Bijzondere omstandigheden vergen bijzonder beleid

Fractievoorzitter Martin Jansen begon de algemene beschouwingen met een gedicht van Gerrit Komrij:

Hetzelfde water
Hetzelfde water dat met stormgejoel
En helse vlagen komt en wordt gevreesd, Is ook het water dat, sereen en koel
De mensen van hun kwellingen geneest.
Ons lage land aan zee is een groot lijf Met aderen, aorta’s, bloedkanalen
En al wat zich vertakt – een druk bedrijf
Dat regelt dat we pijnloos ademhalen.
Geen netwerk dat je ongestraft verbouwt. Het overstroomt bij elke prop meteen. Wordt het in één arterie te benauwd,
Dan spatten duizend haarvaten uiteen.
Elk lichaam is een tijdelijke spons. Bepleister het geval met poederdons
En kalk, van top tot teen, dan wordt dat lijf Sneller dan je tot tien telt droog en – stijf.
Verwen de stroom die door je lichaam stuwt. Laat bloed, bekwaam getemd, de vrije loop. Bedenk – wie van de norse buien gruwt –
Dat ook een hart niet wordt geamputeerd Omdat het breken kan. Wie water keert Omdat het aanvalt doodt de biotoop
Van al wat weerloos is en wordt bedreigd. Het lijkt wel op een gordiaanse knoop.
Het water zelf intussen, daalt en stijgt.

1. Bijzondere omstandigheden bij deze algemene beschouwingen
In de omgeving van het Waterschap speelt enorm veel dat van invloed is op ons werk.

  • de nu al 2 jaar durende pandemie
  • een oorlog op Europees grondgebied met wereldwijd geopolitieke impact.

Gevolg: sterke inflatie, verstoring ketens, schaarste aan grondstoffen en in Nederland personeelstekorten. De precieze doorwerking in het werk van HDSR is nog met vele onzekerheden omgeven. Maar stijgende kosten en krapte aan menskracht zijn zichtbaar. Dat brengt meer dan in andere jaren onzekerheden met zich mee. Tegelijkertijd is er één zekerheid: de opgaven zoals uitgewerkt in strategische agenda en recent vastgelegd in het Water Beheer Programma (WBP) 2022-2027 ‘Stroomopwaarts’ hebben niets aan urgentie ingeboet, integendeel.

Gemiddeld is Nederland warmer dan in 1900, maar het is gemiddeld ook natter en zonniger. Dat heeft grote gevolgen voor de waterhuishouding. Dit is nog eens bevestigd in KNMI Klimaatsignaal’21 gebaseerd op het laatste IPCC- rapport: inzichten over het veranderende Nederlandse klimaat. Klimaat/water staan duidelijk op de agenda: Europees, landelijk en provinciaal. Kenmerkende punten daarin: meer regie vanuit het rijk, en er zijn veel middelen beschikbaar. Provincies hebben een centrale rol bij de uitwerking en uitvoering gebiedsprocessen met gebiedstafels alom, leidend tot gebiedsplannen. En het meest relevant: water en bodem worden leidend in de ruimtelijke ordening. Iets dat Water Natuurlijk ook in het verkiezingsprogramma had staan.

In dat krachtenveld zitten we op dit moment. Twee weken geleden spraken we op de thema-avond toekomstbestendig watersysteem niet voor niets over strategieën om als waterschap aan de slag te gaan met de gebiedspartners met de klimaatbestendige inrichting van stad en land voor de lange termijn.

Water Natuurlijk ziet de noodzaak om de ambitie van het Water Beheer Programma te handhaven. Kosten en problemen niet afwentelen naar toekomstige generaties, nu doorpakken, ondanks tegenwind en onzekerheden. We zouden eigenlijk willen versnellen. Zoals, waar mogelijk, bij het opstellen van gebiedsplannen. Water Natuurlijk erkent dat er grenzen zijn aan het tempo dat je kunt maken: i.v.m. lastenverzwaring en het verkrijgen van personeel en materialen. Water Natuurlijk wil de goede financiële positie van HDSR benutten om het spanningsveld dat hierbij ontstaat te verminderen. Water Natuurlijk vindt het tevens van behoorlijk bestuur getuigen dat er ruimte blijft voor een nieuw bestuur.

Wij willen dat HDSR proactief handelt met de blik op de lange termijn gericht. WN is er van overtuigd dat we daarmee ook geld besparen. Denk aan de stappen die we zetten richting energie-neutraliteit en terugwinnen van grondstoffen. Vertrekpunt voor WN is opgaven nu oppakken, anderen niet opzadelen met zaken waar we achterlopen.

2. Water-en bodemsysteem leidend
Goed dat op rijksniveau is vastgelegd (ruim 20 jaar na de genoemde commissie waterbeheer 21ste eeuw) dat het water- en bodemsysteem een sturende rol hebben in de ruimtelijke ordening. Water Natuurlijk vindt dat een goed uitgangspunt. Wel is concrete invulling nodig. Doorvertaling en uitvoering zijn nu aan de orde en spelen op provinciaal en regionaal niveau ingegeven door fysiek, geografische omstandigheden. Water Natuurlijk vindt dat HDSR hier het lange termijn perspectief in moet brengen. En daarnaast natuurlijk, waterexpertise, ervaring en uitvoeringskracht. Het is daarom essentieel om water- en bodemsysteem concreet te maken in gebiedsprocessen en gebiedsplannen
Er zijn vaak meerder opgaven in een gebied tegelijk aan de orde: klimaatadaptatie, woningbouw, energietransitie, landbouwtransitie. Dat laatste gaat om veel meer dan alleen stikstof, het gaat om onze wijze van voedsel produceren én consumeren. Deze opgaven kennen allemaal een fysieke component en vergen herinrichting op verschillende schaalniveaus, van perceel tot gebiedsniveau. Deze opgaven raken allemaal aan waterkwaliteit en de robuustheid van het watersysteem. Water Natuurlijk vindt het daarom nodig dat HDSR bij die herinrichting betrokken is.

Het Nationaal Programma Landelijk Gebied lijkt op Nederlands niveau leidend. NPLG geeft als opdracht naast het invullen van doelen voor stikstof (waar onterecht vaak alleen de focus op ligt), het integraal optrekken met natuur, water en klimaat. Voor die laatste twee komen eind dit jaar nog doelen. Om tot een gebiedsgerichte aanpak te komen wil het Rijk tot regionale gebiedsdoelen komen en hierover afspraken maken met de provincies en waterschappen (wat kan waar en hoe). Water Natuurlijk vindt het noodzakelijk dat in dit proces ook nieuwe perspectieven voor gebieden en sectoren worden ontwikkeld. Er worden gebiedsplannen opgesteld onder regie van de Provincie samen met boeren, bedrijven, natuurorganisaties, gemeenten én waterschappen. Water Natuurlijk vindt dat HDSR daar actief in deelneemt: stroomopwaarts bij uitstek. Blij dat Hoogheemraad de Groot dat in de commissie ook zo zag en aangaf dat we ‘mee willen schrijven aan die plannen’. De waterpraatkaart, de omgevingsagenda van HDSR kan wat ons betreft geactualiseerd  kunnen worden gezien de ontwikkelingen rondom stikstof en klimaat misschien nodig. In de commissie werd toegezegd, zo begreep ik het, om in tweede helft dit jaar met het AB daarover verder te spreken. Het gaat dan om welke gebiedsplannen en de rol/positie die HDSR bij het opstellen en de uitvoering van de gebiedsplannen wil innemen. Om de hoogheemraad daarbij een steun te geven, dienen wij samen met LNE, PvdA, AWP  de motie ‘aan tafel bij het opstellen van integrale gebiedsplannen’ in,  met als dictum: •

  • In lijn met het Waterbeheerplan 2022-2027 ‘Stroomopwaarts’ HDSR vanuit het belang van een robuust en toekomstbestendig waterbeheer een actieve rol te laten spelen bij het tot stand komen van integrale gebiedsplannen
  • Daarbij zowel bij het tot stand brengen van de plannen als bij de uitvoering maximaal de samenwerking met de provincie te zoeken.”

Ook zal het water- en bodemsysteem concreet gemaakt worden bij klimaatadaptief bouwen. Voorjaar 2020 heeft dit bestuur unaniem de motie polder Rijnenburg aangenomen. College heeft de strekking richting rijk, provincie en gemeente Utrecht uitgedragen. Gemeente Utrecht heeft onlangs het perspectief voor Rijnenburg en het ontwikkeltempo vastgelegd. Weliswaar wordt er niet voor 2035 daadwerkelijk gestart met de woningbouw, maar de planvorming is natuurlijk volop gaande. De
motie sprak over kaders waaraan vanuit het perspectief van goede waterhuishouding plannen voor Rijnenburg moeten voldoen. Ook daar gaat het om concretisering van het uitgangspunt water- en bodemsysteem zijn leidend.
UvW meldde onlangs dat ministerie BZK een landelijke maatlat ontwikkelt voor een groene klimaatadaptieve gebouwde omgeving. De maatlat definieert wat klimaatadaptief bouwen is en schept duidelijkheid voor medeoverheden en voor bouwende en ontwikkelende partijen. Water Natuurlijk roept het college op via de lijnen van de Unie de ontwikkeling van deze maatlat te stimuleren en daarmee het uitgangspunt ‘water- en bodemsysteem leidend’ ook bij bebouwing concreter in te vullen. Dit is voor polder Rijnenburg van belang, én voor de woningbouwopgaven in andere delen van ons beheersgebied.

3. Tot slot
Ik herinner het AB aan de boodschap van Meindert Smallenbroek UvW die recent hier te gast was: ‘geef aan wat je nodig hebt vanuit de wateropgaven. Dat is nu nodig! Pak je positie als waterschap’.
Dit vergt een sterke organisatie en een sterk bestuur. Want misschien gaan we er formeel niet altijd over, Water Natuurlijk vindt dat de genoemde maatschappelijk opgaven, de transities, vragen dat HDSR zich krachtig proactief mengt in discussies en kennis inbrengt. Ons huidige Waterbeheerplan (WBP) heet niet voor niks stroomopwaarts.
In het WBP staat een mooie figuur, deze toont de koers en inhoudelijke thema’s en is ook opgenomen in deze VJN. Water Natuurlijk vindt dat daar ook een gemoderniseerd motto bij past, juist nu we 900 jaar waterbeheer vieren. Daarom dienen we samen met de PvdD, PvdA, AWP en 50+ de motie ‘van droge voeten naar voldoende water op maat’ in, met het volgende dictum:

  • om ruim voor de komende waterschapsverkiezingen met een voorstel te komen om het motto van HDSR te moderniseren in de geest van het WBP;
  •  en het nieuwe motto te gebruiken bij de feestelijke afsluiting van het jubileumjaar 900 jaar Waterbeheer”.

Beide moties werden aangenomen met een grote meerderheid aangenomen. Ook de Voorjaarsnota 2022 zelf werd aangenomen.

Toon alle berichten in deze rubriek