aangrenzende dorpen en zorgt daar voor te veel wateraanvoer. De partners van De Blauwe Agenda zetten zich in voor een betere waterinfiltratie, bijvoorbeeld door de natuurlijke infiltratie te herstellen. Zo wordt wateroverlast voorkomen en neemt de grondwatervoorraad toe. Dat is belangrijk voor de drinkwatervoorziening en het brengt kwelwater naar de oppervlakte in de natuur- en landbouwgebieden op de flanken van de Utrechtse Heuvelrug.

De provincie Utrecht tekende voor de aanpak samen met Nationaal Park Utrechtse Heuvelrug, Vitens, Waterschap Vallei en Veluwe, Hoogheemraadschap De Stichtse Rijnlanden, gemeenten, terreinbeherende organisaties, particuliere eigenaren en natuurorganisaties.

Nu ook aanpak verdroging in Gelderland


Zeven natuurorganisaties in Gelderland dringen aan op herijking van het waterbeleid en -beheer in de provincie. De provinciale overheid en de drie Gelderse waterschappen moeten snel met maatregelen komen tegen de verdroging. Voor de lange termijn, maar ook voor de korte termijn, zoals het maximaal opzetten van het peil en een verbod op grondwateronttrekking en beregening rond kwetsbare natte natuurgebieden.

De zeven organisaties – Natuur en Milieu Gelderland, Geldersch Landschap & Kasteelen, Natuurmonumenten, Staatsbosbeheer, IVN Gelderland, RAVON en de Vlinderstichting – wijzen op flinke droogteschade in de landbouw, problemen met de drinkwatervoorziening en verzakkingen van huizen. ‘Ongetwijfeld is er nog meer schade’, schrijven ze in een brief aan de provincie Gelderland en de waterschappen Rijn & IJssel, Rivierenland, en Vallei en Veluwe.

De natuur heeft al veel langer last van verdroging, vooral doordat ons land is ingericht op snelle afvoer van water. Door de extreme droogte, nu al drie jaar op rij, zien we echter onomkeerbare schade, in de grondwaterafhankelijke natuurgebieden maar ook in droge heides en bossen. Uit monitoring door RAVON en de Vlinderstichting blijkt dat de schade aan direct of indirect watergebonden fauna – libellen, vlinders, vissen – groot is; kwetsbare populaties zijn tot 50% of meer afgenomen, ook algemene soorten worden getroffen.

Doordat de droogte nu niet alleen de natuur treft, is het besef breed doorgedrongen dat structurele maatregelen en meer waterbewustzijn nodig zijn. De beste oplossing is het vergroten van de watervoorraad; er valt genoeg water maar we moeten het beter vasthouden. Bij de ruimtelijke inrichting moet rekening gehouden worden met waterbeschikbaarheid; landgebruik en gewaskeuze dienen daar bij te passen. Alle water verbruikende sectoren moeten inzetten op zuiniger gebruik en een slimmere verdeling van water. Laagwaardig gebruik van drinkwater moeten we ontmoedigen en diversificatie van drinkwaterbronnen is nodig.

Fundamentele keuzes blijven tot dusverre uit voor de duurzame inrichting van het watersysteem en -beheer. De organisaties roepen de provincie en de waterschappen op om tot herijking van het waterbeheer te komen.

Dijkgraaf Tanja Klip-Martin van waterschap Vallei en Veluwe wil toe naar een ander waterbeheer.

“Het lage grondwaterpeil op de Veluwe heeft een ingrijpend effect op alles wat groeit en bloeit”, zei dijkgraaf Tanja Klip-Martin op 30 juni in een reportage van het Radio 1 Journaal. “We moeten daarom af van het denkpatroon dat we altijd hadden: dat het waterpeil de functie volgt. We zullen dat echt moeten omdraaien.” Op sommige plaatsen op en rond de Veluwe wil de dijkgraaf van Vallei en Veluwe het belang van de boeren niet langer leidend laten zijn.

“Alleen maar water afvoeren is gezien de klimaatverandering geen optie meer”, constateerde de dijkgraaf. “Het is heel belangrijk om dit te doen in samenhang met natuurontwikkeling en met de aanpak van de stikstofproblematiek.”

Waterschappen en circulaire economie


Waterschappen zijn steeds actiever op het gebied van de circulaire economie. Uit een inventarisatie van circulaire activiteiten van waterschappen kwamen ruim 380 circulaire activiteiten naar voren.

Op 30 juni verscheen het ‘Inspiratieboekje Circulaire Economie waterschappen’ van de Unie van Waterschappen. Hierin worden 5 voorbeelden van circulaire activiteiten van waterschappen uitgelicht om te illustreren en te inspireren.

Naast een beschrijving van het project staat aangegeven welk beleidsinstrument het waterschap heeft ingezet bij de betreffende activiteit. Zo wordt duidelijk op welke manier je als overheid invloed hebt op het bereiken van een circulaire economie.

Een van de voorbeelden in het boekje gaat over waterschap Vallei & Veluwe. Dat heeft een testlocatie op de waterzuivering in Apeldoorn beschikbaar gesteld voor MKB-bedrijven om watergerelateerde innovaties te kunnen testen. Dit betreft waterzuiveringstechnologieën, maar ook innovaties voor het creëren van hoogwaardige reststromen. Hiermee draagt het waterschap bij aan de eigen circulaire ambities, zoals het inzetten op hergebruik van grondstoffen uit afvalwater. In het project werkt het waterschap samen met verschillende Europese partners die eveneens testlocaties faciliteren. Vijftig procent van het project is vanuit EU Interreg gefinancierd. Het resterende deel is bijgedragen door de projectpartners.

Steun nu het wetsvoorstel Democratisering waterschappen

16 juli 2020

“Het grote aantal geborgde zetels en de verplichte vertegenwoordiging in het Dagelijks Bestuur van waterschappen is achterhaald en past niet bij het lijstenstelsel dat sinds 2008 bestaat. Voor een eerlijke democratische vertegenwoordiging moeten de geborgde zetels zo spoedig mogelijk opgeheven worden.” Dit is de tekst uit het verkiezingsprogramma 2019-2023 van Water Natuurlijk. Het zal dus duidelijk zijn dat Water Natuurlijk blij is met het advies van de commissie Boelhouwer in mei 2020 om deze geborgde zetels af te schaffen. Dat laat onverlet dat we als Water Natuurlijk, zeker ook in Vallei en Veluwe, prima kunnen samenwerken met de collega’s van de geborgde zetels.

Eind juni is door Laura Bromet, Tweede Kamerlid voor GroenLinks, een initatiefwet ingediend om te zorgen dat die afschaffing nog voor de verkiezingen in 2023 een feit is. Naar aanleiding van dit voorstel is op overheid.nl een internetconsultatie gestart, waar tot 3 AUGUSTUS op gereageerd kan worden. Je hebt dus nog even tijd om in actie te komen en het standpunt van Water Natuurlijk te ondersteunen.

De voorgestelde wetswijziging regelt dat de geborgde zetels uit het waterschapsbestuur worden geschrapt. De wetswijziging is bedoeld om het waterschap volledig te democratiseren zodat de gevestigde belangen van de agrarische sector en het bedrijfsleven op een eerlijke wijze tegen nieuwe belangen rondom klimaatadaptatie worden afgewogen. Deze wetswijziging zorgt er daarmee voor dat het bestuur van de waterschappen meebeweegt met de maatschappelijke ontwikkelingen die van invloed zijn op waterbeheer.

Het is belangrijk om te laten zien dat er breed draagvlak is voor versterking van de democratische legitimatie van de waterschappen. Gebruik dus je democratische recht door ook jouw mening te geven. Reageren kan tot 3 augustus 2020 op www.internetconsultatie.nl/wetdemocratiseringwaterschappen.
Je vindt daar ook de Memorie van Toelichting bij het wetsvoorstel: die bevat veel nuttige achtergrondinformatie.

 

Aquathermie


Bij aquathermie wordt energie gewonnen uit oppervlaktewater (TEO), afvalwater (TEA) of drinkwater (TED). Inmiddels zijn er in Nederland zo’n vijftig projecten gerealiseerd waarbij de techniek wordt gebruikt om gebouwen te verwarmen en/of te koelen. Daarnaast wordt op honderd locaties in Nederland onderzocht wat de mogelijkheden zijn om aquathermie toe te passen.

Het Netwerk Aquathermie (NAT) is ontstaan vanuit de Green Deal Aquathermie. NAT onderzoekt hoe de energiebron water optimaal kan worden benut voor de verwarming van gebouwen. Het doel is grootschalige toepassing van aquathermie om zo de warmtetransitie te versnellen. Het netwerk stimuleert nieuwe initiatieven, verzamelt kennisvragen, stelt een onderzoeksagenda samen en deelt de verzamelde kennis. Op de website van het ECW vind je een factsheet aquathermie.

Om de ecologische gevolgen van de grootschalige uitrol van aquathermie te kunnen onderzoeken, presenteerde het consortium WarmingUP een handreiking monitoring. Dankzij de monitoring van de ecologische effecten kunnen de verzamelde data gebruikt worden om de kennis over de effecten van TEO te vergroten. Het consortium WarmingUP staat onder leiding van TNO en omvat meer dan 40 partijen. Zo nemen onder andere provincies, gemeenten, warmte- en netbedrijven, de Unie van Waterschappen, Rijkswaterstaat en Stowa deel.

Zie ook dit eerdere bericht en dit in Natuurlijk Water over aquathermie.

12345678910111213141516171819202122232425