Water maximaal vasthouden

18 mei 2020

Natuurorganisaties zijn al jaren bezorgd over de gevolgen van verdroging voor de natuur. Dit voorjaar kwam de droogte vroeg. Weidevogels en hun kuikens hebben moeite om aan voedsel te komen vanwege de uitgedroogde grond. De natuur komt verder in problemen, bovenop al bestaande structurele problemen. Deze drievoudige herhaling van extreme droogtes is nieuw. Als we niets doen kan dit zeker leiden tot onherstelbare schade aan de natuur.

Onderzoek van de beschermingsorganisatie Ravon wijst uit dat in de afgelopen twee jaar, die ook al extreem droog waren, 50 tot 60 procent van de populaties beekprikken en rivierdonderpadden in beken acuut bedreigd werden doordat hun leefgebieden droogvielen.

In de winter is er best wat neerslag gevallen, maar veel van dat water is onvoldoende vastgehouden en alweer afgevoerd. De grondwaterstanden waren net hersteld, maar zijn al weer aan het dalen. Zuinig en slim watergebruik – van goede kwaliteit – is nu noodzakelijk: water moeten we maximaal vasthouden.

Natuurmonumenten en LandschappenNL vragen provincies en waterschappen om een zone rondom natuurgebieden in te stellen waarbinnen een beregeningsverbod geldt voor zowel grondwater als oppervlaktewater. Andere maatregelen die nu kunnen helpen zijn het dichtzetten van stuwen en de waterstanden zoveel mogelijk hoog houden. In de Achterhoek doen het waterschap en boeren dat gelukkig al steeds meer. Ook het uitstellen van maaien van waterplanten in sloten en watergangen helpt bij het vasthouden van water. Ook goed voor de natuur!

Maar er is meer nodig. Volgens dijkgraaf Hein Pieper van waterschap Rijn en IJssel is een ā€˜fundamentele herschikking van het watersysteemā€™ essentieel. De problemen zijn volgens dijkgraaf Pieper niet eenvoudig op te lossen. Het watersysteem is immers eeuwenlang gebaseerd op de afvoer van water. Nu is het juist nodig om water beter vast te houden in natte tijden om in droge periodes over extra water te beschikken.

In waterschap Vallei en Veluwe heeft Water Natuurlijk gevraagd om op de korte termijn zoveel mogelijk het water vast te houden. Inmiddels heeft het waterschap voor een deel van het gebied een beregeningsverbod uit oppervlaktewater ingesteld. Voor de lange termijn hebben we gevraagd om een grondige integrale (grond) watersysteemvisie.

 

Eikenprocessierups gericht bestrijden


Biologische bestrijdingsmiddelen blijken sterk in opmars bij de bestrijding van de eikenprocessierups. Maar die zijn niet zo onschuldig als ze klinken. Deze middelen doden niet alleen eikenprocessierupsen, maar ook de rupsen van ruim 100 soorten onschadelijke nachtvlinders. Die nachtvlinders zijn op hun beurt weer een belangrijke voedselbron zijn voor de vogels. Ook kunnen de bacteriepreparaten huidirritatie veroorzaken bij mensen en mogelijk ook huisdieren.

Toch gebruikt ruim de helft van de 355 gemeenten in Nederland bacteriepreparaten of aaltjes. Helaas voegt waterschap Rijn en IJssel zich daar helemaal in. Het waterschap heeft contact gezocht met de gemeenten en hen gevraagd of samen kan worden opgetrokken in de bestrijdingsaanpak. Waterschap Rivierenland is iets terughoudender. Weliswaar bestrijdt het de eikenprocessierups eerst door te spuiten met een biologisch bacteriepreparaat (preventief). Maar om onnodige schade aan natuur en biodiversiteit te vermijden, wordt vooraf gecontroleerd op beschermde vlindersoorten. Vanaf half juni wordt de rups, waar nodig, weggezogen (curatief).

Dat het ook anders kan, laat onder andere de gemeente Wageningen zien. De rupsen hebben natuurlijke vijanden, vooral mezen zijn gek op de voedzame rupsen en zorgen daarmee voor een afname van het aantal rupsen. Om het mezen aantrekkelijk te maken zijn op drukbezochte plekken waar groepen eiken staan mezenkasten opgehangen, zodat nestgelegenheid ruimschoots voorhanden is. Vogels hebben baat bij een gevarieerd voedselaanbod, dus dat Wageningen zijn bermen en grasstroken laat ontwikkelen tot mooie kruidenrijke bermen is ook voor de natuurlijke bestrijding van de eikenprocessierups een voordeel. De insectenrijke bermen lokken vogels, die op hun beurt weer rupsen eten.

Om de overlast en het risico op gezondheidsklachten te beperken bestrijdt Wageningen de rupsen echter ook, maar zonder gebruik van bestrijdingsmiddelen. Vanaf het moment dat de rupsen zich gaan verzamelen in nesten kunnen ze worden opgezogen met een grote stofzuiger. Dat is een milieuvriendelijke bestrijdingsmethode waarmee tevens de brandharen worden verzameld en onschadelijk gemaakt.

De Vlinderstichting roept op om per direct het gebruik van bestrijdingsmiddelen te minimaliseren en te beperken tot plekken met ernstige overlast binnen de bebouwde kom. Eventueel kan er in het vroege voorjaar met aaltjes worden gespoten, omdat verwacht wordt dat er in het vroege voorjaar minder rupsen aanwezig zijn en daardoor slechts tot beperkte schade leidt. Voor beheersing van de eikenprocessierups in het buitengebied heeft de Vereniging van Bos- en Natuurterreineigenaren (VBNE) een praktijkadvies eikenprocessierups uitgebracht.

Natuurlijker waterbeheer in de uiterwaarden

8 mei 2020

De overstroomde Wageningse uiterwaarden

 

In maart liepen de uiterwaarden langs de rivieren onder water. Ook de Bovenste Polder onder Wageningen zag er feeƫriek uit. Zodra de waterstand op de Nederrijn weer was gezakt, liet het waterschap het water in deze uiterwaard weer weglopen. Een paar weken eerder had Mooi Wageningen het waterschap gevraagd de snelle waterafvoer uit dit Natura 2000-gebied te voorkomen. Door het langer vast te houden ontstaan de plas-drassituaties die belangrijk zijn voor allerlei soorten planten en dieren, zoals het porseleinhoen. En juist vanwege die soorten is in het Beheerplan Rijntakken vastgelegd dat hier moet worden gestreefd naar vernatting. Volgens Mooi Wageningen heeft Staatsbosbeheer al meerdere malen uitgesproken dat zij voorstander zijn van vernatting. De provincie, verantwoordelijk voor het realiseren van de natuurdoelen, probeert ook al enige jaren de noodzakelijke vernatting te bewerkstelligen en heeft daarover ook afspraken gemaakt met de pachter. Mooi Wageningen vindt dat het waterschap dwarsligt. Volgens waterschap Vallei en Veluwe spelen in dit gebied meerdere gebruikers een rol, en zijn er dus ook verschillende belangen. Zolang er geen nieuwe afspraken zijn gemaakt met alle belanghebbenden, handelt Waterschap Vallei en Veluwe volgens bestaande afspraken. Het waterschap geeft aan dat ze de wens kennen om deze uiterwaard te vernatten, en dat ze hier positief tegenover staan. Het waterschap staat open voor de initiatieven van de belanghebbenden en gebruikers om tot nieuwe afspraken te komen.

Het waterschap stelde onlangs mede dankzij Water Natuurlijk het Beleidskader Biodiversiteit vast. We hopen dat dit nu snel doorwerkt in het waterbeheer van het waterschap.

Waterinfiltratie op de Veluwe?

6 mei 2020

Al bestaande waterinfiltratie van Vitens op de Veluwe bij Epe

In het vakblad H2O ontspon zich een interessante discussie over waterinfiltratie op de Veluwe. Het ondergrondse Veluwemassief is bij uitstek geschikt om als grondwaterbron te voorzien in de stijgende vraag naar drinkwater, stelt Jos Peters van Royal HaskoningDHV.

Adviseur Herman van Dam plaatst in een opiniebijdrage op H2O kanttekeningen en stelt: “Bezoedel de ondergrondse waterschat van Veluwe niet met van elders aangevoerd systeemvreemd water.”

Jos Peters stelt voor om ā€œmiddenin de 50.000 ha monotoon naaldbosā€, waar de grondwaterstand tientallen meters diep is, een aantal nieuwe ondiepe vennen aan te leggen om water te infiltreren. Zijn opzet is daarbij de ondergrond maximaal te beschermen, om in de vennen waternatuur te laten ontstaan, en het water van tevoren zeer ver te zuiveren. De zuiveringsstappen transformeren het rivierwater tot kraakhelder voedselarm water. Dit infiltratiewater is nog geen drinkwater, want nog niet microbiologisch veilig. Het is de ondergrond die Ć©n een enorme buffer is Ć©n zorgt voor verwijdering en inactivatie van ziekteverwekkende bacteriĆ«n, virussen en protozoa, aldus Jos Peters. Herman van Dam waarschuwt er onder andere voor dat de grondwaterstand bij calamiteiten sterk zal gaan fluctueren, wat de waterafvoer van beken en sprengen, en dus de ecologie daarvan, in gevaar kan brengen. Ook signaleert hij dat in de Structuurvisie Ondergrond wordt voorgesteld de Veluwe aan te wijzen als Nationale Grondwater Reserve (NGR). Deze hebben als doel om de nationale veiligheid te borgen in geval van grootschalige crisissituaties en maatschappelijke ontwrichting, zoals kernrampen, grootschalige overstromingen, zeer langdurige droogten en/of microbiĆ«le besmettingen.

Daarnaast vormen de grondwatervoorraden reserves voor een mogelijk in de verre toekomst (2050 en verder) stijgende vraag naar of verminderd aanbod van schoon grondwater ten behoeve van de drinkwatervoorziening. Wat dat betreft zou de ondergrondse waterschat van de Veluwe nog even goed bewaard moeten blijven, stelt Herman van Dam.

Op dit moment laat de provincie Gelderland opties onderzoeken voor Strategische grondwatervoorraden voor de drinkwatervoorziening. Hiervoor wordt een milieueffectrapport opgesteld, en daarin komen de voor- en nadelen, en effecten op natuur en dergelijke ook in beeld.

Grift straks helemaal terug in Apeldoorn

23 maart 2020

WaterNatuurlijk-Heemraad Frans ter Maten

 

Grift straks helemaal terug in Apeldoorn

De gemeente Apeldoorn en Waterschap Vallei en Veluwe werken samen aan het herstel van de beken in Apeldoorn. Het laatste ontbrekende stukje van de Grift, tussen de Kanaalstraat en Beurtvaartstraat, wordt binnenkort aangelegd.

Vanaf 2007 hebben gemeente Apeldoorn en Waterschap Vallei en Veluwe de Grift al op diverse plekken in Apeldoorn opnieuw aangelegd. Dat heeft veel positieve effecten. Want water maakt de stad koeler en zorgt voor meer en sterkere natuur. De Grift zorgt ook voor opvang van regenwater en overtollig grondwater. Bovendien komt er meer ruimte voor recreatie en wordt het straatbeeld aantrekkelijker. Daarom willen gemeente en waterschap nu ook het laatste ontbrekende stukje Grift in de binnenstad terugbrengen. De Grift is de hoofdbeek van het bekenstelsel op de Veluwse oostflank. Met de aanleg van dit laatste stukje Grift Binnenstad verbinden we het noordelijke en zuidelijke deel van deze beek bovengronds aan elkaar. Dat is belangrijk voor duurzaam waterbeheer en voor de natuur. Zeldzame diersoorten, zoals de beekprik, krijgen zo meer kansen. Frans ter Maten, namens Water Natuurlijk heemraad van waterschap Vallei en Veluwe: ā€œDe afgelopen droge zomers hebben ons laten zien hoe belangrijk de aanwezigheid van water is in onze directe leefomgeving. Door het bovengronds halen van de beek en de aanleg van een park met stromend water zorgen we ervoor dat hittestress wordt tegengegaan en wordt de binnenstad vergroend. Daarnaast is het een plek om te ontspannen, een plek die zorgt voor beleving en verkoeling, een plek voor ons allemaal.ā€

Meer aandacht voor biodiversiteit

22 maart 2020

 

In 2019 nam waterschap Vallei en Veluwe een heel mooi besluit. Ze gooien het sindsdien over een andere boeg bij het maaien van watergangen. Begroeiing wordt nu in veel wateren grotendeels met rust gelaten. Dit komt de biodiversiteit ten goede.

Het waterschap onderhoudt 2.300 kilometer aan beken, kanalen en sloten, de zogeheten A-watergangen. Deze wateren werden tot voor kort volledig gemaaid. Dat kwam erop neer dat nog slechts ongeveer 20 procent van de begroeiing bleef staan in verband met de wettelijke regels voor flora en fauna. Nu laat het waterschap de vegetatie op veel plaatsen helemaal of voor een groot deel staan. Vaak worden alleen nog kleine stroombanen gemaaid.

Dit jaar heeft het waterschap besloten om biodiversiteit ook bij andere waterschapstaken veel meer aandacht te geven. Dat staat in het Beleidskader biodiversiteit, dat het waterschap mede dankzij de inzet van Water Natuurlijk heeft opgesteld. Met het beleidskader biodiversiteit start Vallei en Veluwe met het uitwerken van een uitvoeringsprogramma en het integreren van biodiversiteit in het werk en het handelen van de medewerkers van het waterschap.

EĆ©n van de vele symptomen van de achteruitgang van biodiversiteit is de opvallende massale insectensterfte. Het waterschap deelt de zorg over de sterk teruglopende biodiversiteit en de effecten daarvan, die uit veel studies spreekt. Verbetering is urgent. Het waterschap is afhankelijk van biodiversiteit. Het draagt bij aan onze functionele taken om te zorgen voor schoon water, voldoende water en veilige dijken. Een hoge biodiversiteit stimuleert het natuurlijke zuiveringsvermogen, evenals de veerkracht en de robuustheid van het watersysteem.

BacteriĆ«n in het water zorgen er bijvoorbeeld voor dat stoffen in het water na verloop van tijd worden afgebroken. Moerasplanten als riet zorgen ervoor dat er voldoende zuurstof in het systeem komt, waardoor deze processen op gang kunnen komen. En een hoge biodiversiteit in de bodem (met dieren, planten, schimmels en bacteriĆ«n) zorgt voor beluchting van de bodem en organische stof in de bodem. De bodem functioneert hierdoor als het ware als een spons, wat leidt tot minder uitspoelen van meststoffen en meer vasthouden van water in het systeem. Ook leidt dit tot minder gebruik van bestrijdingsmiddelen, doordat ongewenste planten minder ruimte krijgen om te gaan domineren. Vegetatie in de watergang houdt het water (bovenstrooms) vast, waardoor de vegetatie als een natuurlijke stuw fungeert. Hierdoor kan het watersysteem beter tegen beĆÆnvloeding van buitenaf.

Er is helaas nog geen extra geld uitgetrokken voor het herstel van de biodiversiteit. Het volgende Blauwe Omgevingsprogramma gaat van start in 2022. We hopen dat het Beleidskader biodiversiteit ook eerder tot concrete resultaten in het veld gaat leiden! Maar we vinden in deze eerste fase vooral ook heel belangrijk dat alle medewerkers van het waterschap anders naar het werk gaan kijken, en bij alles gaan nadenken hoe ze door dingen net iets anders te doen meer biodiversiteit kunnen krijgen. Het cascade maaien (om en om maaien) in de haarvaten is hier een mooi voorbeeld van, het levert veel meer biodiversiteit op en het houdt water vast.

 

Grebbedijk Mooi Wageningen


Illustratie : Henk van Ruitenbeek

 

Zienswijze tegen plannen Grebbedijk Mooi Wageningen heeft een zienswijze ingediend tegen het voorkeursalternatief gebiedsontwikkeling Grebbedijk, salandwacht Neder-Rijn van Vogelbescherming Nederland. Ze vinden dat het voorkeursalternatief haaks staat op de ambities en natuurdoelen voor dit Natura 2000-gebied.

De natuurambities zijn door de plannen voor meer recreatie afgezwakt. Daarmee gaat de kwaliteit van natuur er per saldo op achteruit ten opzichte van een situatie zonder Grebbedijkproject.

Een van de punten die Mooi Wageningen noemt, is dat de Grebbedijk zou voor een belangrijk deel buitendijks verbreed worden. Dat betekent minder natuurgebied. De wettelijk verplichte natuurcompensatie ontbreekt nog. Het voorstel van Water Natuurlijk-lid Greet Eijkelenboom om dit verlies aan oppervlak te compenseren door de Grebbedijk bij de Wageningen Afweg iets te verleggen om zo de uiterwaarden weer iets te vergroten is niet opgenomen in het ontwerp voorkeursalternatief.

Mooi Wageningen vindt ook dat een nieuwe zwemplas in de uiterwaarden de ontwikkeling van nieuwe natuur in de weg staat en een grote bron van verstoring oplevert.

In haar zienswijze doet Eijkelenboom een voorstel dat een oplossing biedt voor beide problemen. Deze ā€˜arena-optieā€™ met een kleine dijkteruglegging van de Grebbedijk is in een eerder stadium al aan bod geweest maar afgevallen met als argument dat deze te duur en de zwemplas mogelijk te klein zou zijn.

Daarbij is een aantal positieve aspecten van deze optie helaas ten onrechte buiten beschouwing gelaten. Dat zijn: de kans om nabij de stad een waterrecreatiegebied te ontwikkelen en daarbij Natura2000-gebied te ontzien, en de extra ecologische kansen die ontstaan door het verplaatsen van het gebouw van de jachthaven naar de noordoever, en de mogelijkheid om ter plekke kostendragers te ontwikkelen als een horecavoorziening. Deze alternatieve locatie ligt net zo dicht bij het centrum als de locatie in de uiterwaarden uit het voorkeursalternatief.

Zij bepleit daarom om alsnog mogelijke baten van deze optie in beeld te brengen, en de optie alsnog in het voorkeursalternatief op te nemen.

 

Bron: Greet Eijkelenboom

Hoe ziet een klimaatrobuust beekdal eruit?

29 februari 2020

 

Overal wordt druk nagedacht over het klimaatbestendig maken van ons land. Maar hoe ziet dat er precies uit voor een beekdallandschap? En waar liggen de uitdagingen bij de inrichting? STOWA liet een ‘praatplaat’ maken van een beekdallandschap.

Beekdallandschappen in Nederland bestaan uit relatief laaggelegen gebieden aan weerszijden van beken en kleine rivieren en de omringende hogere zandgronden. Een groot deel van deze landschappen wordt intensief gebruikt. De waterhuishouding is hierop toegesneden en is vaak ingericht om water zo snel en efficiĆ«nt mogelijk af te voeren. Dit leidt – mede door klimaatverandering – in toenemende mate tot negatieve effecten voor landbouw, natuur en gezondheid. Denk aan droogte, extreme nattigheid en hittestress. Waar nu vooral de nadruk ligt op het afvoeren en tijdelijk bergen van water, is meer aandacht nodig voor het langer (lokaal) vasthouden van water. En dat niet alleen in het watersysteem zelf, maar ook in de ruimte eromheen.

Bijvoorbeeld door bodemkundige maatregelen in de land-

bouw en een ander stedelijk waterbeheer.

Dat kan door minder water direct via het riool af te voeren en water te laten infiltreren in de bodem en water tijdelijk te bergen en vertraagd af te voeren via groenblauwe daken.

Een belangrijk uitgangspunt bij het aanpassen van de inrichting is ā€˜natuurlijk waar het kan, technisch waar het moetā€™. Natuurlijk houdt in dat natuurlijke processen een kans krijgen, zoals zandtransport in beken en spontane ontwikkeling van vegetatie en er minder intensief onderhoud is. Alleen waar dit niet kan, zal naar technische oplossingen worden gekeken.

De ‘praatplaatā€™ bestaat uit een aantal tekeningen die waterbeheerders, medewerkers van gemeenten, bewoners en bedrijven helpen bij het voeren van een goed gesprek over het klimaatbestendig maken van het beekdallandschap. De plaat nodigt betrokken partijen om uit over de grenzen van het eigen belang heen te kijken en samen naar oplossingen te zoeken. Hiermee kan de plaat helpen om invulling te geven aan de uitwerking van omgevingsvisies naar concretere plannen.

Bron: STOWA (infographic: Ronald van der Heide)

Herstel van biodiversteit in het Lampenbroek


Natuurmonumenten- foto Michel Hol

Natuurgebied Lampenbroek ligt onder Klarenbeek. In opdracht van provincie Gelderland richten waterschap en Natuurmonumenten het natuurgebied anders in dan het nu is. Daarbij heeft het veranderende klimaat, agrarisch gebruik en natuur de aandacht. Waterschap Vallei en Veluwe wil hier de achteruitgang van biodiversiteit stoppen door de verdroging aan te pakken, en tegelijkertijd inspelen op klimaatveranderingen.

Door het gebied stromen drie beken: de Verloren Beek, de Loenense Beek Noord en de Voorsterbeek. Het gebied heeft nu last van te lage grondwaterstanden. Dat is ook de reden dat beken verdroogd zijn, want de ā€˜natuurlijke voedingā€™ ontbreekt. Tevens verandert ons klimaat snel. Er valt in korte tijd meer regen en periodes van droogte duren langer.

Het is tevens de bedoeling dat er nieuwe begroeiing gaat bloeien: blauwgrasland, veldrusschraalland, bosbiesassociatie, dotterbloemhooiland, kleine zegge en elzenzegge. Waterschap en Natuurmonumenten willen ook dat agrariƫrs hun bedrijf op een goede wijze kunnen voortzetten. Omdat Natuurmonumenten eigenaar is van 58 hectare, is nog 50 hectare nodig van andere grondeigenaren. Met hen worden de mogelijkheden besproken.

Hoogwater #hohohoogwater


Eind januari was het 25 jaar geleden dat meer dan 250.000 in het Rivierenland mensen huis en haard achterlieten vanwege de extreem hoge waterstanden van de Rijn, Maas en Waal. Het was de grootste evacuatie in de Nederlandse naoorlogse geschiedenis.

De impact van het hoge water in januari 1995 in IJssel en Nederrijn was groot. Evacuatie kon worden voorkomen. Bewoners en medewerkers van het waterschap kwamen volop in actie vanwege het dreigende water. Veel oudere medewerkers van het waterschap herinneren zich het allemaal nog goed. Ook op de website van Vallei en Veluwe is een speciale webpagina gemaakt.

Ondertussen is er ongelofelijk veel werk verricht om de rivierengebieden veiliger te maken. Door de aanleg van dijken Ć©n de rivier ruimte te geven. Maar we hebben nog een flinke opgave om ons land ook veilig te houden voor de toekomst.

#hohohoogwater is een initiatief van de waterschappen Rivierenland, Limburg, Rijn en IJssel, Vallei en Veluwe, Aa en Maas, Drents Overijsselse Delta, hoogheemraadschap De Stichtse Rijnlanden en het Hoogwaterbeschermingsprogramma (HWBP), waarin zij samen met vele partners werken aan waterveiligheid in Nederland.

Als onderdeel van de campagne werd vrijdag 31 januari 2020 uitgeroepen tot ‘de dag van #mijndijk’, met een oproep om een selfie te maken op de dijk die de maker beschermt tegen hoog water. Het leverde een flink aantal foto’s op.

Het totale programma met interessante lezingen, exposities, klimaatlessen Ć©n mooie verhalen en filmpjes vindt u op www.weetvanwater.nl/hohohoogwater.

En toen was er begin februari weer echt hoog water. Alle riviermaatregelen van de afgelopen jaren bewezen nu goed hun diensten. Zo stroomde het water de Spiegelwaal in Nijmegen binnen, en een paar dagen later stroomde het water ook voor het eerst de Noordwaard in de Biesbosch weer in. Hier is een mooi filmpje te zien van het hoge water in de Nederrijn bij Wageningen.

123456789101112131415161718192021222324252627