Kappen met kappen in de uiterwaarden

28 oktober 2021

Rijkswaterstaat is de laatste jaren soms vrij rücksichtlos bezig geweest om bomen en struiken in de uiterwaarden weg te halen. Vegetatie in de uiterwaarden wordt gekapt en gemaaid om centimeters opstuwing te voorkomen. Het Wereld Natuur Fonds, ARK Natuurontwikkeling, Bureau Stroming en Flows Productions zien een kans voor integratie tussen veiligheid en natuur.

De nieuwe Waterwet heeft het beoordelen en ontwerpen van de dijken flink veranderd en dat gaat ook op voor de ontwikkeling en het beheer van de rivieruiterwaarden.

Met de nieuwe veiligheidssystematiek is opstuwing uit te drukken in extra dijkversterkingskosten om in 2050 aan de Waterwet te voldoen. Uit onderzoek door HKV voor deze productie blijkt dat opstuwing door riviernatuur relatief weinig kost aan extra dijkversterking.

Met meer opstuwing kan de biodiversiteit omhoog en kunnen de beheerkosten omlaag. Bovendien geeft het meer vrijheid voor uiterwaardontwerp en beheer, voor bijvoorbeeld obstakels in de uiterwaarden.

Tot 2050 staan er projecten op de rol van 300 tot 400 miljoen euro per jaar in het Hoogwaterbeschermingsprogramma, en 50 tot 100 miljoen voor natuurontwikkeling in en rond de grote wateren. Het Rijk wil wateropgaven beter integreren met elkaar en met ruimtelijke kwaliteit. Met dit onderzoek heeft dat veel meer perspectief gekregen.

Levende rivieren bieden ruimte voor hoogwater én ruimte voor riviernatuur.

De kunst zal zijn om tussen 0 en 50 centimeter opstuwing slim in te passen tussen de dijken: tegen zo min mogelijk meerkosten en met zo veel mogelijk baten.

Deze lage kosten zijn te verklaren door onbenutte ruimte in het sterk gefragmenteerde dijkensysteem. Deze ruimte komt vrij nu niet meer de waterstanden maar de faalkansen centraal staan en de sterkteopgave de hoogteopgave domineert. Op dit moment wordt de waterstand overal zo laag mogelijk gehouden, ook al is de bijdrage daarvan aan de faalkans maar klein. Voor implementatie van Verticale

Ruimte voor de Rivier spelen de nu lopende dijkversterkingen een bepalende rol, vooral langs de Waal.

Zowel de kosten als de baten liggen in de orde van slechts enkele miljoenen per jaar, voor 45.500 hectare uniek Nederlands landschap. Het debat zou dus vooral over niet-monetaire waarden moeten gaan: biodiversiteit en ruimtelijke kwaliteit.

 

Behoud grondwater voor natuur op de Veluwe!


Arnhemse, Renkumse en Edese natuurorganisaties zijn een petitie begonnen. Ze willen dat de Renkumse kartonfabriek Parenco zo snel mogelijk stopt met het oppompen van grondwater, omdat dit tot ernstige verdroging van de natuur op de Veluwe leidt.

Elk jaar pompt Parenco 5,4 miljard liter grondwater uit de bosbodem van de Veluwe voor haar productieproces in Renkum.

Dat de natuurorganisaties hun pijlen nu richten op de kartonfabriek heeft ermee te maken dat Parenco een alternatief heeft voor het grondwater: rivierwater, al moet dat wel eerst gezuiverd worden. Het is alleen maar een financiële kwestie dat de fabriek daar geen gebruik van maakt. Het bedrijf gaat pas actie ondernemen als ze daartoe gedwongen wordt. Het bedrijf is aan de Rijn gelegen en weigert al twintig jaar hier gezuiverd rivierwater voor te gebruiken.

Waterschappen halen klimaatambities – en nu doorpakken


De waterschappen hebben de energie- en klimaatambities gehaald die 10 jaar geleden zijn vastgelegd in het Klimaatakkoord Waterschappen Rijk. Dat blijkt uit de Klimaatmonitor Waterschappen over 2020. Het gaat onder meer om energiebesparing, vermindering van broeikasgassen, duurzaam inkopen en duurzame energieproductie.

Opvallend is de enorme stijging in de productie van zonne-energie. Dit is het resultaat van de grote hoeveelheid zonneweiden die in 2019 en 2020 zijn opgeleverd. Daarnaast was ook de totale productie van biogas in 2020 bijna 5 procent hoger dan in 2019.

De doelstelling om in de periode 2005-2020 jaarlijks gemiddeld 2% energie-efficiencyverbetering te realiseren is ruim gehaald met een gemiddelde van 3,8 procent per jaar. Ook de ambitie om de CO2-voetafdruk van 1990 in de periode tot en met 2020 met 30 procent te verminderen is geslaagd.

De Klimaatmonitor Waterschappen brengt ieder jaar de voortgang van de geboekte resultaten voor klimaat en duurzaamheid in beeld.

Met de Klimaatmonitor is ook inzicht verkregen in de toekomstige energieprojecten van de waterschappen. De waterschappen zetten zich nu in voor energieneutraliteit in 2025, door het gebruik van middelen als rioolwaterzuiveringen, terreinen en oppervlaktewater. Zo dragen ze bij aan de doelstelling van het nationale Klimaatakkoord.

Tegelijk werken de waterschappen aan een visie en aan strategieën richting klimaatneutrale en circulaire waterschappen. Onder andere door circulair in te kopen en infrastructurele projecten klimaatneutraal en circulair uit te voeren. Ook vergroten waterschappen het aanbod aan hernieuwbare alternatieven door waardevolle grondstoffen terug te winnen, zoals schoon water uit rioolwater.

Faillissement bio-energiecentrale in Harderwijk


De rechtbank Gelderland heeft het faillissement uitgesproken over de bio-energiecentrale Harderwijk. Met dit faillissement is het waterschap de 4,5 miljoen die het aan het bedrijf BECH B.V. heeft geleend definitief kwijt.

Jan Bakker en waterschap Vallei en Veluwe namen in 2016 het initiatief voor de bio-energiecentrale. Deze werd gebouwd op het rioolwaterzuiveringsterrein van het waterschap in Harderwijk. Door het opwekken van duurzame energie in de vorm van groengas sloot het initiatief goed aan bij de doelstelling van het waterschap om energieneutraal te worden. Het biogas dat vrijkomt uit het proces werd opgewerkt tot groen gas en geleverd aan het aardgasnet.

De vennootschap heeft vanaf de start tegenvallers gekend. De energiecentrale werd de voorbije jaren gebouwd om biogas te produceren door mest te vergisten, maar een succes werd dat niet. Op 11 december 2018 trekt een penetrante lucht over een deel van Harderwijk. De oorzaak komt al snel aan het licht: bij de proefdraaiende bio-energiecentrale is een deksel van een mestsilo gevlogen. Twee miljoen liter mest verspreidt zich over het terrein.

Dat heeft de eerste jaren geleid tot extra kosten en een lagere gasproductie. Daarnaast heeft het bedrijf structureel te maken gehad met lagere inkomsten voor het verwerken van mest, hogere kosten voor covergistingsproducten en gelijkblijvende gecontracteerde gasprijzen.

Jan Bakker werd twee jaar geleden door het Openbaar Ministerie in verband gebracht met mestfraude, maar volgens het waterschap heeft dat niet met het faillissement te maken: ‘Dat zijn aparte dingen, het faillissement staat los van die zaak.’

Dit faillissement roept eens te meer de vraag op hoe ver je als waterschap, wat betreft kerntaken, kunt en mag gaan met dit soort zaken. Duidelijk is dat we als waterschap natuurlijk geen mestvergisting en mestzuivering als taak hebben (of willen hebben). We hebben wel doelen op gebied van duurzaamheid en energieneutraliteit.

Vallei en Veluwe zet in op breder doelbereik

24 september 2021

Waterschap Vallei en Veluwe gaat zijn investeringen breder inzetten. Water Natuurlijk heeft daarvoor in een motie nog eens extra de aandacht gevraagd.

Kern van de motie was om bij alle fysieke investeringsprojecten ook de effecten op energietransitie, biodiversiteit, circulariteit en andere voor het waterschap relevante doelstellingen in beeld te brengen. Dat gebeurt tot dusverre nog maar beperkt.

Waterschap Vallei en Veluwe heeft als eerste waterschap duurzaamheid en circulariteit expliciet heeft opgenomen in zijn inkoopbeleid. Ook prioriteert het waterschap zijn projecten al niet meer alleen op kosten, maar ook op de kwaliteit van de leefomgeving, circulaire economie, energietransitie en imago.

Vallei en Veluwe monitort zijn fysieke projecten waar mogelijk op duurzame effecten zoals circulariteit, energie en CO2, maar ook biodiversiteit.

Het College heeft in reactie op de motie aangegeven dat het waterschap nu ook bezig is met een bredere waarderingssystematiek. Het gaat daar binnenkort meer inzicht over bieden.

Theo van Es

Lid Algemeen Bestuur waterschap Vallei en Veluwe

Biotuinwijzer.nl


De Biotuinwijzer is in de eerste plaats een verzameling van plekken die je zullen inspireren en helpen bij het ontwerpen, aanleggen en onderhouden van een eigen (biologisch-ecologische) tuin, balkon of dakterras. Zo kun je er bijvoorbeeld een heleboel kwekerijen vinden die – in meer of mindere mate – op een verantwoorde manier planten kweken. Sommige gecertificeerd biologisch of biodynamisch, andere zonder gebruik van gif, kunstmest en veengrond, weer andere onder een milieukeur.

Naast de kwekerijen staan er op de kaart van de Biotuinwijzer ook een verzameling pluktuinen: hier kan je zelf onbespoten fruit, groente en bloemen plukken en proeven. Ook zijn er nog allerlei mooie historische tuinen, hortussen, buurt- en zorgboerderijen en tuinderijen vermeld waar je geïnspireerd kan raken, kennis kan opdoen, of gewoon lekker kan genieten van (eetbaar) groen.

Caring farmers op de kaart


Waar veel boeren wars zijn van verandering, staan Caring Farmers voor een versnelde voedsel- en landbouwtransitie. 260 boeren lanceren daarom gezamenlijk een kaart waar burgers direct van vooruitstrevende boeren kunnen afnemen om zo de keten te verkorten en zo de boeren ondersteunen die wél willen veranderen. Deze boeren zijn lang niet allemaal biologisch, maar ze hebben één ding gemeen: ze willen verduurzamen en durven dat uit te spreken. “Help ons veranderen, koop bij een caring farmer”, is hun gezamenlijke oproep.

Niet alle boeren verkopen aan huis, maar veel wel. Anderen zijn herkenbaar te vinden in het supermarktschap, hebben een webshop, of bieden (oogst)abonnementen aan. Elke boer is anders, van gangbaar tot bio-dynamisch, van groot tot klein, maar ze hebben één ding gemeen. Ze beseffen dat de huidige intensieve landbouw niet meer houdbaar is en staan op voor een natuur-inclusieve kringlooplandbouw waar de biodiversiteit jaarlijks toeneemt, alle dieren buiten lopen en waar de boer haar klanten goed kent.  Help de landbouwtransitie door je boodschappen direct te doen bij een caring farmer bij jou in de buurt. Zo verkort je de keten, koop je lokaal en ondersteun je een boer die wil veranderen.

Waterschappen willen totaalverbod op PFAS


De Unie van Waterschappen en de vereniging van drinkwaterbedrijven (Vewin) willen een EU-verbod op alle PFAS- stoffen.

De enige manier om PFAS aan te pakken en er uiteindelijk vanaf te raken, is aanpak aan de bron. Eenmaal in het water of in de bodem, zijn de stoffen lastig om te verwijderen. De schadelijke stoffen komen onder andere voor in kleiding, verpakkingsmateriaal en anti-aanbakpannen.

Onlangs heeft Nederland met Duitsland, Denemarken, Zweden en Noorwegen een aantal landen al een verbod voorgesteld voor niet-noodzakelijke toepassingen. Alle niet-noodzakelijk schadelijke PFAS-stoffen, zo’n 6.000 in totaal, gaan voor het eerst in één keer verboden worden. Dat maakt het voorstel het meest uitgebreide en complexe verbod tot nu toe. Wel biedt het voorstel ruimte voor uitzondering van toepassingen die als onmisbaar worden gezien.

De Unie en Vewin vinden dit niet ver genoeg gaan. Ze willen nadrukkelijk een totaalverbod op PFAS. Zij beroepen zich daarbij op het in mei van dit jaar door de Europese Commissie gepubliceerd zero pollution action plan. Daarin geeft de Commissie aan dat het milieuvervuiling wil voorkomen, die aan de bron gaat aanpakken en ervoor gaat zorgen dat de vervuiler ervoor betaalt. De Unie en Vewin willen die drie principes van het EU-milieubeleid ook strikt toegepast zien op het reguleren van PFAS-stoffen.

PFAS-stoffen blijken volgens een advies van het Europese Agentschap voor Voedselveiligheid (EFSA) van vorig jaar nog schadelijker dan eerder gedacht. ‘Dat onderbouwt de noodzaak van extra maatregelen bovenop het eerdere voorstel’, aldus de Unie en Vewin. ‘Internationale bronaanpak is hiervoor de beste aanpak. Anders is het dweilen met de kraan open.’

Aanscherping Nitraatrichtlijn mogelijk?


Minister Schouten heeft het conceptvoorstel voor de nieuwe nitraatrichtlijn naar de Tweede Kamer gestuurd.De Nitraatrichtlijn is een Europese richtlijn die het gebruik van stikstof in de landbouw reguleert om watervervuiling van oppervlaktewater en grondwater te voorkomen.

Europese richtlijnen zijn niet direct van toepassing op de inwoners van lidstaten, maar moeten door de lidstaten worden vertaald in nationale regelgeving. In Nederland is de Nitraatrichtlijn vertaald in het Actieprogramma Nitraat.

De hoeveelheid stikstof die op het land gebracht mag worden is afhankelijk van de teelt. Voor alle teelten geldt echter een maximum van 170 kg stikstof per hectare uit dierlijke mest, tenzij de lidstaat hiervoor een uitzondering (derogatie) heeft gekregen. Deze derogatie wordt in de praktijk alleen gegeven voor grasland in de melkveehouderij in gebieden waar de graslandopbrengst hoog is, zoals Nederland.

Verlenging van de derogatie vanaf 2021 staat nog allerminst vast. Om deze uitzonderingspositie te kunnen houden, moet Nederland aan kunnen tonen dat het met de maatregelen in het 7e actieprogramma de doelen voor waterkwaliteit gaat halen. Dat vraagt structurele maatregelen, omdat de grondwaterkwaliteit (nitraat) door de droogte van de laatste jaren weer is verslechterd.

De minister stelt voor om boeren te verplichten om eens in de drie teelten een vanggewas te zaaien. Ook zullen boeren bufferzones moeten gaan aanhouden langs kwetsbare wateren. De breedte van deze stroken kan oplopen tot 5 meter. Die grond telt ook niet langer mee voor de plaatsingsruimte van mest. Hier schermt het ministerie met vergoedingen vanuit het Gemeenschappelijk Landbouwbeleid.

Het is de vraag of deze maatregelen voldoende zijn om de waterkwaliteit te verbeteren. De Nederlandse landbouw loopt daarmee ook het risico om zijn uitzonderingspositie (derogatie) te verliezen, wat de landbouw tot nog meer maatregelen zou verplichten.De nitraatconcentratie in het grondwater neemt de laatste jaren weer toe

Bron: conceptvoorstel voor de nieuwe nitraatrichtlijn

Nederlandse invulling Europees landbouwbeleid onvoldoende


Volgens acht natuur- en milieuorganisaties is het Nationaal Strategisch Plan (NSP) voor de besteding van de EU-landbouwsubsidies, waarmee de komende jaren bijna 800 miljoen euro per jaar wordt verdeeld, niet ambitieus en concreet genoeg om de Nederlandse landbouw te vergroenen. Het NSP is nog te vaag, mist onderbouwing en ambitie, en een effectmeting. Greenpeace, LandschappenNL, Milieudefensie, Natuurmonumenten, SoortenNL, Vogelbescherming Nederland, Dierenbescherming en het Wereld Natuur Fonds doen daarom in een ‘position paper‘ concrete aanbevelingen het NSP te vergroenen. Ook vragen ze minister Schouten om snel een volledig uitgewerkte versie van het NSP te publiceren dat voldoet aan de Europese voorschriften.

Nederland moet aan de bak voor klimaat, natuur en water

Nederland bungelt onderaan Europese lijsten als het gaat om de aanpak van klimaatverandering, het beschermen van kwetsbare natuur tegen onder meer stikstof en het op orde brengen van de waterkwaliteit. De Europese landbouwgelden moeten een bijdrage leveren aan deze grote maatschappelijke opgaven en tegelijkertijd boeren belonen die willen bijdragen aan de transitie naar een duurzame landbouw. De Europese Rekenkamer concludeerde eerder al dat het huidige landbouwbeleid (GLB) in deze opgaven gefaald heeft.

De natuur- en milieuorganisaties willen daarom dat de minister op korte termijn het volledige NSP publiceert conform de Europese eisen, inclusief scenario-onderzoeken en de voorgeschreven strategische milieueffectrapportage. Alleen op deze manier kan de Tweede Kamer de inzet van publieke middelen goed beoordelen.

De organisaties willen hogere basiseisen voor het ontvangen van inkomenssteun voor boeren, omdat dit de beste manier is om boeren te belonen voor vergroening. De organisaties stellen ook verplichte mestvrije en pesticidenvrije bufferstroken langs watergangen voor. Een verplichting om 10 procent van het landbouwareaal te reserveren voor landschapselementen die een bijdrage leveren aan biodiversiteit, hoort eveneens tot de aanbevelingen. De organisaties willen bovendien de inkomenspositie van de boer versterken door boeren extra te betalen met hulp van een nieuwe wet die het mogelijk maakt om prijsafspraken te maken voor klimaat, natuur en dierenwelzijnsdoelen.

12345678910111213141516171819202122232425262728293031